Từ công trình riêng lẻ đến một hệ thống đô thị
Hạ tầng đô thị là mạng lưới công trình và dịch vụ thiết yếu kết nối giao thông, nhà ở, tiện ích công cộng và dữ liệu để thành phố vận hành an toàn, liên tục và phục vụ đời sống người dân. Bắc Ninh đang chuyển từ cách đầu tư từng ngành, từng công trình sang xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, liên thông, đa tầng, hiện đại, thông minh, xanh và có khả năng chống chịu. Đây là thay đổi đáng chú ý: đô thị không thể phát triển bền vững nếu đường sá, thoát nước, khu dân cư và dịch vụ công được quy hoạch rời rạc. Thành phố đang thúc đẩy đô thị hóa, thu hút đầu tư, hoàn thiện không gian đô thị và nâng chất lượng quản lý nhà nước; yêu cầu hiện nay là kết nối những nỗ lực ấy thành một chỉnh thể, thay vì chỉ cộng thêm dự án.
Bối cảnh càng khiến việc đổi cách làm trở nên cấp thiết khi Bắc Ninh vừa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, có hiệu lực từ 1/10/2026, gồm 5 chương và 66 điều; luật tăng phân quyền cho chính quyền địa phương, đồng thời mở thêm cơ sở pháp lý để huy động và sử dụng nguồn lực phát triển. Đối với phát triển Bắc Ninh, thước đo của kế hoạch không nên dừng ở quy mô công trình, mà cần là mức độ kết nối và lợi ích thực tế người dân nhận được.
Phân quyền phải đi cùng năng lực thực thi
Phân quyền chỉ tạo ra giá trị khi địa phương đủ chủ động để biến thẩm quyền thành quyết định phù hợp với thực tế, đồng thời chịu trách nhiệm về kết quả. Luật mới được kỳ vọng tháo gỡ vướng mắc, khơi thông nguồn lực và giúp thành phố khai thác tốt hơn tiềm năng, lợi thế. Đây không phải là giấy phép để đầu tư tùy tiện: Bắc Ninh cần gắn quyền quyết định với quy hoạch nhất quán, chuẩn bị dự án tốt và giám sát minh bạch. Nếu thiếu những điều kiện đó, phân quyền có thể làm tăng số quyết định nhưng chưa chắc cải thiện chất lượng đô thị.
Ngày 21/10/2026, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 390/KH-UBND triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị. Các sở, ngành và chính quyền xã, phường được giao rà soát văn bản liên quan, gửi kết quả đến Sở Tư pháp trước 25/10; Sở Tư pháp tổng hợp, tham mưu báo cáo Bộ Tư pháp trước 30/10. Các cơ quan cũng phải xác định nội dung cần ban hành theo thẩm quyền được phân quyền. Sở Xây dựng theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện; Sở Tài chính tham mưu về cơ chế, chính sách và phối hợp tháo gỡ khó khăn. Những mốc này biến chủ trương phân quyền thành đầu việc cụ thể, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng phối hợp và thực thi.
Ưu tiên kết nối, không dàn trải nguồn lực
Kế hoạch hạ tầng đặt ra một lựa chọn đúng hướng: tập trung nguồn lực vào công trình nền tảng, liên vùng và dự án có sức lan tỏa, thay vì phân bổ mỏng cho các hạng mục rời rạc. Thành phố định hướng thu hút đầu tư tư nhân, nghiên cứu danh mục dự án đối tác công tư và các kênh vốn hợp pháp khác; đồng thời rà soát quy định về đầu tư công, đấu thầu và quản lý tài sản công. Quy hoạch chung đô thị đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 sẽ được cụ thể hóa bằng quy hoạch phân khu và chi tiết, dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Quy hoạch thống nhất với quy hoạch tỉnh là điều kiện để các tuyến giao thông, khu công nghiệp và khu đô thị hỗ trợ lẫn nhau, thay vì cạnh tranh quỹ đất và nguồn lực.
Đến năm 2045, định hướng giao thông bao gồm các tuyến cao tốc, đường sắt tốc độ cao, đường sắt khổ tiêu chuẩn Hà Nội – Đồng Đăng, đường sắt đô thị kết nối Hà Nội và các trục nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình; logistics và cảng cũng được đặt trong mạng lưới này. Hạ tầng công nghiệp ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất xanh và chuyển đổi năng lượng. Tầm nhìn kết nối chỉ có ý nghĩa nếu các dự án thực sự gắn khu công nghiệp với trung tâm logistics và đô thị dịch vụ, giúp hệ thống phục vụ hoạt động kinh tế thay vì chỉ tạo thêm công trình.
Đô thị thông minh phải cải thiện đời sống hằng ngày
Đô thị thông minh không chỉ là thêm công nghệ vào khâu quản lý; giá trị của nó phải thể hiện ở dịch vụ thiết yếu ổn định hơn và quyết định công khai, có căn cứ hơn. Bắc Ninh định hướng phát triển viễn thông, băng rộng, cơ sở dữ liệu dùng chung kết nối giữa các cấp chính quyền và ứng dụng bản sao số trong quản lý đô thị. Song song, thành phố cần hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật ở khu đô thị, khu dân cư mới trước khi đưa vào khai thác, đồng thời chỉnh trang khu vực hiện hữu, bổ sung cây xanh, công viên, quảng trường và không gian công cộng.
Người dân sẽ cảm nhận kế hoạch qua những việc cụ thể hơn các khẩu hiệu công nghệ: cấp nước sạch tốt hơn, thoát nước được cải thiện, điểm ngập cục bộ được xử lý, rác thải được thu gom và phân loại, nguồn thải được kiểm soát. Rà soát, nâng cấp trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, thể thao và công trình phúc lợi cũng là phần thiết yếu của hạ tầng. Đây là phép thử quan trọng cho quản lý đô thị: dữ liệu và phân quyền phải giúp cơ quan công quyền phản ứng nhanh, phối hợp tốt và ưu tiên đúng nhu cầu.
Bắc Ninh đang đặt nền móng cho một mô hình phát triển có liên kết hơn, trong đó phân quyền mở đường cho địa phương chủ động còn quy hoạch và dữ liệu giúp nguồn lực đi đúng chỗ. Kế hoạch sẽ chỉ thành công khi các dự án giao thông, hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ xã hội và hệ thống quản lý được triển khai đồng bộ, có trách nhiệm giải trình. Vì vậy, điều cần theo dõi không chỉ là công trình nào được khởi động, mà là liệu người dân có được hưởng dịch vụ tốt hơn và các khu vực đô thị có kết nối hiệu quả hơn hay không.
