Hai cực Quy Nhơn – Pleiku: Định nghĩa mới của quy hoạch đô thị Gia Lai
Quy hoạch đô thị Gia Lai với hai cực Quy Nhơn và Pleiku là chiến lược tổ chức lại không gian phát triển của tỉnh theo hướng biển – cao nguyên, trong đó Quy Nhơn trở thành đô thị khoa học và kinh tế biển, còn Pleiku đóng vai trò cực tăng trưởng phía Tây, bảo đảm kết nối liên kết vùng bền vững đến tầm nhìn năm 2050.
Việc UBND tỉnh Gia Lai phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Quy Nhơn và Pleiku đến năm 2050 không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là bước chuyển chính trị - kinh tế quan trọng trong toàn bộ quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050. Đây là “bản hợp đồng” dài hạn giữa Nhà nước và thị trường về hướng đi của hai đô thị động lực, tạo khuôn khổ để triển khai quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, chương trình phát triển đô thị và thu hút đầu tư. Thời gian hoàn thành mỗi đồ án không quá 9 tháng kể từ ngày lựa chọn được đơn vị tư vấn, cho thấy quyết tâm không để chiến lược này nằm trên giấy.
Quy Nhơn: Từ đô thị biển lên trung tâm khoa học và AI
Quy Nhơn kinh tế biển đang được nâng cấp vai trò lên thành trung tâm khoa học, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo (AI) có tầm khu vực và quốc tế, tạo động lực tăng trưởng mới dựa trên khoa học – công nghệ, kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, logistics, dịch vụ chất lượng cao và chuyển đổi số. Nói cách khác, Quy Nhơn được “định nghĩa lại” từ một đô thị biển du lịch – cảng biển thành một cực sáng tạo gắn với đại dương.
Không gian đô thị Quy Nhơn rộng khoảng 1.190,81 km² với 19 đơn vị hành chính và dân số hiện trạng năm 2025 khoảng 884.097 người, được tổ chức theo mô hình đa trung tâm, phát triển cân bằng giữa khu vực hiện hữu và mở rộng. Quy hoạch mới đặt trọng tâm vào các hành lang kinh tế biển gắn với Cảng Quy Nhơn, Khu kinh tế Nhơn Hội, hành lang du lịch biển và đặc biệt là khu đô thị khoa học Quy Hòa – Long Vân như hạt nhân khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Câu chuyện không còn là “đánh bắt gần bờ” mà là xây một hệ sinh thái kinh tế biển – khoa học – đô thị thông minh.
Pleiku: Cực tăng trưởng phía Tây và bản lề biển – cao nguyên
Nếu Quy Nhơn hướng ra biển và tri thức, thì Pleiku cực tăng trưởng phía Tây trở thành bản lề kết nối biển – cao nguyên – cửa khẩu, giữ vai trò đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên và hạt nhân lan tỏa cho phía Bắc Tây Nguyên. Đây không chỉ là nâng hạng đô thị, mà là “đặt cược” tương lai của cả vùng cao nguyên vào một cực đô thị đa chức năng.
Pleiku với diện tích khoảng 1.263 km², gồm 13 đơn vị hành chính và dân số hiện trạng khoảng 559.332 người, được tổ chức theo mô hình đa cực, đa hành lang, lấy đô thị hiện hữu làm hạt nhân và mở các cực mới tại các cửa ngõ giao thông. Định hướng phát triển đặt nền tảng ở nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến sâu, logistics, thương mại – dịch vụ, du lịch sinh thái – văn hóa, giáo dục, y tế và kinh tế số. Pleiku, nhờ đó, được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối Tây Nguyên với khu vực ven biển và các cửa khẩu quốc tế, cũng như khu vực tam giác phát triển Việt Nam – Lào – Campuchia.
Hành lang Quy Nhơn – Pleiku: Chiến lược phát triển liên kết vùng
Cốt lõi của chiến lược hai cực tăng trưởng không nằm ở từng đô thị riêng lẻ, mà ở hành lang kinh tế và phát triển liên kết vùng giữa chúng. Quy hoạch chú trọng hành lang kinh tế Quy Nhơn – Pleiku – Lệ Thanh, gắn với quốc lộ 19, hệ thống cảng biển, Cảng hàng không Pleiku và Phù Cát, cùng các tuyến cao tốc và đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Đây là trục xương sống giúp hạ tầng biển – cao nguyên – cửa khẩu vận hành như một chuỗi thay vì những điểm rời rạc.
Theo Sở Xây dựng Gia Lai, đây là bước pháp lý quan trọng để cụ thể hóa Quy hoạch tỉnh Gia Lai thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, làm cơ sở triển khai các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, chương trình phát triển đô thị và thu hút đầu tư cho hai đô thị động lực của tỉnh. Hành lang này không chỉ vận chuyển hàng hóa mà còn “chuyển” tri thức, nhân lực, du lịch và dịch vụ giữa biển và cao nguyên, khi các hành lang du lịch biển, sinh thái – văn hóa cao nguyên được quy hoạch gắn kết những điểm như Ghềnh Ráng – Kỳ Co – Eo Gió với Biển Hồ, Chư Đăng Ya.
Từ tầm nhìn 2050 đến hành động: Hai cực có đủ lực làm thay đổi bản đồ?
Cả Quy Nhơn và Pleiku đều được định hướng đạt tiêu chí đô thị loại II với diện tích đất xây dựng đến năm 2050 khoảng 36.000-39.000 ha mỗi đô thị, kinh phí lập quy hoạch chung lần lượt hơn 19,3 tỷ đồng cho Quy Nhơn và hơn 17,8 tỷ đồng cho Pleiku, trong đó có phần cho tư vấn nước ngoài. Những con số này cho thấy tỉnh không “nói cho hay” mà chấp nhận đầu tư cho tầm nhìn dài hạn.
Tuy vậy, bản đồ kinh tế biển – cao nguyên mới chỉ thực sự thay đổi khi các nguyên tắc trên giấy trở thành dự án cụ thể: từ khu đô thị khoa học, khu công nghiệp công nghệ cao ở Quy Nhơn đến các khu nông nghiệp công nghệ cao, logistics, du lịch sinh thái ở Pleiku. Hai cực tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội, người dân cảm nhận lợi ích và chính quyền giữ được kỷ luật thực thi quy hoạch. Nếu làm được, Quy Nhơn và Pleiku không chỉ là hai đô thị động lực của quy hoạch đô thị Gia Lai, mà còn là cặp cực mới quan trọng trên bản đồ phát triển liên kết vùng biển – cao nguyên trong dài hạn.
