Từ “nhận hỗ trợ” đến “định hình luật chơi”: một bước ngoặt chiến lược
Vai trò mới của Việt Nam tại Liên Hợp Quốc là quá trình chuyển dịch từ một quốc gia chủ yếu tiếp nhận hỗ trợ khắc phục hậu quả chiến tranh sang một thành viên chủ động đề xuất sáng kiến, đảm nhiệm trọng trách và tham gia định hình chương trình nghị sự toàn cầu, phản ánh cả bước trưởng thành đối ngoại lẫn tầm nhìn phát triển dài hạn. Gần nửa thế kỷ sau khi gia nhập Liên Hợp Quốc, Việt Nam không còn đứng ở vị trí bên lề mà từng bước chuyển từ một quốc gia tiếp nhận hỗ trợ quốc tế sang chủ động đóng góp sáng kiến và tham gia sâu vào các hoạt động đa phương. Các tổ chức của LHQ trước đây tập trung hỗ trợ Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh, phục hồi, tái thiết và cải thiện đời sống nhân dân. Hôm nay, bối cảnh đã đảo chiều: Việt Nam đi lên mạnh mẽ, mang theo kinh nghiệm phát triển và khát vọng đóng góp.
Chuyến công du của Tổng Bí thư Tô Lâm: thông điệp về vai trò ngoại giao toàn cầu mới
Từ ngày 20–25/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, thực hiện các hoạt động song phương tại Mỹ và thăm cấp Nhà nước tới Canada theo lời mời của Toàn quyền Louise Arbour. Đây không phải chuyến đi nghi thức. Nó là tuyên bố rõ ràng rằng Việt Nam xem trọng vai trò trung tâm của LHQ trong hợp tác đa phương và tôn trọng luật pháp quốc tế, đồng thời coi ngoại giao đa phương là trụ cột của vai trò ngoại giao toàn cầu. Theo đánh giá của Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, chuyến công tác diễn ra trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh nước lớn gia tăng, cho thấy đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng của Việt Nam. Nói cách khác, Việt Nam không chấp nhận đứng ngoài bàn cờ, mà muốn có tiếng nói ở bàn tròn toàn cầu.
Từ tham gia bị động đến đồng kiến tạo chương trình nghị sự LHQ
Điểm đáng chú ý nhất trong quan hệ Việt Nam – Liên Hợp Quốc hiện nay là sự chuyển dịch từ “có mặt” sang “định hình”. Việt Nam đã và đang tham gia ngày càng sâu rộng, đóng góp thực chất vào công việc chung của tổ chức, đảm nhiệm nhiều trọng trách và vị trí quan trọng, đồng thời đưa ra các sáng kiến mang tính đột phá, từng bước tham gia sâu hơn vào việc định hình luật lệ, chuẩn mực và chương trình nghị sự của LHQ. Gần đây, Việt Nam trúng cử Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026–2028, giữ chức Chủ tịch Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT) năm 2026, và lần đầu có thẩm phán tại Tòa án Quốc tế về Luật Biển nhiệm kỳ 2026–2035. Những vị trí này cho thấy Việt Nam Liên Hợp Quốc không còn là câu chuyện hỗ trợ – viện trợ, mà là quá trình cùng xây dựng luật chơi cho trật tự quốc tế.
Kết nối phát triển trong nước với các mục tiêu phát triển bền vững LHQ
Nếu chỉ phát biểu hay bỏ phiếu thì vai trò ngoại giao toàn cầu của Việt Nam vẫn còn hạn chế. Điều đáng nói là Việt Nam đang cố gắn kết ngoại giao đa phương với chiến lược phát triển trong nước. Nhân dịp dự Đại hội đồng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến chia sẻ bài học 40 năm Đổi mới và đưa ra sáng kiến về biến đổi khí hậu, phát triển bền vững và quản trị các công nghệ cốt lõi của tương lai. Những ưu tiên trong nước về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển xanh và bền vững có sự giao thoa lớn với chương trình nghị sự của LHQ. Việc tham gia ngày càng tích cực tại LHQ giúp Việt Nam tiếp cận tri thức, chuẩn mực và nguồn lực toàn cầu cho mục tiêu phát triển bền vững đến 2030. Đổi lại, Việt Nam đóng góp một mô hình phát triển dựa trên tự cường, hội nhập và cải cách.
Ngoại giao đa phương: phép thử bản lĩnh và trách nhiệm của Việt Nam
Thế giới đang đối mặt đồng thời xung đột kéo dài, biến đổi khí hậu, thiên tai, thách thức đối với phát triển bền vững và sự trỗi dậy nhanh của công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Không ngẫu nhiên khi LHQ chọn chủ đề “khôi phục niềm tin, quản trị chuyển đổi” cho kỳ họp này. Trong bối cảnh đó, Việt Nam muốn chuyển từ tham gia các cơ chế đa phương sang đóng góp ngày càng thực chất vào việc định hình chương trình nghị sự và giải quyết vấn đề chung. Theo PGS, TS. Dương Minh Hải, giá trị lớn nhất của việc Việt Nam hiện diện tại LHQ không phải chỉ để “có tiếng nói”, mà là khả năng biến tiếng nói ấy thành sáng kiến, mạng lưới hợp tác và đóng góp đo đếm được. Nếu Việt Nam duy trì được quỹ đạo này, vị thế “nước nhận viện trợ” sẽ lùi vào quá khứ, nhường chỗ cho hình ảnh một đối tác độc lập, có trách nhiệm và cùng gánh vác trật tự quốc tế mở, công bằng hơn.
