Từ chiến tranh tàn phá đến thành viên tích cực của Liên hợp quốc
Việt Nam Liên hợp quốc là câu chuyện một quốc gia từng chịu chiến tranh tàn phá, ban đầu cần hỗ trợ phục hồi và tái thiết, đã chuyển mình trở thành thành viên tích cực, chủ động đảm nhiệm trọng trách, đề xuất sáng kiến và tham gia định hình luật lệ, chuẩn mực cũng như chương trình nghị sự của hệ thống đa phương toàn cầu. Đây không chỉ là hành trình ngoại giao, mà là quá trình tái định vị quốc gia trên bản đồ chính trị thế giới. Sau khi trở thành thành viên Liên hợp quốc ngày 20/9/1977, các tổ chức của tổ chức này đã hỗ trợ Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh, cải thiện đời sống nhân dân và từng bước hội nhập quốc tế. Hơn bốn thập kỷ sau, Việt Nam đã đi xa khỏi vị thế một nước nhận hỗ trợ để trở thành đối tác đồng thiết kế luật chơi. Việt Nam hiện là thành viên Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026-2028, Ủy ban Luật pháp quốc tế và Ủy ban Pháp lý và kỹ thuật của Cơ quan quyền lực đáy đại dương, thể hiện sự tin cậy ngày càng cao của cộng đồng quốc tế.
Vai trò của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội đồng LHQ khóa 81
Chuyến công tác từ 20 đến 25/9 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) khóa 81, kết hợp hoạt động song phương tại Hoa Kỳ và thăm cấp Nhà nước tới Canada, là minh chứng rõ ràng cho một tư duy ngoại giao đa phương chủ động và gắn kết. Phiên thảo luận năm nay đặt chủ đề “Khôi phục niềm tin, quản trị chuyển đổi: Một Liên Hợp Quốc hành động vì tất cả mọi người”, trong bối cảnh hệ thống đa phương chịu sức ép từ xung đột kéo dài, biến đổi khí hậu, thiên tai, thách thức phát triển bền vững và sự trỗi dậy của công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo. Việc người đứng đầu Đảng và Nhà nước trực tiếp tham gia, dự kiến có bài phát biểu quan trọng, cho thấy Việt Nam không chấp nhận đứng bên lề cuộc tranh luận về tương lai trật tự quốc tế. Trái lại, Việt Nam muốn định hình câu chuyện, không chỉ “có tiếng nói” mà biến tiếng nói thành sáng kiến, mạng lưới hợp tác và đóng góp đo đếm được, như nhận định của một nhà khoa học đang công tác tại Đại học Quốc gia Singapore.
Ngoại giao đa phương: Từ gìn giữ hòa bình đến luật chơi mới về văn hóa và an ninh mạng
Nếu chỉ nhìn Việt Nam qua hình ảnh một nước đang phát triển, nhiều người sẽ bỏ lỡ chiều sâu của chiến lược ngoại giao đa phương mà Hà Nội đang theo đuổi. Trên thực địa, gần 1.400 lượt sĩ quan và quân nhân chuyên nghiệp đã được cử tới các Phái bộ Gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ở Nam Sudan, Cộng hòa Trung Phi, khu vực Abyei, tại Trụ sở LHQ và các văn phòng liên lạc ở châu Âu. Đây là sự chia sẻ gánh nặng an ninh quốc tế một cách cụ thể, không chỉ là tuyên bố. Nhưng bước nhảy vọt về tầm ảnh hưởng nằm ở chỗ Việt Nam bắt đầu định hình luật chơi mới: tháng 10/2025, Việt Nam đăng cai Lễ mở ký Công ước LHQ về chống tội phạm mạng với sự tham dự của Tổng Thư ký António Guterres và đại diện khoảng 110 nước; ngày 4/9/2026, Đại hội đồng LHQ khóa 80 thông qua nghị quyết về “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững” do Việt Nam khởi xướng, với 103 quốc gia đồng bảo trợ. Đây là sự đề xuất nâng cao vị thế của văn hóa trong chương trình nghị sự phát triển toàn cầu, khẳng định lựa chọn đặt con người và bản sắc lên ngang hàng với tăng trưởng kinh tế.
Kết nối chương trình nghị sự toàn cầu với phát triển trong nước
Điểm đáng chú ý trong hợp tác quốc tế Việt Nam hiện nay là sự gắn kết chặt chẽ giữa ngoại giao đa phương và chương trình phát triển quốc gia. Các ưu tiên trong nước về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển xanh và bền vững có sự giao thoa lớn với chương trình nghị sự của LHQ. Không ngẫu nhiên khi hệ thống LHQ tại Việt Nam tiếp tục phối hợp với Chính phủ trong các lĩnh vực phát triển con người bao trùm, cải cách quản trị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Đây là nền tảng để xây dựng Khung chiến lược hợp tác phát triển bền vững Việt Nam – LHQ giai đoạn 2027-2031, hiện được Bộ Ngoại giao và LHQ đẩy nhanh tiến độ hoàn tất. Trong khi đó, Tổng Thư ký António Guterres đánh giá Việt Nam là đối tác trong hợp tác đa phương của hệ thống LHQ, đặc biệt trong gìn giữ hòa bình và chuyển đổi năng lượng công bằng, và cho biết sẽ chỉ đạo các cơ quan LHQ tăng cường hỗ trợ Việt Nam về chuyển đổi số và mục tiêu tăng trưởng hai con số. Nói cách khác, ngoại giao đa phương đang trở thành công cụ thiết thực để phục vụ phát triển trong nước, chứ không phải sân chơi thuần túy mang tính hình thức.
Từ đối tác nhận hỗ trợ đến đồng kiến tạo trật tự mới
Các tổ chức của Liên hợp quốc từng tích cực hỗ trợ Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh, phục hồi và tái thiết, cải thiện đời sống nhân dân và mở cánh cửa hội nhập. Hôm nay, chính Việt Nam lại đóng vai trò đồng kiến tạo trong nhiều cấu phần của trật tự quốc tế mới: là thành viên Hội đồng Nhân quyền 2026-2028, Chủ tịch Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân lần thứ 11 năm 2026, lần đầu giữ vị trí Chủ tịch Hội nghị lần thứ 35 các quốc gia thành viên Công ước LHQ về Luật Biển và có đại diện làm Thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển nhiệm kỳ 2026-2035. Trong bối cảnh thế giới chia rẽ, xung đột leo thang và luật pháp quốc tế bị thách thức, việc một quốc gia từng là nạn nhân chiến tranh vươn lên trở thành tiếng nói ủng hộ luật lệ, đối thoại và trách nhiệm chung mang ý nghĩa đặc biệt. Chuyến đi của Tổng Bí thư Tô Lâm tới LHQ, Hoa Kỳ và Canada là một hoạt động đối ngoại cấp cao, nhưng hơn thế, nó gửi đi thông điệp rằng Việt Nam muốn song hành với các đối tác lớn, mở rộng cơ hội hợp tác mới, đồng thời giữ vững một bản sắc: độc lập, tự chủ, nhưng không đứng ngoài những nỗ lực chung vì hòa bình và phát triển bền vững. Đó là bước chuyển từ “người được hỗ trợ” sang “đối tác đồng trách nhiệm” – một lựa chọn chiến lược khó, nhưng cần, nếu Việt Nam muốn nâng cao vị thế tại Liên hợp quốc.
