El Niño Đông Nam Á: Khi nước, muối và nhiệt cùng trở thành rủi ro
El Niño Đông Nam Á là hiện tượng nóng lên bất thường của mặt nước biển vùng xích đạo Thái Bình Dương, làm thay đổi hoàn lưu khí quyển, phân bố mưa và nhiệt độ, kéo theo hạn hán nông nghiệp, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng trên diện rộng, đặc biệt tại các vùng ven biển và đồng bằng thấp. Theo cơ quan khí tượng quốc gia, El Niño 2026-2027 đang tiếp tục mạnh lên, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực NINO3.4 đã đạt khoảng +2,0°C, bước vào ngưỡng cường độ rất mạnh. Cùng lúc, Trung tâm Dự báo Khí hậu của Mỹ ghi nhận El Niño tiếp tục tăng cường với xác suất rất cao rằng một đợt El Niño rất mạnh sẽ diễn ra trong mùa thu và mùa đông 2026–2027. Nói cách khác, chu kỳ khí hậu này không còn là một biến cố xa xôi, mà là “nền thời tiết mới” mà nông nghiệp và sản xuất tôm trong khu vực phải sống chung.
Việt Nam giữa gọng kìm hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn
Điều đáng lo không phải là El Niño xuất hiện, mà là nó đã đạt ngưỡng rất mạnh và còn xu hướng tăng cường, khiến Việt Nam có thể cùng lúc đối mặt mưa lớn, bão, lũ, nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Các chuyên gia khí tượng cảnh báo El Niño thường làm gia tăng nền nhiệt cao, khô hạn và thiếu hụt nguồn nước, đặc biệt trong mùa khô. Vì vậy, trong các tháng mùa khô đầu năm 2027, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ được đánh giá ở mức rất cao. Với Đồng bằng sông Cửu Long, khi lượng nước từ thượng nguồn Mekong giảm và điều kiện khô hạn gia tăng, xâm nhập mặn có thể diễn biến phức tạp hơn. Đây là đòn kép đánh thẳng vào vùng trọng điểm lúa gạo và sản xuất tôm của cả nước.
Sản xuất tôm: Rủi ro không chỉ ở ao nuôi, mà cả trong bao thức ăn
Ngành tôm thế giới đang cảm nhận El Niño như một “cơn sóng ngầm” mới: không ồn ào như giá thị trường, nhưng âm thầm bào mòn biên lợi nhuận và an toàn sinh học. El Niño còn có thể tác động đến ngành tôm từ một hướng ít được nhìn thấy hơn: nguồn cung bột cá, dầu cá và chi phí thức ăn. Khi hoạt động khai thác cá nguyên liệu bị gián đoạn vì điều kiện biển bất lợi và tỷ lệ cá non cao, chuỗi cung ứng thức ăn tôm trở nên mong manh hơn. Đối với người nuôi, điều này đồng nghĩa chi phí sản xuất tăng, trong khi rủi ro bệnh tật và chết hàng loạt cũng gia tăng do nhiệt độ cao hơn, oxy hòa tan thấp hơn và độ mặn biến động mạnh. Theo một báo cáo tại Andhra Pradesh, nhiệt độ cao liên quan đến El Niño đã làm chậm tăng trưởng tôm, giảm oxy hòa tan và gia tăng áp lực dịch bệnh tại một số vùng nuôi.
El Niño Đông Nam Á: Nắng nóng, thiếu nước và ba bài toán cùng lúc
Đông Nam Á không là một khối đồng nhất, nhưng cùng chia sẻ mô hình rủi ro khí hậu mới: nóng hơn, khô hơn và khó đoán hơn. Tại Indonesia, nhiều khu vực được dự báo có mùa khô kéo dài với thiếu nước, gây áp lực lên cả nông nghiệp và nuôi tôm. Thái Lan và Philippines cũng phải theo dõi sát biến động tương tự, dù mức độ ảnh hưởng khác nhau theo từng vùng. Điểm chung là ngành tôm buộc phải quản lý đồng thời ba yếu tố: nhiệt độ, nguồn nước và sức khỏe tôm. Trong khi đó, ở Việt Nam, Đồng bằng sông Cửu Long đối mặt bài toán kép: hạn hán nông nghiệp và xâm nhập mặn gia tăng, khiến sản xuất tôm phụ thuộc nhiều vào khả năng thích ứng với độ mặn biến đổi nhanh. Khi nước không còn là nguồn lực miễn phí, mọi quyết định về mùa vụ và mật độ nuôi đều trở thành “canh bạc khí hậu”.
Ngành thủy sản cần chuẩn bị gì để không bị El Niño “dẫn dắt”
Thông điệp quan trọng nhất cho ngành thủy sản không phải là “chờ xem El Niño kéo dài đến bao giờ”, mà là phải chuẩn bị để chủ động sống chung với một chu kỳ khí hậu thất thường kéo dài ít nhất đến nửa đầu mùa hè năm 2027. Về kỹ thuật, các vùng nuôi tôm cần ưu tiên hệ thống ao lắng, trữ nước ngọt, gia cố bờ bao để giảm sốc do xâm nhập mặn, đồng thời điều chỉnh mật độ nuôi để phù hợp với khả năng cấp nước an toàn. Với Việt Nam, yêu cầu cốt lõi là theo dõi sát nguồn nước, độ mặn, nhiệt độ và dự báo thời tiết trong từng vùng nuôi, thay vì chỉ dựa vào các ngưỡng môi trường cố định. Ở cấp chuỗi giá trị, các doanh nghiệp cần đánh giá lại rủi ro về nguồn cung bột cá, dầu cá và chi phí thức ăn, thay vì chỉ tập trung vào giá bán tôm ngắn hạn. Nếu không thay đổi, El Niño sẽ là người “quyết định” năng suất và lợi nhuận, chứ không phải người nuôi hay doanh nghiệp.
