El Niño rất mạnh: ngưỡng kỷ lục và lời cảnh báo sớm
El Niño rất mạnh là hiện tượng khí hậu khi nhiệt độ mặt nước biển khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng vượt ngưỡng, làm đảo lộn hoàn lưu khí quyển toàn cầu, kéo theo nắng nóng kéo dài, hạn hán, mưa cực đoan, bão lũ bất thường và một loạt rủi ro khí hậu, kinh tế, xã hội xảy ra gần như đồng thời trên nhiều khu vực. El Niño 2026-2027 đã không còn là dự báo xa xôi mà là thực tế đáng lo: chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại vùng NINO3.4 đã tăng lên khoảng +2,0°C, chính thức đưa hiện tượng này vào ngưỡng cường độ rất mạnh. Theo cơ quan khí hậu Hoa Kỳ, xác suất xuất hiện một đợt El Niño rất mạnh trong mùa thu và mùa đông 2026-2027 đã vượt 90%. Các mô hình dự báo cho thấy trong giai đoạn tháng 10-12, El Niño gần như chắc chắn duy trì cường độ rất mạnh với xác suất 98% và có thể đạt cực đại cuối năm. Đây không chỉ là con số kỹ thuật; đó là giấy triệu tập buộc cả Đông Nam Á phải chuẩn bị cho một chu kỳ thảm họa khí hậu chồng lấn.
Đông Nam Á trước viễn cảnh hạn hán diện rộng và thiên tai kép
Khi nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm xích đạo Thái Bình Dương tăng lên 2°C, mọi kỷ lục lịch sử bị đẩy lùi và bức tranh khí hậu Đông Nam Á lập tức chuyển màu đỏ cảnh báo. El Niño làm thay đổi hoàn lưu khí quyển, kéo mưa sang nơi khác và để lại phía sau những vùng khô hạn kéo dài. Ở Indonesia, các khu vực nông nghiệp đã và đang đối mặt mùa khô dài hơn, thiếu nước rõ rệt, báo hiệu bức tranh hạn hán Đông Nam Á đang dần hiện hình. Vấn đề không còn là “nóng thêm bao nhiêu”, mà là nước sẽ đi đâu, vùng nào thiếu, vùng nào thừa, và xã hội có chịu nổi những cú sốc phân bố lại nguồn nước hay không. Đáng ngại hơn, El Niño rất mạnh thường không chỉ gây hạn hán; nó còn làm tăng rủi ro mưa cực đoan, bão trái mùa và lũ quét tại những khu vực vốn đã mong manh, biến thiên tai thành “thiên tai kép”: cùng lúc vừa khô cháy trên diện rộng, vừa có thể hứng những đợt lũ bất thường trong từng khoảng thời gian ngắn.
Việt Nam: kẹt giữa hai gọng kìm hạn hán và bão lũ
Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động giao thoa mạnh nhất: cùng lúc đối mặt hai nhóm rủi ro, một bên là nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; bên còn lại là mưa lớn, bão, lũ và sạt lở. Trong mùa đông 2026-2027, không khí lạnh được dự báo hoạt động yếu hơn bình thường, kéo theo nền nhiệt trung bình cao hơn khoảng 1-2,5°C, rét đậm rét hại ít hơn và đến muộn. Điều này đồng nghĩa các đợt sóng nhiệt có thể kéo dài, mở đường cho mùa khô gay gắt. Theo cảnh báo, nguy cơ hạn hán Đông Nam Á, đặc biệt tại duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, được đánh giá ở mức rất cao trong mùa khô 2026-2027. Nhưng nghịch lý là, trong khi tổng số bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có thể ít hơn trung bình, các chuyên gia nhấn mạnh “ít bão không đồng nghĩa với không có bão mạnh” và ít mưa diện rộng không loại trừ các đợt mưa cực đoan, lũ, lũ quét và sạt lở đất. Điều đó buộc Việt Nam phải chuẩn bị cho một mùa bão lũ 2026-2027 ít về số lượng nhưng nhiều về bất định và cường độ.
Xâm nhập mặn và khủng hoảng nước: Đồng bằng sông Cửu Long là điểm nóng
Nếu phải chọn một vùng “điểm nóng” cho El Niño rất mạnh, Đồng bằng sông Cửu Long chắc chắn nằm trong danh sách đầu tiên. Khi lượng nước từ thượng nguồn Mekong suy giảm và điều kiện khô hạn gia tăng, xâm nhập mặn Việt Nam được dự báo diễn biến phức tạp hơn rất nhiều. Nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027 được cảnh báo ở mức rất cao không chỉ tại đồng bằng này, mà cả duyên hải Nam Trung Bộ và cao nguyên Trung Bộ. Đây không chỉ là câu chuyện của nông nghiệp lúa và cây ăn trái, mà còn là bài toán sống còn của sinh hoạt đô thị, công nghiệp, và đặc biệt là thủy sản ven biển. Với các mô hình nuôi tôm phụ thuộc mạnh vào nguồn nước tự nhiên, El Niño biến mỗi đợt thay đổi độ mặn thành “bài kiểm tra sức chịu đựng” cho hệ thống nuôi: tôm có thể thích nghi với một khoảng độ mặn nhất định, nhưng sự biến động nhanh mới là mối đe dọa thực sự. Nếu xâm nhập mặn lên cao trong bối cảnh nguồn nước ngọt thiếu hụt, miền Tây không chỉ đối mặt với mất mùa mà còn với sự bất định lâu dài về khả năng duy trì sinh kế truyền thống.
Ngành thủy sản trước “cơn sóng ngầm” mới và nhu cầu thích ứng chủ động
El Niño rất mạnh không chỉ là câu chuyện thời tiết; nó là “cơn sóng ngầm” tái định hình toàn bộ ngành thủy sản khu vực. Đối với nuôi tôm, nhiệt độ cao hơn trong một giới hạn có thể giúp tôm lớn nhanh hơn, nhưng đổi lại oxy hòa tan giảm, độ mặn biến động và nguy cơ dịch bệnh tăng, khiến lợi ích ngắn hạn dễ dàng bị xóa sạch bởi rủi ro dài hạn. El Niño còn gián tiếp tác động qua chuỗi cung ứng thức ăn thủy sản: khi nguồn bột cá, dầu cá bị ảnh hưởng, chi phí thức ăn tăng, biên lợi nhuận của người nuôi bị thu hẹp. Điều quan trọng là, các mô hình dự báo cho thấy El Niño có thể tiếp tục ảnh hưởng sang năm 2027, dù thời gian kéo dài vẫn còn bất định. Nói cách khác, ngành thủy sản không thể “chờ El Niño qua đi” mà phải chuyển từ tâm thế ứng phó bị động sang chuẩn bị chủ động. Những gì một số nước như Ecuador đang làm – tập trung vào quản lý chất lượng nước, quản lý ao, tảo và phát hiện sớm rủi ro sức khỏe tôm – là gợi ý rõ ràng: ai chuẩn bị trước sẽ có cơ hội sống sót tốt hơn trong chu kỳ khí hậu mới.
