Từ điểm nghẽn 7,2% đến cú nhảy 95,8%: câu chuyện không chỉ là con số
Cao tốc Quy Nhơn Pleiku là tuyến đường bộ cao tốc dài khoảng 125km, gồm 3 dự án thành phần, được thiết kế để rút ngắn thời gian di chuyển giữa duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, đồng thời tạo trục hạ tầng giao thông Tây Nguyên chiến lược kết nối vùng biển với vùng cao nguyên. Việc tuyến đường này tăng tốc giải ngân, đặc biệt tại dự án thành phần 2, không chỉ phản ánh sự cải thiện trong quản lý vốn đầu tư công mà còn báo hiệu một bước ngoặt về năng lực thực thi các dự án hạ tầng phức tạp. Từ góc nhìn người dân và doanh nghiệp, đây là tín hiệu cho thấy cam kết biến những bản vẽ quy hoạch thành những kilômét đường bê tông cụ thể, chứ không dừng lại ở các kế hoạch trên giấy. Tăng tốc giải ngân là bước khởi đầu của tăng tốc thi công.
Tiến độ giải ngân dự án: cú lột xác của thành phần 2
Nếu đầu tháng 8, dự án thành phần 2 của cao tốc Quy Nhơn Pleiku vẫn bị gắn nhãn “mắt xích yếu nhất” khi mới giải ngân được 7,2% kế hoạch, thì đến thời điểm báo cáo mới nhất, tỷ lệ này đã bật lên 95,8%. Theo UBND tỉnh Gia Lai, toàn bộ dự án được bố trí 9.529,9 tỷ đồng vốn trong năm, trong đó giá trị giải ngân đã đạt 8.964,3 tỷ đồng, tương đương 94,1% kế hoạch. Đây là một cú lột xác hiếm gặp trong các dự án hạ tầng lớn, vốn thường ì ạch ở khâu giải ngân. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Đáng chú ý, tỷ lệ giải ngân của Dự án thành phần 2 đã tăng mạnh so với mức 7,2% ghi nhận tại ngày 1/8/2026”. Sự thay đổi này cho thấy khi điểm nghẽn được nhận diện rõ và bị đặt dưới áp lực trách nhiệm, bộ máy quản lý hoàn toàn có thể chuyển từ chậm chạp sang chủ động, thay vì để vốn nằm chờ trên tài khoản ngân sách.
Địa hình phức tạp, 2 hầm xuyên núi và trụ cầu cao nhất Việt Nam: thử thách thật, không phải lý do trì hoãn
Dự án thành phần 2 không phải một đoạn tuyến “dễ ăn”: nó dài 68km, đi qua khu vực đèo An Khê với địa hình, địa chất phức tạp, sở hữu hầm xuyên núi Việt Nam như hầm An Khê dài khoảng 2,8km và hầm Mang Yang. Thêm vào đó là hai cầu Hà Tam và Ba La 2 có trụ cao xấp xỉ 100m, được ghi nhận là trụ cầu cao nhất Việt Nam, đòi hỏi giải pháp thi công kỹ thuật cao. Những yếu tố này từng là lý do khiến dự án thành phần 2 bị chậm trong giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu và giải ngân. Nhưng chính việc nhận diện rõ mức độ phức tạp đã buộc chủ đầu tư và nhà thầu phải tái cấu trúc phương án: rút thời gian thực hiện gói thầu từ 42 xuống 38 tháng, tổ chức thêm mũi thi công hầm, đường, cầu, cống, mở đường công vụ để tăng khả năng tiếp cận công trường. Địa hình khó đã không còn là chiếc cớ cho sự trì hoãn, mà trở thành động lực để thay đổi cách làm.
Áp lực từ cơ quan trung ương và sự vào cuộc của địa phương: động lực chính cho cú tăng tốc
Không thể tách cú tăng tốc giải ngân khỏi bối cảnh giám sát chặt chẽ từ trung ương. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã chỉ rõ sự chênh lệch tiến độ giữa ba dự án thành phần, trong đó thành phần 2 chậm đáng kể ở giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu và giải ngân. Ngay sau đó, UBND tỉnh Gia Lai gửi báo cáo tới Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan của Quốc hội về tình hình triển khai dự án cao tốc Quy Nhơn Pleiku, đồng thời giải trình những nội dung bị chất vấn. Việc tỉnh chủ động chịu trách nhiệm trước trung ương, cùng với quyết định đẩy nhanh lựa chọn nhà thầu, ký hợp đồng cho các gói XL.02, XL.03, XL.04 và hoàn tất XL.01 trước ngày 10/9, đã biến áp lực giám sát thành sức ép buộc phải hành động. Đây là minh chứng rằng hệ thống giám sát nghị quyết đầu tư công, nếu được thực thi đến nơi đến chốn, có thể tạo ra chuyển động thực sự trên công trường, chứ không dừng ở những con số trong báo cáo.
Tác động đến hạ tầng giao thông Tây Nguyên và lộ trình hoàn thành
Khi hoàn thành, cao tốc Quy Nhơn Pleiku được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển giữa Quy Nhơn và Pleiku từ khoảng 4 giờ xuống còn 1,5 giờ, tạo trục kết nối nhanh giữa duyên hải và Tây Nguyên. Đối với hạ tầng giao thông Tây Nguyên, đây không chỉ là một tuyến cao tốc mà là xương sống chiến lược để hàng hóa, du lịch, nông sản và dịch vụ tiếp cận biển thuận lợi hơn, giảm chi phí logistics và gia tăng cơ hội đầu tư. Theo tiến độ cập nhật, dự án thành phần 2 đặt mục tiêu thông xe kỹ thuật vào ngày 30/6/2029, hoàn thành hai hầm An Khê và Mang Yang cuối tháng 8, và hoàn thiện toàn bộ công trình trong tháng 10/2029. Trong khi đó, dự án thành phần 3 đang được yêu cầu thi công 3 ca, 4 kíp với mục tiêu thông toàn tuyến trước ngày 31/12/2027 và hoàn thiện tháng 8/2028, sớm hơn hợp đồng khoảng 4 tháng. Nếu chuỗi cam kết này được giữ vững, người dân Tây Nguyên có thể kỳ vọng một thời điểm thay đổi căn bản cách họ di chuyển ra biển.
