Thuế gần 30% lên tôm đông lạnh: cú sốc đánh thẳng vào lợi nhuận
Tôm Việt xuất khẩu Mỹ đang đối mặt tình trạng thuế chồng thuế, khi một số sản phẩm tôm đông lạnh phải gánh tổng thuế gần 30%, bao gồm thuế bổ sung theo Mục 301 cùng thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp; điều này đẩy chi phí và làm suy giảm đáng kể sức cạnh tranh của doanh nghiệp tôm Việt trên thị trường Mỹ. Điểm mấu chốt không phải ở việc thuế tăng thêm vài phần trăm, mà là cấu trúc thuế đè nặng lên sản phẩm giá trị vốn đã chịu áp lực cạnh tranh gay gắt. Từ ngày 24/7, Mỹ áp thuế bổ sung theo Mục 301 lên hàng thủy sản nhập khẩu; Việt Nam bị xếp mức 12,5%, cao hơn Ecuador, Ấn Độ và Indonesia (10%), thu hẹp rõ rệt lợi thế của tôm Việt trong cuộc đua về giá. Khi cộng thêm thuế phòng vệ thương mại, biên lợi nhuận mỏng của doanh nghiệp bị bào mòn, buộc họ phải hoặc tăng giá bán – dễ mất khách – hoặc chấp nhận lợi nhuận thấp hơn.
Cú xoay trục cạnh tranh: Ecuador vươn lên, tôm Việt hụt hơi
Việc áp thuế Mục 301 tôm đã diễn ra đúng thời điểm đối thủ chính của Việt Nam trên thị trường tôm đông lạnh – Ecuador – tăng tốc mạnh mẽ. Ecuador không chỉ được hưởng mức thuế Mục 301 thấp hơn (10% so với 12,5% của Việt Nam), mà còn có lợi về khoảng cách địa lý và chi phí logistics khi bán vào Mỹ. Theo VASEP, trong tháng 6, Ecuador đã vượt Ấn Độ trở thành nhà cung cấp tôm lớn nhất cho Mỹ, với xuất khẩu sang thị trường này tăng khoảng 60%, trong khi nhập khẩu tôm từ Việt Nam giảm 27%. Diễn biến này là lời cảnh báo rõ ràng: nếu doanh nghiệp tôm Việt tiếp tục dựa nặng vào tôm sơ chế, tôm cỡ lớn và lợi thế giá cũ, thị phần tại Mỹ sẽ còn co lại. Thuế không chỉ khiến tôm đông lạnh 30% trở nên kém hấp dẫn hơn về giá, mà còn đẩy nhà nhập khẩu Mỹ tìm đến nguồn cung linh hoạt hơn và ít rủi ro chính sách hơn.
Tái cấu trúc sản phẩm: từ tôm sơ chế sang tôm giá trị gia tăng
Trước sức ép thuế quan và cạnh tranh, chiến lược xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, đặc biệt với doanh nghiệp tôm Việt, không thể tiếp tục xoay quanh tôm đông lạnh sơ chế. VASEP khuyến nghị doanh nghiệp chuyển mạnh sang các dòng tôm chế biến, tôm tẩm ướp, tôm tiện lợi, nâng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng để bù lại phần chi phí thuế tăng lên. Các sản phẩm này không chỉ dễ đàm phán giá hơn, mà còn bám sát xu hướng người tiêu dùng Mỹ đang có xu hướng ưu tiên quy cách nhỏ, dễ chế biến thay vì tôm cỡ lớn. Tuy nhiên, thay đổi cơ cấu sản phẩm không thể diễn ra trong vài tháng; doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ chế biến, cải thiện thiết kế bao bì, chứng nhận chất lượng và chuẩn hóa quy trình truy xuất nguồn gốc. Nếu tiếp tục chậm trễ, họ sẽ mắc kẹt trong phân khúc chịu thuế cao và ít dư địa tăng giá.
Định giá, thị trường và chuỗi cung ứng: ba trụ cột để giữ lợi nhuận
Trong bối cảnh thuế Mục 301 tôm bổ sung 12,5% lên nhiều mặt hàng thủy sản Việt Nam, doanh nghiệp buộc phải tính lại toàn bộ bài toán giá và thị trường nếu muốn duy trì lợi nhuận. Thứ nhất, chiến lược định giá phải tách bạch sản phẩm chịu thuế cao (tôm đông lạnh, cá ngừ đóng hộp đang áp dụng MFN trên 20–24%) với sản phẩm chế biến, giá trị gia tăng. Không thể dùng một mức giá chung cho tất cả; cần thiết kế gói sản phẩm và cấu trúc hợp đồng giúp chia sẻ chi phí thuế với nhà nhập khẩu. Thứ hai, thị trường phải đa dạng hơn: giảm lệ thuộc vào Mỹ, tranh thủ cơ hội tại EU – nơi giá cá thịt trắng tăng tạo dư địa cho thủy sản khác – và Trung Quốc, dù yêu cầu giá và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Thứ ba, doanh nghiệp phải rà soát chuỗi cung ứng, tối ưu chi phí nguyên liệu, vận tải, đồng thời nâng khả năng đáp ứng các chuẩn truy xuất nguồn gốc, MMPA, IUU để tránh thêm rào cản kỹ thuật.
Kết luận: Thuế cao là sức ép nhưng cũng là cơ hội bước lên nấc thang giá trị
Thuế gần 30% lên tôm đông lạnh Việt Nam vào Mỹ là một cú đánh nặng, nhưng cũng phơi bày điểm yếu lâu năm của ngành: phụ thuộc lớn vào sản phẩm sơ chế, cạnh tranh chủ yếu bằng giá và chấp nhận biên lợi nhuận mỏng. Khi thuế Mục 301 tôm, thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp cùng lúc bào mòn lợi thế, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc nâng cấp chiến lược xuất khẩu thủy sản: dịch chuyển sang sản phẩm giá trị gia tăng, đa dạng hóa thị trường, điều chỉnh chuỗi cung ứng và tái thiết cách định giá. Nếu coi sức ép hiện tại là chất xúc tác để đầu tư vào chế biến sâu, tiêu chuẩn bền vững và truy xuất nguồn gốc, tôm Việt có thể bước lên nấc thang giá trị cao hơn thay vì tiếp tục làm nhà cung cấp rẻ nhưng dễ bị tổn thương mỗi khi chính sách thay đổi.
