Thông tin cơ sở Việt Nam: từ kênh tuyên truyền đến hạ tầng số chiến lược
Thông tin cơ sở Việt Nam là toàn bộ mạng lưới kênh, phương tiện và hoạt động truyền thông tại cấp xã, thôn, tổ dân phố, được tổ chức để truyền tải thông tin thiết yếu giữa Nhà nước và người dân, ngày càng vận hành trên môi trường số nhằm phục vụ chỉ đạo, điều hành và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của mỗi công dân. Mấu chốt của Chiến lược mới là đặt hệ thống này ngang tầm một hạ tầng số chiến lược của quốc gia, thay vì coi nó chỉ là “loa xã, bảng tin” như trước đây. Về chính thức, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định 1868/QĐ-TTg ngày 29/9/2026 phê duyệt Chiến lược phát triển thông tin cơ sở giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2045. Đây không chỉ là một văn bản quản lý, mà là bước đặt nền cho một kiến trúc thông tin mới trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Những mục tiêu then chốt của chiến lược phát triển 2026-2045
Chiến lược phát triển 2026-2045 đặt ra tham vọng lớn: biến thông tin cơ sở thành hạ tầng số chiến lược, vận hành đồng bộ trên các trụ cột “Thể chế – Mạng lưới – Hạ tầng – Dữ liệu – Nội dung – Nhân lực – Cơ chế – Công cụ đánh giá”. Nói cách khác, Nhà nước muốn xây dựng một hệ sinh thái thông tin hoàn chỉnh chứ không chỉ đầu tư lẻ tẻ thiết bị hay phần mềm. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Chiến lược đặt mục tiêu phát triển hệ thống thông tin cơ sở trở thành một hạ tầng số chiến lược trọng yếu của quốc gia, là kênh tương tác hai chiều giữa Nhà nước và người dân”. Từ nay đến 2030, hệ thống thông tin cơ sở phải trở thành “hệ thống chủ lực thiết yếu” phục vụ chỉ đạo, điều hành ở địa phương và nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân qua nhiều loại hình khác nhau. Định hướng đến 2045, mục tiêu là bao phủ và vận hành thông suốt gần như toàn bộ không gian thông tin ở cấp cơ sở, với tỷ lệ tiếp cận thông tin của hộ gia đình tiến tới 100%.
Các chỉ tiêu cụ thể: khi mục tiêu được lượng hóa thành trách nhiệm
Điểm đáng chú ý của chiến lược là các mục tiêu không dừng ở khẩu hiệu mà được lượng hóa khá chi tiết. Đến năm 2030, 90% hệ thống truyền thanh cấp xã phải ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông, được quản lý tập trung và vận hành hiệu quả. Đồng thời, 90% thôn, tổ dân phố cần có cụm thu phát thanh ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông, bảo đảm tối thiểu 80% hộ gia đình nghe được thông tin từ hệ thống này. Chiến lược cũng yêu cầu 70% xã, phường, đặc khu có ít nhất 3 kênh truyền thông số chính thống để cung cấp thông tin thiết yếu. Về nhân lực, 90% người làm công tác thông tin cơ sở và tuyên truyền viên được tập huấn kỹ năng truyền thông số; 90% hoạt động sản xuất, biên tập, phân phối nội dung diễn ra trên môi trường số; 90% người dân được tiếp cận thông tin thiết yếu qua ít nhất một loại hình thông tin cơ sở. Những con số này biến mục tiêu chính trị thành chỉ tiêu hành động gắn với trách nhiệm từng cấp.
Ý nghĩa với đời sống người dân và chuyển đổi số quốc gia
Nếu thực hiện nghiêm túc, chiến lược thông tin cơ sở sẽ chạm trực tiếp tới đời sống hàng ngày của người dân, nhất là ở vùng nông thôn, miền núi. Các chỉ tiêu 90% người dân được tiếp cận thông tin thiết yếu, 80% hộ gia đình tại thôn, tổ dân phố nghe được thông tin từ cụm thu phát thanh ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông, không chỉ là câu chuyện “nghe loa xã” mà là bảo đảm quyền tiếp cận thông tin được hiến định. Theo một trích dẫn quan trọng, việc triển khai chiến lược nhằm “xây dựng hệ thống thông tin cơ sở hiện đại, đồng bộ, hoạt động hiệu quả trên môi trường số; … qua đó góp phần … đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia”. Về thực chất, thông tin cơ sở là cầu nối để các chính sách vĩ mô đi vào cuộc sống, đồng thời là kênh phản hồi để chính quyền nắm bắt vấn đề từ cơ sở nhanh hơn, chính xác hơn, giảm độ trễ trong quản lý nhà nước.
Từ trung ương tới địa phương: thách thức của một hạ tầng thông tin mới
Chiến lược đã rõ, vấn đề còn lại là cách biến quyết sách trung ương thành hạ tầng thông tin sống động ở từng xã, thôn. Mục tiêu hệ thống thông tin cơ sở trở thành “hệ thống chủ lực thiết yếu” phục vụ chỉ đạo, điều hành tại địa phương đòi hỏi sự gắn kết giữa nền tảng thông tin nguồn cấp tỉnh và hệ thống trung ương, xây dựng thành một nền tảng dùng chung, thống nhất toàn quốc. Ở cấp xã, Chủ tịch, công chức văn hóa – thông tin và đội ngũ tuyên truyền viên không còn là “người đọc văn bản” mà phải trở thành các tác nhân truyền thông số, biết sản xuất nội dung, vận hành kênh số, phân tích phản hồi. Thách thức là không nhỏ, nhưng nếu vượt qua, thông tin cơ sở Việt Nam có thể trở thành “mắt xích thông minh” trong hạ tầng số chiến lược, góp phần làm cho quản trị quốc gia gần dân hơn, dữ liệu hơn và minh bạch hơn.
