Thỏa thuận Mỹ – Greenland: Bước ngoặt chiến lược ở Bắc Cực
Thỏa thuận an ninh Mỹ – Greenland – Đan Mạch là một văn kiện dài 10 trang trong đó Mỹ cam kết xây hai căn cứ quân sự mới trên lãnh thổ Greenland, đồng thời tái khẳng định chủ quyền của Đan Mạch và quyền tự quyết của Greenland, qua đó tạo ra một khuôn khổ an ninh mới ở Bắc Cực với mục tiêu hạn chế ảnh hưởng của các nước ngoài NATO và EU trong các khu vực chiến lược.
Cốt lõi của thỏa thuận Mỹ Greenland là việc Washington xây hai căn cứ mới tại Narsarsuaq (miền nam) và Mestersvig (miền đông Greenland), biến đảo này thành bàn đạp quân sự then chốt trên tuyến Bắc Đại Tây Dương. Đây không chỉ là mở rộng hiện diện quân sự; đó là tuyên bố rằng an ninh Bắc Cực đã trở thành trục ưu tiên mới. Văn kiện đồng thời khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch, nhưng cũng chính thức ghi nhận quyền tự quyết của Greenland, mở ra thế chân vạc giữa Washington – Copenhagen – Nuuk.
Điểm then chốt mang màu sắc địa chính trị rõ ràng: thỏa thuận hạn chế các nước ngoài NATO và EU tham gia vào các khu vực chiến lược ở Greenland, với mục tiêu ngăn Trung Quốc và Nga đặt chỗ đứng tại Bắc Cực. Nói cách khác, đây là bức “hàng rào pháp lý” để khóa cửa các đối thủ hệ thống khỏi một không gian đang nóng lên cả về khí hậu lẫn cạnh tranh quyền lực.
Chiến lược Bắc Cực trong chính sách ngoại giao Trump
Thỏa thuận này phù hợp với phong cách đối ngoại đầy tính giao dịch của Donald Trump: kết hợp quân sự, năng lượng và đàm phán trong một gói chiến lược thống nhất. Trong cùng khung thời gian, ông vừa dọa “hủy diệt” Iran nếu không có thỏa thuận, vừa nói tin rằng hai bên sẽ đạt được một thỏa thuận và khẳng định Mỹ không thể để Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Đây là minh chứng sống động cho chính sách ngoại giao Trump: gây sức ép tối đa song song với mở kênh thương lượng.
Ở Trung Đông, Trump cho phép các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner gặp phía Iran, được mô tả là "rất hiệu quả", trong khi vẫn cảnh báo có thể tiếp tục hành động quân sự nhằm vào cơ sở hạt nhân Núi Pickaxe nếu phát hiện hoạt động mới. Trong bối cảnh đó, việc ký thỏa thuận an ninh Bắc Cực không phải động thái rời rạc mà là một mảnh ghép của chiến lược bao vây đa hướng, từ eo Hormuz đến băng tuyết Greenland.
Trump cũng tận dụng diễn đàn Liên Hợp Quốc để gắn thỏa thuận an ninh Bắc Cực với hình ảnh “người dàn xếp” xung đột. Ông gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong 40 phút tại New York để bàn về chấm dứt xung đột Nga–Ukraine, bao gồm khả năng hai bên ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng. Zelensky kỳ vọng Trump giúp kết thúc chiến sự trước mùa đông và sẵn sàng tham gia một cuộc đàm phán ba bên với Putin. Cùng lúc xây căn cứ ở Greenland và thử trở thành trung gian hòa giải, Trump đang muốn định nghĩa lại vai trò lãnh đạo toàn cầu dưới điều kiện “Mỹ đặt luật chơi”.
Quan hệ Mỹ – Đan Mạch – Greenland: Đồng minh, nhưng không thuần nhất
Quan hệ Mỹ Đan Mạch trong thỏa thuận này được tô đậm bằng thông điệp vừa trấn an vừa cài cắm ưu tiên của Washington. Văn kiện nhấn mạnh chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch, đồng thời công nhận quyền tự quyết của Greenland. Điều đó giúp Thủ tướng Mette Frederiksen có lý do tuyên bố Đan Mạch đang "ở vị thế tốt hơn", trong khi Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen coi đây là biểu hiện của trách nhiệm mới của đảo trong an ninh Bắc Mỹ và xuyên Đại Tây Dương.
Nhưng mặt khác, chính việc Mỹ cài điều khoản hạn chế các nước ngoài NATO và EU vào khu vực chiến lược trên lãnh thổ Greenland cho thấy Washington không chỉ coi Copenhagen là đồng minh, mà còn là cổng để khóa đối thủ. EU và Đức hoan nghênh thỏa thuận, song điều đó phần nào phản ánh nỗi lo phụ thuộc năng lượng Trung Đông, khi khu vực này cung cấp 36% nhiên liệu hàng không và 18% dầu diesel nhập khẩu cho EU, trong lúc nguồn cung chịu sức ép vì eo Hormuz và các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng. Nói cách khác, Bắc Cực là “kế hoạch B” an ninh năng lượng mà châu Âu sẵn sàng đứng cùng Mỹ để bảo vệ.
Greenland, với diện tích hơn 2,1 triệu km² và vị trí nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, lại sở hữu các mỏ đất hiếm chưa khai thác và có thể trở thành nút giao mới khi băng tan mở ra tuyến hàng hải mới. Thỏa thuận Mỹ Greenland vì thế vừa là lá chắn an ninh, vừa là tấm vé đặt trước trong cuộc cạnh tranh tài nguyên và luồng vận tải tương lai. Quan hệ Mỹ – Đan Mạch – Greenland sẽ khó còn là quan hệ đồng minh thuần túy, mà trở thành một dạng “hợp đồng chiến lược” nơi lợi ích an ninh, kinh tế và tự chủ chính trị đan xen chặt chẽ.
Phản ứng của Nga và cảnh báo đối với EU
Moscow không đứng ngoài cuộc khi Washington cắm thêm hai lá cờ quân sự ở Greenland. Điện Kremlin khẳng định đây là vấn đề của các bên liên quan, nhưng đồng thời nhấn mạnh không có kế hoạch hợp tác với Mỹ ở Bắc Cực và khẳng định lập trường của các nước khác không thể làm suy giảm vai trò của Nga trong khu vực, nơi họ duy trì một hạm đội hải quân với tàu ngầm hạt nhân. Đây là lời nhắc: Bắc Cực không phải “sân sau” mặc định của NATO.
Việc Nga lên tiếng về thỏa thuận Mỹ Greenland đi kèm cảnh báo EU cho thấy Moscow coi đây là bước dịch chuyển cán cân quyền lực. Cùng ngày, Tình báo Đối ngoại Nga cáo buộc EU muốn lập cơ chế mới để tịch thu tài sản Nga bị đóng băng nhằm hỗ trợ Kiev. Trong mắt Nga, việc NATO siết an ninh Bắc Cực và EU tính chuyện dùng tài sản Nga nuôi chiến tranh Ukraine là hai mặt của cùng một chiến lược kiềm chế.
Nghịch lý ở đây là: EU hoan nghênh thỏa thuận an ninh Bắc Cực vì lo thiếu nhiên liệu, trong khi Nga cảnh báo EU đang tự đưa mình sâu hơn vào đối đầu dài hạn. Ủy ban châu Âu cũng coi nguy cơ thiếu nhiên liệu là ưu tiên rất cao và sẽ sớm bàn với các nước thành viên cùng ngành công nghiệp về vấn đề này. Thực tế, bằng cách ủng hộ Mỹ củng cố thế trận ở Greenland, châu Âu vừa tìm kiếm tấm đệm an ninh mới, vừa chấp nhận Bắc Cực trở thành mặt trận nóng trong cạnh tranh với Nga.
Bắc Cực thành tuyến đầu mới của cạnh tranh quyền lực
Thỏa thuận an ninh Mỹ – Greenland – Đan Mạch cho thấy Bắc Cực đã chuyển từ vùng ngoại biên chiến lược thành tuyến đầu mới của cạnh tranh quyền lực. Washington xây hai căn cứ, khóa cửa đối thủ ngoài NATO và EU, còn Moscow nhấn mạnh vai trò hạm đội tàu ngầm hạt nhân của mình ở khu vực. Khi băng tan mở ra tuyến hàng hải và tài nguyên, mỗi căn cứ, mỗi văn kiện an ninh đều là bước cắm cọc cho trật tự mới.
Từ góc độ chính sách ngoại giao Trump, đây là “nước đi đôi” với các mặt trận khác: đàm phán gay gắt với Iran quanh eo Hormuz, đồng thời nhận lời đóng vai trò tiềm năng trong việc chấm dứt xung đột Nga–Ukraine, khi Zelensky bày tỏ hy vọng chiến sự có thể dừng trước mùa đông và sẵn sàng tham gia đàm phán ba bên. Nếu mọi thứ đi đúng kỳ vọng của Trump, ông vừa có thể tuyên bố bảo vệ an ninh Bắc Cực, vừa khoe mình là người hạ nhiệt hai cuộc khủng hoảng lớn.
Tuy nhiên, mặt trái là nguy cơ quân sự hóa sâu hơn một khu vực vốn mong manh về môi trường và phức tạp về pháp lý. Mỗi căn cứ mới ở Greenland sẽ buộc Nga điều chỉnh bố trí lực lượng, kéo theo vòng xoáy an ninh khó kiểm soát. Kết luận không vui nhưng thực tế: thỏa thuận Mỹ Greenland giúp đồng minh cảm thấy an toàn hơn, nhưng cũng kéo Bắc Cực tiến gần hơn tới một cuộc chạy đua chiến lược toàn diện.
