Dự án đường sắt cao tốc và áp lực lên 500 hộ dân phường Lê Đại Hành
Dự án đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh là tuyến đường sắt tốc độ cao liên vùng đầu tiên, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh với chiều dài khoảng 120 km, đòi hỏi thu hồi hàng chục hecta đất dân cư và sản xuất ở nhiều địa phương để phục vụ một dự án hạ tầng giao thông mang tính chiến lược cho kết nối vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Đi qua phường Lê Đại Hành, tuyến có chiều dài khoảng 6,68 km, với tổng diện tích đất dự kiến thu hồi khoảng 45 ha. Để có mặt bằng sạch, phường dự kiến thu hồi đất của khoảng 500 hộ dân. Đây là con số cho thấy sức ép rất lớn lên cộng đồng tại các tổ dân phố Trụ Thượng, Tân Phong, Tân Dân, Đại và An Lạc; và cách tổ chức bồi thường giải tỏa đất sẽ quyết định dự án được ủng hộ hay đối mặt với khiếu nại.
Chi trả bồi thường: bước tiến ban đầu nhưng chưa đủ trấn an người dân
Trong hai ngày 4 và 6/9, Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư phường Lê Đại Hành đã chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho 120 hộ dân có đất thuộc dự án đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh đoạn qua địa bàn, với tổng số tiền chi trả là 43 tỉ đồng. Đây mới là đợt chi đầu tiên trong năm 2026 cho dự án này, nghĩa là phần lớn các hộ còn lại vẫn đang ở trạng thái chờ đợi, dễ nảy sinh tâm lý bất an về nơi ở, kế sinh nhai và kế hoạch tương lai. Đa số các hộ dân có diện tích đất bị thu hồi được ghi nhận là đồng thuận với chủ trương triển khai dự án, nhưng sự đồng thuận đó sẽ mong manh nếu quy trình bồi thường kéo dài hoặc thiếu minh bạch. Một khi người dân cảm thấy mình bị đẩy đi nhanh hơn tốc độ xử lý hồ sơ, dự án đường sắt cao tốc Hải Phòng qua Lê Đại Hành có thể phải trả giá bằng niềm tin xã hội.
Bài học từ Kiến Minh: minh bạch, khẩn trương thì người dân ủng hộ
Cách xã Kiến Minh tổ chức bồi thường giải tỏa đất cho Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang cho thấy một hướng đi đáng tham khảo cho đoạn đường sắt cao tốc Hải Phòng khác. Trong đợt chi trả mới, 182 hộ gia đình, cá nhân thôn Đức Phong có đất bị thu hồi được nhận tiền bồi thường, hỗ trợ với tổng số tiền hơn 89 tỉ đồng. Trước đó, địa phương này đã chi trả đợt 1 cho 10 hộ với gần 2,5 tỉ đồng, và đợt 2 cho 199 hộ với tổng số tiền 145.045.445.000 đồng theo phương án được phê duyệt. Tại điểm chi trả, Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Kiến Minh hướng dẫn các hộ dân ký hồ sơ, thủ tục, với việc chi trả thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng chính sách. Kết quả là nhiều người dân vui mừng, phấn khởi khi nhận tiền bồi thường, hỗ trợ sau thời gian hoàn tất thủ tục liên quan. Đây là câu trả lời thực tế cho câu hỏi: người dân có phản đối hay không phụ thuộc rất lớn vào cách đối xử với họ trong từng tờ giấy, từng buổi chi trả.
Từ kết nối vùng đến cuộc sống từng hộ dân: dự án hạ tầng cần nhìn từ hai phía
Dự án đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh được kỳ vọng hoàn thành và đưa vào khai thác thương mại trong năm 2028, giúp rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội đến Quảng Ninh xuống còn khoảng 23 phút, nhanh gấp 5–7 lần so với hiện nay. Đó là bước nhảy lớn cho kết nối vùng, cho du lịch và logistics, nhưng lại là cú “bẻ lái” đầy xáo trộn với hàng nghìn hộ dân trên toàn tuyến. Ở Kiến Minh, việc tổ chức chi trả bồi thường thể hiện sự chủ động, khẩn trương trong công tác giải phóng mặt bằng, đồng thời đi kèm tuyên truyền, vận động để tạo sự đồng thuận, trách nhiệm của nhân dân trong thực hiện các dự án hạ tầng trọng điểm. Phường Lê Đại Hành cũng đã hoàn thành việc công khai thông tin dự án đến các tổ chức, cá nhân, nhưng công khai thông tin mới chỉ là điểm khởi đầu. Cần một lịch trình chi trả rõ ràng, cơ chế bồi thường nhất quán và hỗ trợ sinh kế để người dân thấy mình là đối tác trong phát triển chứ không chỉ là bên bị thu hồi đất.
Kết luận: muốn đường sắt cao tốc chạy êm, phải đặt người dân vào trung tâm
Nhìn từ phường Lê Đại Hành với khoảng 500 hộ dân dự kiến bị thu hồi đất và từ xã Kiến Minh với hàng trăm hộ đã nhận bồi thường, có thể thấy một quy luật rõ ràng: tốc độ triển khai dự án hạ tầng giao thông không chỉ phụ thuộc vào vốn và công nghệ, mà phụ thuộc quyết định vào cách bồi thường giải tỏa đất. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Việc chi trả thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng chính sách và theo phương án đã được phê duyệt”. Nếu đó trở thành chuẩn chung, các tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội Quảng Ninh hay Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng sẽ không bị ách tắc bởi khiếu nại, mà được đi cùng sự đồng thuận. Muốn tàu chạy êm, nhà đầu tư và chính quyền cần coi mỗi hộ dân là một ‘ga’ phải được dừng lại lắng nghe, thương lượng đến nơi đến chốn, thay vì chỉ nhìn họ như một dòng số trong phương án giải phóng mặt bằng.
