Từ “thủ phủ công nghiệp” đến thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9
Bắc Ninh thành phố trực thuộc là một đô thị mới được tổ chức trên toàn bộ địa giới tỉnh Bắc Ninh, phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm với định hướng hạ tầng hiện đại, kết nối quốc tế, nhằm đáp ứng mục tiêu trở thành thành phố đáng sống và có khả năng dung nạp trên 10 triệu dân trong dài hạn.
Ngày 20/9/2026 đánh dấu bước ngoặt khi Nghị quyết thành lập Bắc Ninh thành phố trực thuộc chính thức có hiệu lực, đưa địa phương này trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 với 99 đơn vị hành chính cấp xã. Đây không chỉ là thay đổi về mô hình hành chính, mà là bước tái định vị: từ “thủ phủ công nghiệp” trở thành một cực tăng trưởng đô thị – dịch vụ mới trong vùng. Lễ công bố được đánh giá là sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt, mở ra giai đoạn phát triển với tầm vóc và khát vọng mới. Việc nâng cấp lên thành phố trực thuộc tạo dư địa thể chế để Bắc Ninh thử nghiệm quy hoạch hạ tầng Bắc Ninh theo tiêu chuẩn cao hơn, nhưng đồng thời cũng đặt áp lực lớn về chất lượng quản trị đô thị.
Hơn 50.000 tỷ đồng cho cú nhảy không gian đô thị
Ngay trước thời điểm trở thành thành phố trực thuộc, Bắc Ninh kích hoạt một loạt dự án phát triển đô thị Bắc Ninh như lời tuyên ngôn về con đường tăng trưởng mà địa phương chọn đi. Tỉnh tổ chức khởi công, khánh thành 8 dự án thuộc các lĩnh vực đô thị, công nghiệp, nhà ở xã hội và văn hóa. Riêng 6 dự án khởi công có tổng vốn đầu tư hơn 50.000 tỷ đồng, phần lớn đến từ khu vực tư nhân. Đây là con số cho thấy Bắc Ninh chấp nhận “tăng tốc ngay từ vạch xuất phát” thay vì tiến từng bước nhỏ. Dự án lớn nhất là Khu đô thị mới phía Tây Bắc thành phố Bắc Ninh – Khu 1 (Vinhomes King Park), rộng khoảng 277 ha với tổng vốn sơ bộ gần 41.300 tỷ đồng. Cách làm này mang đậm dấu ấn “dự án dẫn dắt”, nhưng cũng khiến câu hỏi về quản trị rủi ro thị trường bất động sản trở nên cấp bách.
Một trong những phát biểu đáng chú ý là: “Riêng 6 dự án khởi công trong chuỗi sự kiện có tổng vốn đầu tư công bố hơn 50.000 tỷ đồng”. Câu nói này cho thấy Bắc Ninh không giấu tham vọng dùng các dự án phát triển Bắc Ninh làm đòn bẩy mở rộng không gian đô thị, công nghiệp và hạ tầng xã hội cho thành phố mới. Nhưng một đô thị bền vững không chỉ đo bằng vốn đầu tư, mà bằng khả năng chuyển vốn thành chất lượng sống, không gian công cộng và bản sắc.
Sân bay Gia Bình và chiến lược đa cực cho đô thị 10 triệu dân
Điểm khác biệt lớn nhất trong quy hoạch phát triển đô thị Bắc Ninh là việc đặt Cảng hàng không quốc tế Gia Bình vào trung tâm chiến lược không gian. Quy hoạch chung xác định đến năm 2050, Bắc Ninh hướng tới một thành phố đáng sống, đạt đẳng cấp khu vực châu Á; đến năm 2075 trở thành đô thị lớn, thịnh vượng, phát triển bền vững, có khả năng dung nạp trên 10 triệu dân. Gia Bình được quy hoạch với diện tích khoảng 1.960 ha, tổng mức đầu tư khoảng 196.378 tỷ đồng, đạt cấp 4F theo tiêu chuẩn ICAO. Giai đoạn đến 2030, sân bay được định hướng đạt công suất 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm; đến 2050 nâng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa. “Cảng hàng không quốc tế Gia Bình có tổng mức đầu tư khoảng 196.378 tỷ đồng, quy mô cấp 4F theo tiêu chuẩn ICAO” là tuyên bố cho thấy Bắc Ninh chấp nhận đặt mình vào bản đồ hàng không quốc tế.
Quan trọng hơn con số là cách Bắc Ninh lồng sân bay vào cấu trúc đô thị đa cực. Gia Bình nằm trong vùng phát triển thương mại, dịch vụ và logistics phía Nam, gắn với định hướng đô thị hàng không, thương mại quốc tế và logistics hàng không. Quy hoạch còn nghiên cứu khu thương mại tự do gắn với sân bay, tạo một cực logistics lớn của toàn đô thị. Nếu thực thi nhất quán, Bắc Ninh có thể chuyển từ mô hình dựa vào công nghiệp lắp ráp sang cấu trúc công nghiệp công nghệ cao – đô thị – dịch vụ – logistics – thương mại quốc tế. Tuy nhiên, để tránh lặp lại bài học “sân bay to nhưng đô thị rỗng”, thành phố cần chiến lược thu hút cư dân thực chất, thay vì kỳ vọng dân số 10 triệu đến từ các dự án trên giấy.
Hạ tầng khu công nghiệp, nhà ở xã hội và áp lực đời sống thường ngày
Tham vọng 10 triệu dân sẽ vô nghĩa nếu quy hoạch hạ tầng Bắc Ninh không xử lý tốt bài toán đời sống thường ngày. Cùng với các dự án “khủng”, tỉnh khởi công bốn dự án hạ tầng khu công nghiệp gồm Nghĩa Hưng, Thuận Thành III – Phân khu C, Việt Hàn mở rộng và Quế Võ III – Phân khu 2 với tổng diện tích gần 701 ha và vốn đầu tư hơn 8.200 tỷ đồng. Đây là bước tiếp nối vai trò trung tâm công nghiệp, bảo đảm Bắc Ninh không đánh mất “máy in việc làm” khi dịch chuyển sang đô thị – dịch vụ. Song song, hai dự án nhà ở xã hội Phoenix Homes và Vegahomes được triển khai nhằm đáp ứng nhu cầu của công nhân và người thu nhập thấp. Đây là tín hiệu tích cực: phát triển đô thị Bắc Ninh không chỉ dành cho cư dân trung lưu mới, mà có chỗ cho lực lượng lao động nền tảng.
Bắc Ninh còn khánh thành Đền thờ Bác Hồ tại phường Võ Cường và phường Kinh Bắc, bổ sung công trình văn hóa trong không gian đô thị, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, giáo dục truyền thống của nhân dân. Nhìn tổng thể, các dự án phát triển Bắc Ninh đang cố gắng cân bằng giữa công nghiệp, nhà ở xã hội và hạ tầng văn hóa. Nhưng khi dân số và mật độ tăng lên, hạ tầng mềm – từ trường học, bệnh viện đến giao thông công cộng – mới là thứ quyết định liệu thành phố có trở thành “đáng sống” hay chỉ là “đắt sống”. Sự đồng loạt khởi công hiện nay tạo khí thế thi đua, nhưng cũng đặt ra yêu cầu giám sát chặt chẽ để tránh tình trạng hạ tầng chạy sau dân số.
Chiến lược dài hạn: Thành phố 10 triệu dân cần gì để không “phình to mà rỗng”?
Quy hoạch chung đặt mục tiêu đến 2050, Bắc Ninh là thành phố xanh, văn minh, hiện đại, mang đậm bản sắc Kinh Bắc và có hạ tầng đồng bộ, chất lượng sống cao. Đến 2075, thành phố hướng tới khả năng dung nạp trên 10 triệu dân với cấu trúc đa cực, đa trung tâm, hành lang giao thông chiến lược và các cụm trung tâm động lực. Đây là tầm nhìn táo bạo, nhất là với một thành phố trực thuộc có tuổi đời trẻ nhất cả nước. Nhưng để tránh kịch bản “phình to mà rỗng”, Bắc Ninh cần ba trụ cột: quản trị quy hoạch linh hoạt, ưu tiên giao thông công cộng và bảo vệ không gian xanh; chính sách nhà ở và dịch vụ công bao trùm nhiều tầng lớp; cùng với kiểm soát phát triển bất động sản theo nhu cầu thực. Nếu làm được, Bắc Ninh có thể trở thành hình mẫu mới về một thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ lớn về quy mô, mà còn đáng sống về chất lượng.
