Vụ 28 nhà dân bị nứt: không chỉ là chuyện vài đường rạn tường
Vụ 28 nhà dân bị nứt tường khi thi công Vành đai 3 TP.HCM là trường hợp tranh chấp bồi thường thiệt hại trong hoạt động thi công xây dựng, nơi quyền lợi cư dân bị ảnh hưởng trực tiếp bởi rung chấn, kỹ thuật thi công và quá trình giám sát chất lượng công trình, buộc cơ quan quản lý, nhà thầu và bảo hiểm phải làm rõ trách nhiệm pháp lý cũng như tiêu chí bồi thường cụ thể. Điểm đáng nói là sự việc không xảy ra trong khoảng trống pháp luật, mà trong khoảng trống tổ chức thực hiện. Chiều 10.9, tại một cuộc họp báo về kinh tế – xã hội, Ban Giao thông TP.HCM thừa nhận có 28 hộ phản ánh nhà ở bị nứt tường khi thi công đoạn Vành đai 3 qua nút giao Tân Vạn, phường Đông Hòa. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng các dự án hạ tầng lớn không thể coi thiệt hại của người dân là “chi phí phụ” rồi giải quyết cho xong bằng vài thỏa thuận hành chính.
Quy trình bồi thường: vì sao cư dân vẫn chưa yên tâm?
Về lý thuyết, quy trình bồi thường thiệt hại đã được thiết lập khá đầy đủ, nhưng thực tế cho thấy người dân vẫn đứng giữa nhiều bên và nhiều thủ tục. Ban Giao thông TP.HCM cho biết đã phối hợp với UBND phường và các hộ dân để cung cấp hồ sơ cho đơn vị bảo hiểm, sau đó bảo hiểm tiến hành kiểm tra, ghi nhận từng hư hỏng và tính toán chi phí hỗ trợ, bồi thường theo quy định pháp luật. Dù vậy, sau đợt đàm phán đầu tiên, mới chỉ có 2/28 hộ thống nhất giá trị bồi thường. Lý do là người dân không chỉ nhìn vào con số, mà quan tâm tiêu chí nào để đánh giá thiệt hại: bao nhiêu vết nứt, mức độ nguy hiểm kết cấu, phần giảm giá trị tài sản, chi phí sinh hoạt xáo trộn… UBND phường Đông Hòa đã giao đơn vị tư vấn khảo sát hiện trạng từng nhà, đánh giá mức độ ảnh hưởng, xác định khối lượng và giá trị thiệt hại do quá trình thi công gây ra, rồi trên cơ sở đó tổ chức làm việc để thống nhất phương án bồi thường. Nhưng nếu các tiêu chí này không được công bố minh bạch, cư dân khó có thể tin rằng quyền lợi của mình được bảo vệ công bằng.
Tiêu chí đánh giá thiệt hại và phương thức bồi thường: cần luật hóa rõ hơn
Tranh cãi quanh các nhà dân bị nứt cho thấy sự thiếu rõ ràng trong tiêu chí kỹ thuật lẫn pháp lý khi đánh giá thiệt hại. Hiện đơn vị tư vấn được giao nhiệm vụ khảo sát từng hộ, xác định khối lượng và giá trị thiệt hại, sau đó UBND phường tổ chức họp với người dân, chủ đầu tư và nhà thầu để thống nhất phương án bồi thường. Về bản chất, đây là một quy trình mang tính thương lượng, dựa nhiều vào nhận định của chuyên gia và sự đồng thuận, hơn là các ngưỡng pháp lý được định sẵn cho trường hợp "nhà dân bị nứt" quanh công trình hạ tầng lớn. Trong bối cảnh Vành đai 3 TP.HCM là dự án có tác động sâu rộng, cách tính thiệt hại không thể dừng ở việc trát lại vết nứt. Cần phân biệt giữa hư hỏng bề mặt và nguy cơ mất an toàn kết cấu, giữa thiệt hại hiện hữu và rủi ro trong tương lai. Phương thức bồi thường cũng nên đa dạng hơn: ngoài tiền sửa chữa, cần xem xét hỗ trợ tạm cư nếu nhà không an toàn, bồi thường giá trị giảm sút của tài sản và thậm chí là chi phí pháp lý nếu cư dân phải tự bảo vệ quyền lợi.
Giám sát chất lượng thi công và trách nhiệm nhà thầu: bài học từ Bình Chuẩn
Muốn bảo vệ quyền lợi cư dân, vấn đề không chỉ là bồi thường sau thiệt hại mà là ngăn thiệt hại ngay từ khâu thi công xây dựng. Cùng nằm trong dự án Vành đai 3, gói thầu nút giao Bình Chuẩn cho thấy một bức tranh đáng lo: đến cuộc họp ngày 27.8, sản lượng thi công mới đạt khoảng 72% giá trị hợp đồng, dù thời hạn hoàn thành là khoảng tháng 12.2025. Theo chủ đầu tư, những tháng đầu năm 2026, giá nhiên liệu, vật liệu tăng đột biến và khan hiếm nhựa đường, bê tông nhựa do xung đột quân sự tại Trung Đông đã ảnh hưởng đến tiến độ. Đáng chú ý hơn, báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu của một liên danh liên quan gói thầu khác cho biết tài liệu nhà thầu "có dấu hiệu không bảo đảm tính xác thực và có khả năng đã được hợp thức hóa hồ sơ để tham dự thầu". Khi nhà thầu bị nghi ngờ ngay từ năng lực và tính trung thực, việc giám sát chất lượng thi công, kiểm soát rung chấn, biện pháp bảo vệ công trình lân cận càng phải chặt chẽ. Nếu cơ chế giám sát lỏng lẻo, thiệt hại sẽ tiếp tục dồn lên người dân và ngân sách bảo hiểm, trong khi trách nhiệm nhà thầu mờ dần sau những biện bạch kỹ thuật.
Kết luận: Vành đai 3 chỉ là hạ tầng hoàn chỉnh khi quyền lợi cư dân được tôn trọng
Việc Ban Giao thông TP.HCM đặt mục tiêu hoàn tất bồi thường cho các nhà dân bị nứt trong tháng 10.2026 là động thái cần thiết, nhưng chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Nếu mỗi sự cố lại xử lý theo kiểu "đàm phán từng vụ", người dân sẽ tiếp tục chịu thiệt và mất niềm tin vào các dự án hạ tầng. Vành đai 3 TP.HCM không chỉ là con đường, mà là phép thử xem hệ thống pháp lý và quản trị dự án có coi quyền lợi cư dân là trọng tâm hay không. Cần luật hóa rõ hơn tiêu chí đánh giá thiệt hại quanh công trình, tăng trách nhiệm tài chính của nhà thầu với rủi ro gây ra, và bắt buộc quy trình giám sát độc lập đối với các hạng mục có nguy cơ ảnh hưởng nhà dân. Khi thi công xây dựng được đặt trong khung trách nhiệm minh bạch, từ đấu thầu đến bồi thường, những đường nứt trên tường mới không biến thành những đường nứt trong niềm tin của xã hội.
