Mở đường cứu người, không hạ thấp chuẩn bảo vệ
Dự luật ghép tạng là dự thảo sửa đổi luật về hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người, nhằm cập nhật hành lang pháp lý cho hoạt động cứu chữa bằng ghép tạng. Tại họp báo chiều 27-10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh mục tiêu phải là mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, trong đó có trẻ em chờ ghép tạng.
Đây là hướng đi đáng ủng hộ, nhưng chỉ có sức thuyết phục nếu cơ hội được mở rộng song hành với những hàng rào bảo vệ rõ ràng. Ghép tạng không thể bị xem như lựa chọn chính sách trừu tượng: với người bệnh suy tạng giai đoạn cuối, đó có thể là cơ hội tiếp tục sống; với trẻ em, quyết định hiến và ghép đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt. Vì vậy, tranh luận không nên dừng ở câu hỏi có nên mở rộng hay không, mà phải tập trung vào cách mở rộng sao cho tự nguyện, đúng đối tượng và có quy trình kiểm soát.
Hai thập niên thay đổi đòi hỏi luật theo kịp thực tế
Sửa luật sau 20 năm triển khai là cần thiết khi khoa học, công nghệ và ngành y tế đã thay đổi, trong khi nhu cầu ghép tạng tăng và nhiều bệnh nhân vẫn chờ cơ hội được ghép. Nếu quy định chậm hơn thực tiễn, những vướng mắc pháp lý có thể làm khó cả người bệnh lẫn đội ngũ y tế. Một hành lang rõ ràng vì thế không chỉ phục vụ việc hiến tặng; nó còn giúp bác sĩ yên tâm thực hiện chuyên môn và giúp gia đình hiểu quyền, trách nhiệm của mình.
Bộ trưởng khái quát định hướng bằng hai yêu cầu: “mở” cơ hội cứu người và “chặt” trong điều kiện thực hiện, hành vi bị nghiêm cấm, xác định đối tượng phù hợp. Cặp nguyên tắc này phải được xem như một chỉnh thể. Chỉ nhấn mạnh phần “mở” có nguy cơ bỏ qua bảo vệ người dễ bị tổn thương; chỉ nhấn mạnh phần “chặt” lại có thể khiến cơ hội cứu sống bị đóng lại bởi quy định thiếu linh hoạt. Chất lượng dự luật sẽ nằm ở việc biến cả hai thành quy trình cụ thể, dễ hiểu và có thể giám sát.
Với trẻ em, lòng nhân đạo phải đi cùng điều kiện nghiêm ngặt
Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định hiến mô, tạng phải dựa trên tinh thần nhân văn, tự nguyện và sẻ chia, không phải ép buộc. Nguyên tắc ấy càng quan trọng khi dự thảo đề cập những trường hợp liên quan đến trẻ em. Mong muốn của gia đình có thể xuất phát từ ý nghĩa nhân đạo, nhưng thiện ý không thể thay thế các điều kiện bảo vệ. Quy định ghép tạng cần làm sáng tỏ cách xác định nguyện vọng, trách nhiệm của người đại diện và các bước kiểm tra, đồng thời ngăn ép buộc, thương mại hóa hay trục lợi.
Đó không phải là đặt lòng nhân đạo và bảo vệ trẻ em ở hai phía đối lập. Ngược lại, quy trình càng chặt thì quyết định hiến càng có cơ sở để được tin cậy, và cơ hội ghép càng tránh bị tổn hại bởi nghi ngờ hay lạm dụng. Dự luật nên bảo đảm sự đồng thuận được xem xét thấu đáo, tiêu chí rõ ràng và trách nhiệm giải trình cụ thể. Với trẻ chưa đủ 18 tuổi, mọi quy định liên quan cần được xây dựng theo hướng bảo vệ tối đa, không để sức ép từ hoàn cảnh hoặc lợi ích bên ngoài chi phối.
Bé Khế nhắc rằng cơ hội ghép tạng là điều cấp thiết
Hình ảnh mẹ con bé Khế, nhân vật trong chương trình “Trái tim cho em”, gợi nhắc hoàn cảnh của những gia đình có con cần ghép tim và mong chờ cơ hội sống. Trường hợp này khiến cuộc thảo luận về ghép tim cho trẻ trở nên gần gũi hơn: phía sau mỗi điều khoản là một em nhỏ và một gia đình đối diện với bất an, chờ đợi.
Câu chuyện ấy không thể tự nó quyết định nội dung luật, nhưng cho thấy vì sao việc trì hoãn hoàn thiện quy định cũng có cái giá nhân văn. Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục tiếp nhận ý kiến của chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan báo chí và người dân để hoàn thiện dự thảo trước khi Quốc hội xem xét, thông qua. Đây là thời điểm cần góp ý vào những điểm cụ thể: điều kiện hiến, quy trình bảo vệ trẻ và cơ chế ngăn lạm dụng. Kết luận nên rõ ràng: hãy mở thêm cơ hội cứu sống, nhưng chỉ bằng những quy định đủ chặt để bảo vệ người hiến, người nhận và niềm tin của xã hội.
