Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Dự án chiến lược đi kèm những quyết định cưỡng chế
Cưỡng chế thu hồi đất cho dự án cao tốc Vinh Thanh Thủy là việc chính quyền Nghệ An buộc phải dùng biện pháp hành chính mạnh để lấy lại quyền sử dụng đất từ một số hộ dân không chấp thuận phương án bồi thường đất đai, nhằm bảo đảm tiến độ thi công tuyến cao tốc dài hơn 60 km kết nối với cửa khẩu Thanh Thủy và hành lang giao thông sang Lào. Điểm đáng chú ý là chính quyền xã Nam Đàn đã hoàn thành cưỡng chế đợt 1 đối với 5 hộ dân tại xóm Hồng Thái vào ngày 17/10, sau nhiều lần tuyên truyền, đối thoại nhưng không đạt đồng thuận về bồi thường. Tiếp đó, ngày 22/10, địa phương phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức cưỡng chế đợt 2, đợt 3 với 13 hộ còn lại chưa chấp thuận phương án giải phóng mặt bằng. Việc phải liên tiếp áp dụng biện pháp cưỡng chế cho thấy bài toán vướng mắc mặt bằng đang được giải bằng tốc độ, hơn là bằng sự đồng thuận xã hội.
Vướng mắc mặt bằng: Khi con số bồi thường chưa thuyết phục được người dân
Tại xã Nam Đàn, cao tốc Vinh Thanh Thủy đi qua hơn 10 km, ảnh hưởng đến 689 hộ dân với 1.283 thửa đất, trong đó 127 hộ phải di dời nhà ở. Đây không chỉ là những con số khô khan, mà là 689 câu chuyện sinh kế, ký ức và kế hoạch tương lai bị xáo trộn. Dù các cơ quan chức năng đã nhiều lần giải thích chính sách, tổ chức đối thoại để tháo gỡ vướng mắc trong công tác bồi thường đất đai, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng, vẫn còn 18–19 hộ kiên quyết chưa ký phương án và bàn giao đất. Khi "biện pháp cưỡng chế là giải pháp cuối cùng" như lời Chủ tịch UBND xã Nam Đàn khẳng định, câu hỏi đặt ra là: vì sao phương án bồi thường, hỗ trợ chưa đủ sức thuyết phục những hộ dân này? Vấn đề không chỉ nằm ở giá trị tài sản trên giấy, mà còn ở niềm tin vào tương lai tái định cư Nghệ An và khả năng khôi phục đời sống sau khi mất đất sản xuất, mất nhà ở.
Nhà thầu tăng tốc, Nghệ An gỡ nút thắt vật liệu: Tiến độ đặt lên hàng đầu
Trong khi mặt bằng vẫn còn vướng tại Nam Đàn và Kim Bảng, trên công trường cao tốc Vinh Thanh Thủy, nhà thầu lại đang chạy đua với thời gian. Liên danh Tập đoàn Đèo Cả tại gói thầu xây lắp 01 đã huy động hơn 400 nhân sự, hàng trăm máy móc, thiết bị, tổ chức 15 mũi thi công để đẩy nhanh tiến độ, đặc biệt tại hầm Đại Huệ – hạng mục kỹ thuật phức tạp với hai ống hầm độc lập, mỗi ống dài gần 500 m, rộng gần 15 m phục vụ ba làn xe. Song song, tỉnh Nghệ An triển khai giải pháp nâng công suất mỏ hiện hữu, bổ sung nguồn khai thác, hoàn thiện thủ tục để bảo đảm nguồn cung đất, đá, cát cho dự án. Hệ thống camera, trạm cân, đối chiếu dữ liệu qua trạm cân và phiếu đo thùng xe được yêu cầu lắp đặt để kiểm soát khối lượng, chất lượng vật liệu. Cách làm này cho thấy ưu tiên rõ ràng: tiến độ và minh bạch vật liệu được đặt lên hàng đầu, nhằm kịp mục tiêu hoàn thành tuyến cao tốc vào năm 2029.
Cưỡng chế có cần thiết, nhưng tái định cư phải là trọng tâm
Từ góc nhìn chính sách, cưỡng chế thu hồi đất là công cụ pháp lý cần thiết để bảo đảm các dự án hạ tầng trọng điểm không bị đình trệ. Tuy nhiên, khi biện pháp mạnh được dùng liên tiếp với 5 hộ rồi 13–14 hộ còn lại, điều đó phản ánh một thực tế: khâu tham vấn, thiết kế phương án bồi thường đất đai và tái định cư chưa chạm tới mối lo sâu nhất của người dân. Một dự án hơn 60 km, tốc độ thiết kế 80–100 km/h, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 23.900 tỉ đồng sẽ chỉ thực sự "thành công" nếu những người nhường đất cho nó không bị bỏ lại phía sau. Nghệ An đã rất nỗ lực đối thoại, giải thích quy định pháp luật, hướng dẫn nghiệp vụ bồi thường. Nhưng nỗ lực đó cần được nâng cấp thành các gói hỗ trợ sinh kế, quy hoạch khu tái định cư rõ ràng, minh bạch, có sự tham gia của cộng đồng. Khi người dân nhìn thấy tương lai sau khi mất đất, họ sẽ ít coi cưỡng chế là áp lực, và nhiều hơn là một bước chuyển bắt buộc nhưng có thể chấp nhận.
Kết luận: Đừng để cao tốc chạy nhanh hơn niềm tin của người dân
Cao tốc Vinh Thanh Thủy là tuyến huyết mạch, mở ra cơ hội kết nối kinh tế với Lào và hành lang Hà Nội – Viêng Chăn. Nhưng những ngày cưỡng chế thu hồi đất ở Nam Đàn cho thấy nếu chỉ chăm chăm vào tiến độ, dự án dễ trở thành biểu tượng của sự hi sinh đơn phương từ phía người dân. Nghệ An đã làm đúng quy trình pháp lý, song bài toán phát triển bền vững đòi hỏi nhiều hơn thế. Muốn tuyến cao tốc này không chỉ là dải bê tông nối hai điểm trên bản đồ, mà là động lực phát triển được xã hội ủng hộ, tỉnh cần coi tái định cư và bồi thường đất đai là trọng tâm, không phải là "khâu phụ". Cưỡng chế có thể giải quyết vướng mắc mặt bằng trước mắt, nhưng chỉ sự đồng thuận mới bảo đảm con đường này chạy nhanh mà không kéo theo những vết nứt trong lòng cộng đồng.
