Bộ sách thống nhất: bước ngoặt quản lý, thách thức chất lượng
Bộ sách giáo khoa thống nhất “Kết nối tri thức với cuộc sống” là bộ sách giáo khoa duy nhất được sử dụng đồng bộ từ lớp 1 đến lớp 12 tại tất cả các trường phổ thông trên toàn quốc, dựa trên chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhằm bảo đảm tính liên thông, công bằng tiếp cận tri thức và thuận lợi cho quản lý chuyên môn, đào tạo giáo viên và xây dựng học liệu dùng chung. Nói cách khác, từ năm học 2026-2027, câu chuyện dạy học ở phổ thông Việt Nam sẽ xoay quanh một bộ sách giáo khoa thống nhất, chứ không còn “mỗi nơi một bộ”. Đây là bước ngoặt đáng kể: nó giải quyết sự phân mảnh, nhưng đồng thời đặt lên vai ngành giáo dục trách nhiệm rất lớn về chất lượng nội dung và cách tổ chức dạy học. Nếu chỉ thống nhất sách mà không thống nhất cách hiểu chương trình, văn hóa sinh hoạt chuyên môn và hệ thống hỗ trợ giáo viên, bộ sách thống nhất sẽ khó phát huy hết ý nghĩa. Việc chuẩn bị cho triển khai SGK mới vì vậy phải được nhìn như một cuộc tái cấu trúc toàn bộ hệ thống dạy học, chứ không đơn giản là thay sách trên bàn học sinh.
Tập huấn giáo viên 2026: 152 đầu sách, hai vòng, áp lực biến thành cơ hội
Điểm tích cực nhất trong quá trình chuẩn bị cho năm học 2026-2027 là đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý đã được tập huấn bài bản trên toàn bộ 152 đầu sách giáo khoa thống nhất, từ lớp 1 đến lớp 12. Chương trình tập huấn giáo viên 2026 được tổ chức thành hai vòng: vòng 1 từ 01/6 đến 26/6 triển khai đầy đủ 152 tên sách, vòng 2 từ 29/6 đến 24/7 tiếp tục quay vòng toàn bộ 152 tên sách, hiện đã chính thức hoàn tất. “Mỗi tên sách được tập huấn hai lượt, tạo điều kiện để giáo viên lựa chọn thời gian thuận tiện và tiếp cận sâu hơn nội dung” là thông điệp đáng chú ý của lãnh đạo nhà xuất bản. Điều quan trọng là chương trình không cố gắng “bắt” giáo viên thay đổi phương pháp một cách cơ học, mà tập trung giúp họ sử dụng hiệu quả bộ sách trên nền tảng chương trình hiện hành. Cách tiếp cận này hợp lý: dạy tốt hay không nằm ở năng lực sư phạm và văn hóa chuyên môn, còn sách chỉ là công cụ. Nhưng nếu dừng lại ở tập huấn ngắn hạn, không có cơ chế hỗ trợ chuyên môn liên tục, áp lực thống nhất SGK rất dễ biến thành gánh nặng thay vì cơ hội đổi mới dạy học.
Từ Hưng Yên đến các địa phương: thống nhất sách để thống nhất năng lực hệ thống
Thực tế tại Hưng Yên cho thấy việc triển khai SGK mới không phải bắt đầu từ số 0. Khoảng 40% số trường phổ thông ở tỉnh này đã dạy từ 70–80% số môn học và hoạt động giáo dục theo bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” trong các năm học trước, nên việc chuyển sang dùng bộ sách giáo khoa thống nhất diễn ra thuận lợi hơn. Cán bộ quản lý và giáo viên tại đây đã hoàn tất việc nghiên cứu, tập huấn bộ sách, tổ chức dạy thử, dự giờ, rút kinh nghiệm và sẵn sàng bước vào năm học mới. Một số địa phương miền núi như Điện Biên cũng đã hoàn tất tập huấn, coi bộ sách giáo khoa thống nhất là cơ hội để giảm chênh lệch chất lượng giữa vùng thuận lợi và vùng khó. Khi giáo viên cả nước cùng sử dụng một bộ sách, trao đổi chuyên môn và xây dựng học liệu dùng chung trở nên thực tế hơn nhiều, nếu ngành giáo dục biết tận dụng để hình thành mạng lưới sinh hoạt chuyên môn liên tỉnh. Vấn đề không còn là “chọn sách nào”, mà là cả hệ thống có dám đặt mục tiêu thống nhất về chuẩn dạy học và tổ chức hỗ trợ giáo viên liên tục hay không.
Sách đến tay học sinh trước 15/8: khâu hậu cần đã chạy trước, chất lượng dạy mới là điểm quyết định
Song song với tập huấn, công tác in ấn, phát hành bộ sách giáo khoa thống nhất cũng được triển khai sớm để tránh tình trạng thiếu sách đầu năm học. Nhà xuất bản cho biết đã tăng tốc sản xuất, phân phối và in thêm số lượng dự phòng để xử lý các tình huống đột xuất như thiên tai, dịch chuyển dân cư hoặc tăng đột biến số học sinh tại một số địa phương. Một tuyên bố đáng chú ý là: “Trước ngày 15/8, toàn bộ học sinh trên cả nước sẽ có đủ sách giáo khoa và sách bài tập theo nhu cầu”. Đây là cam kết mạnh về khâu hậu cần, cho thấy câu chuyện sách giáo khoa thống nhất không dừng ở nội dung mà còn được nhìn ở góc độ dịch vụ giáo dục cho người học. Tuy nhiên, học sinh có sách đủ và đúng thời điểm mới là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở chỗ giáo viên biết dùng bộ sách như một nguồn học liệu linh hoạt, không biến tiết học thành buổi “chạy hết nội dung sách”. Đã đến lúc các nhà trường coi việc có sách đủ trước 15/8 là nền tảng cơ bản, còn điểm nhấn phải là kế hoạch giáo dục và văn hóa lớp học.
Sau thống nhất sách phải là thống nhất kỳ vọng chất lượng
Nhìn tổng thể, ngành giáo dục đã đạt mức “sẵn sàng kỹ thuật” cho năm học 2026-2027: bộ sách giáo khoa thống nhất được phê duyệt, tập huấn giáo viên 2026 đã hoàn tất trên 152 đầu sách, sách giáo khoa in đủ và có kế hoạch cung cấp cho học sinh trước ngày 15/8. Bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” vốn đã được sử dụng rộng rãi trong các năm qua, nên số giáo viên phải làm quen từ đầu không nhiều, giảm được độ “sốc” khi triển khai SGK mới. Nhưng thống nhất sách không tự động dẫn đến thống nhất chất lượng. Nếu mỗi địa phương vẫn giữ cách quản lý và sinh hoạt chuyên môn khác nhau, học sinh ở các vùng sẽ tiếp cận cùng một bộ sách với trải nghiệm rất khác biệt. Đây là lúc cần chuyển trọng tâm từ “chuẩn bị cho bộ sách” sang “chuẩn bị cho một chuẩn chất lượng chung”: hệ thống đánh giá học sinh, cơ chế hỗ trợ chuyên môn qua nền tảng số, và văn hóa chia sẻ kinh nghiệm dạy học phải được xây dựng đồng bộ. Bộ sách thống nhất chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó trở thành nền tảng cho một cộng đồng giáo dục cùng học hỏi và cùng nâng chất lượng, thay vì là bộ công cụ được sử dụng theo 63 cách khác nhau ở 63 tỉnh.
