Sách giáo khoa thống nhất: Bước ngoặt chuẩn hóa chương trình trên cả nước
Sách giáo khoa thống nhất ‘Kết nối tri thức với cuộc sống’ là bộ sách do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam biên soạn, được sử dụng đồng loạt trong các nhà trường phổ thông trên phạm vi toàn quốc từ năm học 2026-2027, nhằm chuẩn hóa nội dung dạy học, giảm chênh lệch giữa các địa phương và hỗ trợ quản lý giáo dục hiệu quả hơn.
Ngay trong giai đoạn chuẩn bị, các cơ sở giáo dục đã phải chuyển từ tư duy “mỗi nơi một bộ sách” sang dạy học theo một bộ sách giáo khoa thống nhất cho tất cả các lớp, tất cả tỉnh thành. Việc này không chỉ là thay sách, mà là tái cấu trúc lại cách tổ chức chuyên môn, từ kế hoạch giáo dục nhà trường, sinh hoạt tổ nhóm đến kiểm tra đánh giá. Đó là lý do năm học 2026-2027 không thể xem như một mùa tựu trường bình thường, mà là năm bản lề của quá trình chuẩn hóa chương trình trên phạm vi toàn quốc.
Theo ghi nhận, khoảng 40% trường THCS ở Hưng Yên đã dạy 70-80% môn học bằng bộ ‘Kết nối tri thức với cuộc sống’ trong các năm trước, nên bước chuyển sang dùng chung một bộ sách trở nên thuận lợi hơn. Điều này cho thấy cả hệ thống đã âm thầm chuẩn bị trong nhiều năm, chứ không phải quyết định “một sớm một chiều”.
Vì sao bộ ‘Kết nối tri thức với cuộc sống’ được chọn dùng chung?
Lý do quan trọng nhất để chọn một bộ sách giáo khoa thống nhất là tối ưu quản lý chuyên môn và đảm bảo công bằng tiếp cận tri thức, đặc biệt với học sinh yếu thế. Khi tất cả cùng học một bộ sách, việc xây dựng kế hoạch giáo dục, bồi dưỡng giáo viên, tổ chức kiểm tra đánh giá và so sánh chất lượng giữa các vùng trở nên rõ ràng, minh bạch hơn.
Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Danh Phương nhận định, dùng chung một bộ sách giúp giáo viên dễ trao đổi chuyên môn, cùng xây dựng giáo án, tổ chức chuyên đề; nhà trường thì thuận lợi trong phân công, giám sát và đánh giá chất lượng dạy học. Phụ huynh cũng bớt bối rối vì không còn cảnh mỗi trường một bộ, mỗi năm một lựa chọn mới. Đặc biệt, học sinh chuyển trường, đổi nơi ở sẽ không bị “sốc chương trình”, không phải mua lại toàn bộ sách giáo khoa khi thay môi trường học.
Về mặt chính sách, việc dùng sách giáo khoa thống nhất gắn chặt với lộ trình thực hiện nghị định về miễn sách giáo khoa cho học sinh phổ thông và miễn một số khoản học phí. Khi chương trình và sách được chuẩn hóa, Nhà nước dễ tính toán số lượng, kinh phí hỗ trợ. Đó là nền tảng để tiến tới giảm gánh nặng chi phí học tập cho gia đình, một mục tiêu không thể đạt nếu mỗi địa phương đi một hướng.
Chuẩn bị của hệ thống giáo dục: Không chỉ là in đủ sách
Để năm học đầu tiên dùng sách giáo khoa thống nhất diễn ra trơn tru, trọng tâm không chỉ là in và phân phối sách, mà là chuẩn bị con người. Từ 1/6 đến 24/7, Sở GD&ĐT Hưng Yên phối hợp với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tổ chức tập huấn sử dụng bộ sách thống nhất cho cán bộ quản lý và giáo viên các cơ sở giáo dục phổ thông trong tỉnh, bao gồm 152 cuốn từ lớp 1 đến lớp 12. Đây là con số cho thấy sự chuẩn bị công phu, không thể thay thế bằng vài buổi hướng dẫn hình thức.
Song song với tập huấn, Bộ GD&ĐT đã phê duyệt chỉnh sửa, bổ sung 11 cuốn sách, trong đó có Lịch sử, Địa lí các lớp 4-9, Lịch sử 10, Kinh tế và Pháp luật 10, Địa lí 12 và sách chuyên đề. Việc hiệu chỉnh trong năm triển khai cho thấy cơ quan quản lý không xem bộ sách là “bất biến”, mà sẵn sàng điều chỉnh theo yêu cầu thực tiễn. Ở cấp trường, các tổ chuyên môn tiếp tục nghiên cứu nội dung, góp ý, cải tiến giáo án sau tập huấn để phù hợp cụ thể với học sinh từng lớp.
Về phía cung ứng, các công ty sách thiết bị đã chủ động nhập khoảng 4 triệu cuốn sách, trong đó 2/3 là sách giáo khoa, đáp ứng 90% kế hoạch cung ứng cho năm học đầu tiên dùng chung bộ sách. Ở quy mô toàn quốc, hơn 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, tham khảo đã được đưa ra thị trường, cùng kế hoạch in bổ sung khoảng 9 triệu bản nữa để bảo đảm đủ nhu cầu. Đây là cam kết cụ thể rằng học sinh không phải lo thiếu sách khi bước vào năm học mới.
Góc nhìn phụ huynh: Tiết kiệm chi phí, giảm rối, nhưng phải chủ động
Với phụ huynh, sách giáo khoa thống nhất ‘Kết nối tri thức với cuộc sống’ mang lại ba lợi ích rõ rệt: đỡ lúng túng khi chọn sách, giảm nguy cơ phải mua đi mua lại, và mở ra khả năng chia sẻ, sử dụng lại sách cũ. Một phụ huynh có con vào lớp 1 cho biết, nhờ danh mục sách đã được công bố, chị chủ động mua sớm để con làm quen, đồng thời tránh cảnh chạy đôn đáo tìm sách sát ngày khai giảng.
Tuy vậy, tâm lý chờ đợi chính sách miễn sách giáo khoa khiến một số trường và học sinh không đăng ký, đặt sách trước, dẫn đến cục bộ thiếu vài đầu sách trong những ngày cận kề năm học mới. Đây là bài học rõ ràng: nếu phụ huynh thụ động, lợi ích của sách thống nhất sẽ bị triệt tiêu bởi sự dồn ứ nhu cầu. Trong khi đó, khi đặt sách đúng thời gian, hệ thống phân phối có đủ dữ liệu để in và điều phối hợp lý, giảm lãng phí và thiếu hụt.
Nhà xuất bản khuyến cáo phụ huynh tra cứu và mua tại các điểm bán chính thống trong hệ thống của mình để bảo đảm đủ, đúng bộ sách, tránh mua nhầm, sai hoặc thiếu cuốn. Đồng thời, học sinh được khuyến khích tận dụng sách giáo khoa cũ của bộ ‘Kết nối tri thức với cuộc sống’ nếu được tặng lại, vừa giảm áp lực phát hành, vừa là bài học thực tế về tiết kiệm và chia sẻ. Đây là cơ hội để gia đình biến việc mua sách giáo khoa mới thành câu chuyện giáo dục lối sống.
Phụ huynh nên làm gì từ bây giờ để con không bị hụt hơi?
Trong bối cảnh sách giáo khoa thống nhất đã “khóa” khung nội dung trên phạm vi cả nước, vai trò chủ động của phụ huynh quan trọng hơn bao giờ hết. Không nên chờ đến sát ngày tựu trường mới lo mua sách giáo khoa mới, mà cần coi đó là một kế hoạch có lộ trình. Với khoảng 20 ngày trước khai giảng, nhiều trường đang gấp rút hoàn thiện tổ chức nhân sự, cơ sở vật chất để sẵn sàng bước vào năm học 2026-2027; phụ huynh cũng cần tận dụng khoảng thời gian này để chuẩn bị cho con.
- Tra cứu danh mục sách ‘Kết nối tri thức với cuộc sống’ theo từng khối lớp do nhà trường cung cấp; ghi rõ từng cuốn để tránh thiếu sót.
- Ưu tiên mua sách tại các nhà sách, điểm bán thuộc hệ thống chính thống để bảo đảm đủ bộ, đúng bản in, có thể đặt trước nếu được hướng dẫn.
- Khuyến khích con mượn hoặc nhận lại sách cũ cùng bộ nếu còn tốt; chỉ mua mới những cuốn bị hỏng, thiếu hoặc có nội dung đã chỉnh lý.
- Dành thời gian cho con lật giở, đọc mục lục, làm quen cấu trúc từng môn để đầu năm học không bị ngợp.
- Trao đổi sớm với giáo viên chủ nhiệm về các tài liệu bổ trợ cần thiết, tránh mua quá nhiều sách tham khảo không cần thiết.
Sự chuyển đổi sang bộ sách thống nhất không phải là nỗi lo, mà là cơ hội để mọi gia đình bước vào một “sân chơi” công bằng hơn. Nếu hệ thống giáo dục đã đầu tư tập huấn giáo viên, điều chỉnh sách, in ấn hàng trăm triệu bản để không học sinh nào thiếu sách, thì bước cuối cùng – chuẩn bị cẩn thận, đúng thời điểm – nằm trong tay phụ huynh. Ai chủ động hơn hôm nay, con họ sẽ bớt áp lực và có nhiều cơ hội học tốt hơn trong ngày mai.
