Con đường mới chỉ là khởi đầu
Cao tốc Quy Nhơn – Pleiku là tuyến giao thông dài 125 km đang được xây dựng, kết nối vùng nguyên liệu phía Tây Gia Lai với cảng biển và khu vực duyên hải phía Đông, nhằm rút ngắn hành trình hàng hóa từ cao nguyên ra biển. Đây là mắt xích đáng chú ý, nhưng không thể tự mình giải quyết bài toán nông sản. Tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 tổ chức ở Gia Lai sáng 7/11, Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh tổ chức phiên toàn thể về kết nối logistics Tây Nguyên với chuỗi cung ứng toàn cầu; Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự và phát biểu chỉ đạo. Bối cảnh ấy nhấn mạnh một yêu cầu thực tế: đường tốt hơn phải đi cùng dịch vụ gom hàng, kho bãi và kết nối thị trường. Nếu thiếu các khâu này, cao tốc có thể giúp xe chạy nhanh hơn nhưng chưa chắc giúp nông sản đến tay người mua rẻ hơn, đúng hạn hơn.
Khoảng cách gần chưa đồng nghĩa với lựa chọn tốt
Trên Quốc lộ 19, quãng đường từ cửa khẩu Lệ Thanh đến cảng Quy Nhơn khoảng 237 km; đoạn đường qua hai đèo An Khê và Mang Yang khiến chuyến đi mất gần nửa ngày, trong khi cao tốc khi hoàn thành được kỳ vọng rút thời gian còn khoảng 1,5–2 giờ. Nhưng kinh nghiệm của doanh nghiệp cho thấy thời gian trên đường chỉ là một phần của bài toán. Hợp tác xã Hùng Thơm hiện đưa hàng đông lạnh đi biển qua cảng Cát Lái dù cảng Quy Nhơn gần hơn. Theo Giám đốc hợp tác xã Đỗ Thị Mỹ Thơm, hàng đi từ Cát Lái đến khách mất 7–15 ngày; chọn Quy Nhơn cho cùng mặt hàng và thị trường có thể kéo dài thời gian, tăng chi phí và khiến chất lượng khó bảo đảm. Với hàng cần giữ lạnh, một lựa chọn vận tải thiếu ổn định có thể xóa sạch lợi thế của quãng đường ngắn. Đây là nút thắt logistics Gia Lai phải tháo gỡ bằng chất lượng dịch vụ, không chỉ bằng tốc độ xe.
Mười điểm logistics cần gắn với luồng hàng thật
Gia Lai đang xây dựng đề án phát triển mạng lưới logistics đến năm 2030, tầm nhìn 2050, định hướng hình thành 10 trung tâm, cụm logistics gắn với cửa khẩu, vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, đô thị và cảng biển; tổng quy mô đề xuất khoảng 1.626,51 ha. Sắp xếp các đầu mối dọc hành lang Lệ Thanh – Pleiku – Quy Nhơn có thể tạo điều kiện gom hàng, tổ chức vận tải hai chiều và kết nối hàng Tây Nguyên, Đông Bắc Campuchia với cảng biển. Cảng Quy Nhơn đã xử lý khoảng 10,75 triệu tấn hàng và 185.000 TEU container trong năm 2025. Tuy nhiên, quy hoạch diện tích không tự tạo ra hiệu quả. Tỉnh cần ưu tiên những hạng mục doanh nghiệp có nhu cầu rõ ràng: điểm gom hàng, kho bãi, kho lạnh, vận tải và giao nhận. Các hợp đồng dùng kho lạnh, tổ chức chia sẻ chuyến xe và tuyến vận tải có hàng thực tế mới biến mạng lưới thành công cụ giảm chi phí.
Hoàn thiện chuỗi để nông sản hưởng lợi
Muốn nông sản Gia Lai thực sự hưởng lợi, chuỗi vận chuyển phải liền mạch từ nơi thu hoạch đến người mua: có điểm gom phù hợp, bảo quản đúng yêu cầu, lịch xe ổn định, dịch vụ container lạnh đáng tin cậy và thủ tục phối hợp thông suốt. Hiện trạng doanh nghiệp đi vòng qua đầu mối ngoài tỉnh cho thấy cảng gần chưa chắc đã có dịch vụ phù hợp về thời gian, chi phí và chất lượng. Bộ Công Thương đặt mục tiêu trong năm 2027 ưu tiên gỡ các điểm nghẽn lớn về hạ tầng, trung tâm logistics và tổ chức luồng hàng; đồng thời dự kiến thí điểm kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu logistics quốc gia để chuẩn hóa dữ liệu và giảm khai báo trùng lặp. Tỉnh cũng cần chọn nhóm hàng, tuyến vận tải có nhu cầu thật để triển khai trước, thay vì dàn trải đầu tư. Cao tốc Quy Nhơn Pleiku mở ra cơ hội; chỉ khi dịch vụ theo kịp, cảng biển Quy Nhơn mới trở thành lựa chọn cạnh tranh cho vận chuyển nông sản. Kết luận cần rõ ràng: làm đường là điều kiện cần, còn tổ chức logistics đến nơi đến chốn mới quyết định nông dân và doanh nghiệp có được lợi ích hay không.
