Từ đề xuất của Chính phủ đến tham vọng hình thành cực tăng trưởng mới
Việc thành lập thành phố trực thuộc Trung ương Quảng Ninh và Bắc Ninh là đề xuất của Chính phủ trình Quốc hội, nhằm nâng tầm hai địa phương vốn đã dẫn đầu về quy mô kinh tế để trở thành các cực tăng trưởng mới của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước, gắn với các quy hoạch quốc gia và vùng đã được phê duyệt.
Sáng 6/8, tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội khóa 16, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, thừa ủy quyền Thủ tướng, đã trình tờ trình về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh. Đây không phải một động thái kỹ thuật, mà là lựa chọn chính trị – kinh tế thể hiện rõ ưu tiên đẩy nhanh phát triển vùng Bắc Bộ. Theo tờ trình, hai địa phương đã hội đủ cơ sở chính trị, pháp lý, phù hợp Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng và các quy hoạch đô thị liên quan. Nói cách khác, trung ương đang muốn khóa chặt “cửa sổ cơ hội” bằng một quyết định thể chế, trước khi làn sóng cạnh tranh trong khu vực Đông Nam Á tăng tốc hơn nữa.
Quảng Ninh: Cửa ngõ biển – biên giới và tham vọng trung tâm kinh tế biển
Quảng Ninh được lựa chọn không chỉ vì tăng trưởng ấn tượng, mà vì vị trí chiến lược mang tính “độc nhất” trong hệ thống đô thị Việt Nam. Đây là tỉnh duy nhất có cả đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, thông qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái – điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế sầm uất, hỗ trợ mạnh cho thương mại biên giới và thương mại song phương.
Năm 2025, Quảng Ninh đóng góp 2,87% vào GRDP cả nước và 9,4% của vùng đồng bằng sông Hồng, đồng thời góp 4,1% vào tăng trưởng chung của cả nước. Đây là con số cho thấy tầm vóc kinh tế đủ để “nâng cấp” thành thành phố trực thuộc Trung ương. Cùng với hạ tầng giao thông đồng bộ ở cả đường bộ, hàng không, đường biển và nền tảng đô thị thông minh, logistics, du lịch biển – đảo, công nghiệp chế biến, Quảng Ninh đang được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, trung tâm du lịch mang tầm quốc tế, đô thị xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Nếu Quốc hội thông qua, Quảng Ninh sẽ là một trong những thành phố trực thuộc Trung ương mới, bên cạnh Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế và Đồng Nai.
Bắc Ninh: Từ “cửa ngõ Đông Bắc” đến cực tăng trưởng của Vùng Thủ đô
Nếu Quảng Ninh là cửa ngõ biển – biên giới, thì Bắc Ninh là nút giao then chốt trên hành lang kinh tế kết nối ASEAN với thị trường Trung Quốc. Vị trí cửa ngõ phía Đông Bắc Thủ đô Hà Nội khiến Bắc Ninh trở thành điểm trung chuyển tự nhiên của cả sản xuất công nghiệp lẫn dịch vụ logistics, nhất là khi tỉnh đang từng bước hoàn thiện hệ thống giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường không với các công trình trọng điểm như cao tốc Hà Nội – Lạng Sơn và các tuyến kết nối liên vùng.
Bắc Ninh đã vươn lên nhóm đầu cả nước về quy mô kinh tế, với mục tiêu đến năm 2025 đứng thứ 5 cả nước, đóng góp 4,1% GDP quốc gia và 5,34% tăng trưởng cả nước. Điểm đáng chú ý là nền tảng công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và hệ thống logistics đang giúp tỉnh dần định hình bản sắc một đô thị thông minh, xanh, hiện đại, có sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế, từng bước khẳng định vai trò cực tăng trưởng quan trọng của Vùng Thủ đô và cả nước. Đưa Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là sự ghi nhận thành tựu hiện tại, mà còn là lời “đặt cược” vào tương lai một trung tâm sản xuất – dịch vụ quy mô lớn của miền Bắc.
Thành phố trực thuộc Trung ương: Khung thể chế cho cạnh tranh vùng miền Bắc
Đề xuất thành lập thành phố trực thuộc Trung ương Quảng Ninh và Bắc Ninh cần được nhìn như một bước điều chỉnh cấu trúc không gian phát triển, thay vì chỉ là thay đổi tên gọi hành chính. Nếu được Quốc hội thông qua, đây sẽ là hai thành phố tiếp theo sau bảy đô thị lớn gồm Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai. Rõ ràng, trung ương đang muốn hình thành mạng lưới các cực tăng trưởng mới, phân bố đều hơn ở miền Bắc, để cạnh tranh và thu hút đầu tư trong bối cảnh khu vực đang chuyển dịch chuỗi cung ứng.
Chính phủ nhấn mạnh mục tiêu “tạo động lực hình thành hai cực tăng trưởng mới của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước” khi trình Quốc hội xem xét hai thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh. Việc phù hợp với các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị và các quy hoạch đã phê duyệt cho thấy đây là lựa chọn nhất quán, không phải quyết định riêng lẻ. Theo hướng này, lợi thế biên giới – cảng biển của Quảng Ninh và hành lang kinh tế ASEAN – Trung Quốc của Bắc Ninh sẽ bổ trợ lẫn nhau, tạo nên trục động lực mới cho miền Bắc thay vì để Hà Nội và Hải Phòng “gánh” phần lớn vai trò dẫn dắt.
Con đường phía trước: Cơ hội lớn nhưng không thiếu thách thức
Một thành phố trực thuộc Trung ương chỉ thực sự có ý nghĩa khi bộ máy và chính sách vận hành đồng bộ, hiệu quả. Cơ quan thẩm tra của Quốc hội đã đề nghị Chính phủ chỉ đạo hai địa phương khẩn trương kiện toàn tổ chức bộ máy, hoàn thiện các điều kiện cần thiết để chính quyền đô thị mới vận hành ngay sau khi nghị quyết được thông qua. Thời điểm dự kiến các nghị quyết có hiệu lực là ngày 1/9/2026 đối với thành phố Quảng Ninh và 20/9/2026 đối với thành phố Bắc Ninh. Đây là quãng thời gian không dài nếu so với khối lượng công việc phải chuẩn bị về nhân sự, hạ tầng quản lý và điều phối vùng.
Từ các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đã nêu, việc thành lập hai thành phố được đánh giá là “cần thiết; tạo tiền đề quan trọng để Quảng Ninh và Bắc Ninh tiếp tục phát triển theo định hướng tại các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị”. Tuy nhiên, để hai cực tăng trưởng mới này thực sự có sức kéo vùng, điều quan trọng không chỉ là danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương, mà là cách mỗi địa phương dùng khung thể chế mới để nâng chất lượng tăng trưởng, bảo đảm hài hòa giữa công nghiệp – dịch vụ – văn hóa, và phối hợp hiệu quả với các đô thị trong vùng Thủ đô cũng như toàn miền Bắc.
