Từ 7 lên 9 thành phố trực thuộc Trung ương: ý nghĩa vượt xa một cuộc “nâng hạng”
Việc Việt Nam chính thức có 9 thành phố trực thuộc Trung ương, với hai thành phố mới Quảng Ninh và Bắc Ninh được thành lập trong tháng 9, đánh dấu một bước tái cấu trúc quan trọng trong phát triển đô thị Việt Nam, phản ánh chiến lược tổ chức lại không gian tăng trưởng, nâng cấp các cực động lực vùng và đặt ra yêu cầu mới về quản lý đô thị trung ương gắn với cạnh tranh kinh tế, an sinh xã hội và kết nối quốc tế. Chiều 24/8, Quốc hội khóa XVI biểu quyết thông qua nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh với sự đồng thuận tuyệt đối của các đại biểu tham gia biểu quyết. Từ 1/9 và 20/9, hai nghị quyết chính thức có hiệu lực, đưa số thành phố trực thuộc Trung ương từ 7 lên 9: Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Đây không phải sự kiện mang tính hình thức; nó phản ánh quyết tâm biến các tỉnh có lợi thế nổi trội thành những trung tâm đô thị cấp quốc gia, đủ sức đảm nhận vai trò hạt nhân trong chiến lược phát triển vùng.
Quảng Ninh: từ tỉnh ven biển thành đô thị biển trung ương và cực tăng trưởng mới phía Bắc
Thành phố Quảng Ninh được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên 6.231,27 km2 và dân số 1.523.400 người, gồm 54 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Không gian đô thị mới vì thế không chỉ xoay quanh một trung tâm, mà trải rộng trên toàn bộ dải công nghiệp – dịch vụ – cảng biển – du lịch – kinh tế cửa khẩu và kinh tế biển của địa phương. Quảng Ninh vốn đã là cực tăng trưởng hàng đầu, GRDP năm 2025 tăng 11,89%, cao nhất cả nước, với nền kinh tế khoảng 368.445 tỷ đồng và GRDP bình quân đầu người 10.402 USD. Du lịch đón 21,28 triệu lượt khách, doanh thu đạt hơn 57.000 tỷ đồng, tạo nền cho phát triển dịch vụ, thương mại, logistics và đô thị ven biển. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vì thế là bước đi để nâng cấp không gian phát triển, chuyển từ một tỉnh mạnh lên một đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời giữ vai trò chiến lược về quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
Bắc Ninh: nâng tầm hệ sinh thái công nghiệp – công nghệ cao trong bản đồ đô thị trung ương
Nếu Quảng Ninh đại diện cho cực kinh tế biển, thì thành phố Bắc Ninh được kỳ vọng trở thành cực công nghiệp – công nghệ cao trong hệ thống 9 thành phố trực thuộc Trung ương. Bắc Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số tỉnh, tiếp giáp Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên, Lạng Sơn và Thái Nguyên, tạo thế liên kết vùng chặt chẽ giữa trung tâm chính trị, trung tâm cảng biển và trung tâm công nghiệp. Theo nghị quyết, việc chuyển sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương được kỳ vọng tạo thêm dư địa để Bắc Ninh tổ chức lại không gian đô thị, huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng và nâng chất lượng quản trị. Thành phố mới sẽ có điều kiện mạnh hơn để nâng cấp hệ sinh thái công nghiệp – công nghệ cao, phân bố lại lao động, dịch chuyển đầu tư và chia sẻ áp lực đô thị hóa với Hà Nội và Hải Phòng. Động lực tăng trưởng của vùng Thủ đô vì thế không còn phụ thuộc quá nhiều vào một vài hạt nhân, mà chuyển sang mô hình mạng lưới các cực đô thị trung ương liên kết, trong đó Bắc Ninh là mắt xích quan trọng.
Quản lý đô thị trung ương: từ mở rộng địa giới đến nâng chất cuộc sống người dân
Việc mở rộng danh sách thành phố trực thuộc Trung ương sẽ vô nghĩa nếu quản lý đô thị trung ương không được nâng cấp tương xứng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rằng thành lập thành phố Quảng Ninh không đơn thuần là đổi tên hay đổi mô hình tổ chức, mà phải tạo bước chuyển về chất: “Quản trị phải hiện đại hơn, kinh tế phải xanh hơn, hạ tầng phải đồng bộ hơn, văn hóa phải được tôn vinh hơn và cuộc sống của nhân dân phải tốt đẹp hơn.” Bộ máy được yêu cầu tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; kỷ luật, kỷ cương nghiêm; phân cấp rõ và trách nhiệm cụ thể. Nghị quyết về hai thành phố mới cũng xác định mục tiêu cuối cùng là người dân và doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp thông qua thêm việc làm, nâng cao thu nhập, năng suất lao động và chất lượng sống, đồng thời tăng đóng góp cho ngân sách Nhà nước. Nói cách khác, chuẩn mực thành phố trực thuộc Trung ương phải đo bằng sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp, chứ không phải bằng danh xưng hành chính.
Hai thành phố mới sẽ tái cân bằng không gian tăng trưởng như thế nào?
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tổ chức lại không gian phát triển, hướng tới các đơn vị hành chính có quy mô lớn hơn và khả năng phát huy tốt hơn lợi thế đặc thù. Khi Đồng Nai đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ 30/4, sự xuất hiện thêm Quảng Ninh và Bắc Ninh tạo thành mạng lưới 9 cực đô thị – kinh tế trung ương, phân bố đều hơn giữa Bắc – Trung – Nam. Về lâu dài, nếu Quảng Ninh tận dụng tốt lợi thế cửa ngõ biển, du lịch và kinh tế biên mậu, còn Bắc Ninh nâng cấp hệ sinh thái công nghiệp – công nghệ cao, hai thành phố mới không chỉ làm tăng số lượng thành phố trực thuộc Trung ương mà có thể tạo bước chuyển về chất lượng không gian tăng trưởng. Những cực kinh tế mới này được trao thêm điều kiện để kết nối vùng, tham gia sâu hơn vào mạng lưới kinh tế quốc gia, khu vực và toàn cầu, giảm lệ thuộc vào Hà Nội và TP.HCM, đồng thời mở ra cơ hội dịch chuyển đầu tư, việc làm và dịch vụ công về gần người dân hơn.
