Từ tỉnh công nghiệp chế biến, chế tạo đến tham vọng bán dẫn
Quảng Ninh bán dẫn là định hướng đưa một địa phương vốn mạnh về công nghiệp chế biến, chế tạo chuyển sang thu hút và phát triển các hoạt động liên quan đến thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử và hỗ trợ kỹ thuật cho ngành bán dẫn, trên nền tảng hạ tầng khu công nghiệp, khu kinh tế, năng lượng và logistics đã hình thành, nhằm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Quảng Ninh không còn muốn dừng ở vai trò tỉnh công nghiệp nặng, mà đang mở rộng tham vọng sang không gian công nghệ cao, trong đó bán dẫn được xác định là lĩnh vực ưu tiên. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược: nếu không bước vào những ngành giá trị gia tăng cao, tỉnh sẽ bị mắc kẹt trong mô hình gia công, phụ thuộc vào chi phí lao động. Câu hỏi quan trọng hơn không phải là “có hạ tầng hay chưa”, mà là “hạ tầng ấy đã đủ để giữ chân dự án FDI công nghệ cao lâu dài hay chưa”.
Hạ tầng khu công nghiệp: lợi thế thật nhưng chưa tạo được vị thế
Điểm mạnh rõ nhất của Quảng Ninh là nền tảng công nghiệp chế biến, chế tạo cùng hệ thống khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển đã tương đối đồng bộ. Các khu công nghiệp Quảng Ninh như Sông Khoai, Bắc Tiền Phong, Hải Hà, cùng khu kinh tế Quảng Yên, Móng Cái đang trở thành không gian thu hút FDI công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics và xuất khẩu. Sự hiện diện của Foxconn, Jinko Solar, Lite-On Technology, Autoliv, Yaskawa Electric, Mutek… cho thấy nhà đầu tư đã tin vào năng lực tổ chức sản xuất điện tử và công nghiệp hỗ trợ tại địa phương. Theo số liệu, Quảng Ninh hiện có 237 dự án FDI công nghệ cao và các lĩnh vực khác còn hiệu lực, đến từ 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, lợi thế hạ tầng mới chỉ giúp tỉnh “tiếp cận nhà đầu tư”, chứ chưa đủ để tạo vị trí trong chuỗi giá trị bán dẫn – nơi yêu cầu không chỉ nhà máy, mà là một hệ sinh thái liên kết sâu.
Chuỗi giá trị bán dẫn đòi hỏi hệ sinh thái chứ không chỉ một nhà máy
Quảng Ninh đang chuẩn bị hạ tầng và nguồn nhân lực để thu hút các dự án bán dẫn, điện tử và công nghệ cao, hướng tới hình thành hệ sinh thái sản xuất công nghệ tại địa phương. Nhưng khoảng cách giữa một cụm nhà máy điện tử và một chuỗi giá trị bán dẫn hoàn chỉnh là rất lớn. Chuỗi giá trị bán dẫn cần các doanh nghiệp thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử, cùng hệ thống cung ứng thiết bị, vật liệu và dịch vụ kỹ thuật chuyên biệt liên kết với nhau. Bởi vậy, nếu chỉ đặt mục tiêu “đón một nhà máy bán dẫn”, Quảng Ninh sẽ khó thoát khỏi vị trí vệ tinh gia công, phụ thuộc vào quyết định của tập đoàn mẹ. Tỉnh đã bắt đầu đi đúng hướng khi xác định khu công nghệ số tập trung tại phường Tuần Châu làm hạt nhân thu hút đầu tư, nghiên cứu, đào tạo và hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Cách tiếp cận này cho thấy nhận thức rằng FDI công nghệ cao phải đi cùng doanh nghiệp nội địa, dịch vụ kỹ thuật và không gian đổi mới, chứ không chỉ là thuê đất làm nhà xưởng.
Bài toán nhân lực: điểm nghẽn lớn nhất cho FDI công nghệ cao
Nếu hạ tầng là điều kiện để nhà đầu tư đặt chân đến, nhân lực mới là yếu tố quyết định khả năng vận hành và mở rộng dự án bán dẫn tại Quảng Ninh. Tỉnh có khoảng 685.000 lao động, nhưng số sinh viên theo học các ngành gần với bán dẫn chỉ khoảng 1.000 người; trong 6.000 lao động đang làm việc tại các khu công nghiệp thuộc lĩnh vực điện tử, bán dẫn, chỉ 17% có trình độ cao đẳng, đại học trở lên. Đó là tỉ lệ quá thấp với một ngành yêu cầu kỹ năng kỹ thuật tinh vi. UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 40/KH-UBND ngày 7/2/2025 về phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050, và HĐND tỉnh thông qua Nghị quyết 57/2025/NQ-HĐND về thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Dù vậy, thách thức thực sự là thay đổi cơ cấu kỹ năng của lực lượng lao động, chứ không chỉ tăng số lượng chứng chỉ.
Chiến lược tiếp theo: nâng cấp khu công nghiệp và chốt mắt xích còn thiếu
Giai đoạn 2027-2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu thu hút ít nhất một dự án bán dẫn hoặc sản xuất sản phẩm phụ trợ trực tiếp cho ngành này, đồng thời hỗ trợ 3-5 dự án, doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp cận chính sách. Định hướng thu hút đầu tư của tỉnh trong năm 2026 cũng ưu tiên công nghiệp chế biến, chế tạo, FDI công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp xanh và năng lượng tái tạo, cùng các dự án có khả năng chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Đây là những tín hiệu tích cực, nhưng để khu công nghiệp Quảng Ninh thực sự hấp dẫn dự án bán dẫn quy mô lớn, cần thêm ba bước: một là ưu tiên quỹ đất và dịch vụ cho doanh nghiệp bán dẫn và doanh nghiệp hỗ trợ; hai là gắn chính sách nhân lực với nhu cầu cụ thể từng mắt xích trong chuỗi giá trị bán dẫn; ba là xây dựng cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa. Nếu không làm được, tham vọng bán dẫn sẽ dễ dừng ở vài nhà máy thử nghiệm, thay vì một hệ sinh thái mang lại giá trị gia tăng cao và bền vững.
