Giáo dục STEM linh hoạt là gì và Thông tư 86/2026 thay đổi điều gì?
Giáo dục STEM linh hoạt là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học trong chính các môn học, hoạt động hiện có của nhà trường, cho phép học sinh dùng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn mà không cần thêm môn mới, không thêm giờ học và không đòi hỏi phòng STEM riêng hay thiết bị đồng bộ đắt đỏ.
Bộ GD-ĐT đã ban hành Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông, tạo khung pháp lý thống nhất cho toàn hệ thống. Thông tư này cụ thể hóa Luật Giáo dục và các chủ trương đổi mới giáo dục, phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm đưa STEM vào nhà trường theo hướng thực chất thay vì hình thức. Nói cách khác, đây là tín hiệu rõ ràng: mục tiêu là tư duy và năng lực của học sinh, không phải phòng học “đẹp” hay bộ thiết bị đắt tiền.
Không phòng STEM riêng, không thiết bị đồng loạt: Giảm áp lực, tăng sáng tạo
Điểm đột phá nhất của Thông tư 86/2026 giáo dục là khẳng định phòng STEM không bắt buộc và không yêu cầu mua sắm thiết bị đồng loạt. Thay vì áp chuẩn cứng về phòng ốc, tài liệu quy định các trường ưu tiên khai thác cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có; việc trang bị thêm được thực hiện theo lộ trình phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế, từ tận dụng thiết bị sẵn có đến bổ sung thiết bị và tổ chức chương trình STEM chuyên sâu.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa rất cụ thể với các trường phổ thông: vùng khó không bị loại khỏi cuộc chơi STEM vì thiếu phòng riêng; trường lớn không thể viện cớ “chưa đủ thiết bị” để trì hoãn. Thông điệp ở đây khá thẳng thắn: nếu giáo dục STEM bị biến thành một “dự án mua sắm”, nó sẽ trở thành gánh nặng tài chính, còn khi bắt đầu từ những gì sẵn có, nó buộc nhà trường phải sáng tạo hơn trong thiết kế bài học và hoạt động.
Tích hợp STEM trong trường: Không thêm môn, không thêm điểm số, không thêm sổ sách
Thông tư quy định rõ giáo dục STEM không làm phát sinh môn học hay hoạt động giáo dục bắt buộc mới; không quy định thêm thời lượng học tập bắt buộc, đầu điểm, hồ sơ, sổ sách riêng; không gây áp lực, quá tải cho học sinh và giáo viên. Đây là lời đáp trực diện cho lo ngại “thêm một phong trào nữa”. Thay vì mở môn mới, nội dung STEM được tích hợp trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch dạy học môn học, hoạt động giáo dục và kế hoạch bài dạy, không yêu cầu kế hoạch riêng về STEM.
Ba hình thức tổ chức được quy định là: bài học STEM; hoạt động trải nghiệm STEM; hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh. Hoạt động trải nghiệm phải dựa trên nhu cầu và hoàn toàn tự nguyện của người học. Điều này mở đường cho các trường linh hoạt: một tiết Vật lý có thể trở thành bài học STEM, câu lạc bộ có thể là không gian nghiên cứu, còn trải nghiệm ngoài giờ là lựa chọn cho học sinh thực sự hứng thú, thay vì ép buộc đại trà.
Từ lớp học đến nhà máy, bảo tàng: STEM không còn bị “nhốt” trong trường
Giáo dục STEM linh hoạt không dừng ở việc gộp nội dung trong lớp học, mà còn mở rộng không gian học tập ra ngoài nhà trường. Bên cạnh lớp học, hoạt động STEM có thể tổ chức tại cơ sở sản xuất, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng và các địa điểm phù hợp khác, miễn đảm bảo mục tiêu giáo dục và an toàn. Đây là bước ngoặt quan trọng: học sinh được tiếp cận môi trường nghề nghiệp và công nghệ thực, thay vì chỉ xem hình minh họa trong sách.
Nội dung STEM được triển khai thông qua khám phá khoa học, thiết kế kỹ thuật, đồng thời khuyến khích tiếp cận lập trình, robot, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và tích hợp yếu tố nghệ thuật, nhân văn theo hướng STEAM. Điều này giúp các trường không bị “mắc kẹt” trong vài bộ thí nghiệm cơ bản, mà có thể kết nối với doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu, hoặc đơn giản là một xưởng sản xuất địa phương để thiết kế dự án học tập sát thực tế.
Làm thế nào để triển khai thực chất, không biến STEM thành khẩu hiệu?
Nếu Thông tư 86/2026 tháo gỡ rào cản về phòng STEM không bắt buộc và không ép mua thiết bị đồng loạt, trách nhiệm tiếp theo thuộc về nhà trường và giáo viên: hoặc biến STEM thành một dòng chữ trong kế hoạch, hoặc thành trải nghiệm học tập sống động. Công tác theo dõi, thống kê hoạt động STEM được lồng ghép trong chế độ báo cáo định kỳ hiện hành, không phát sinh báo cáo riêng về giáo dục STEM. Nghĩa là, Bộ không đòi thêm giấy tờ; chất lượng nằm ở cách mỗi trường tự thiết kế và tự đánh giá.
Về thực hành, các trường có thể bắt đầu bằng những bước nhỏ nhưng rõ ràng: chọn một vài chủ đề trong chương trình hiện hành để thiết kế bài học STEM; tận dụng phòng bộ môn làm không gian linh hoạt; mời phụ huynh, doanh nghiệp địa phương tham gia hoạt động trải nghiệm; khuyến khích học sinh nghiên cứu các vấn đề xuất phát ngay từ cuộc sống quanh trường. Khi mục tiêu được đặt đúng – phát triển phẩm chất, năng lực, năng lực số và định hướng nghề nghiệp cho học sinh thông qua tích hợp STEM – thì câu hỏi không còn là “trường có phòng STEM chưa?”, mà là “học sinh đã giải được vấn đề thực nào từ bài học của mình?”.
