Nghịch lý 107% sách vẫn thiếu: vấn đề thật sự là gì?
Nghịch lý thiếu sách giáo khoa TP.HCM là tình trạng tổng số sách cung ứng trên toàn hệ thống đã vượt nhu cầu đăng ký, nhưng nhiều học sinh vẫn không có đủ sách trên tay do khâu phân phối, thời điểm giao hàng và cách sử dụng nguồn sách không đồng đều giữa các trường và gia đình. Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM vừa công bố thông tin về tình hình cung ứng sách giáo khoa và các giải pháp hỗ trợ sách học sinh chưa mua được cho năm học 2026-2027. Theo số liệu từ nhà xuất bản giáo dục, đến ngày 8-9 đã cung cấp 26.931.865 bản sách, tương đương 107% tổng nhu cầu đăng ký. Vấn đề vì thế không nằm ở con số cung ứng, mà nằm ở cách hệ thống phân phối, dự trữ và sử dụng để bảo đảm quyền học tập thực tế của từng em.
Vì sao cung vượt cầu mà học sinh vẫn phải xếp hàng mua sách?
Hình ảnh phụ huynh xếp hàng mua sách khi năm học đã bắt đầu là triệu chứng của một hệ thống phân phối chưa thực sự hướng vào người học. Con số 107% bao gồm cả sách mượn, sách mua hộ, sách cấp cho thư viện và những bộ sách giáo khoa nằm trên kệ của phụ huynh mua hai bộ cho một con. Điều đó khiến nguồn sách bị dồn vào một số điểm, trong khi nhiều em khác vẫn trắng tay. Một số trường chưa đặt sách ngay từ đầu vì phụ huynh tự mua, hoặc do trường sáp nhập, tổ chức lại, dẫn đến sai lệch dữ liệu nhu cầu thực tế. Có trường đã nhận sách nhưng còn thiếu một vài đầu sách nên học sinh vẫn phải chờ. Thêm vào đó, phụ huynh từ các tỉnh lân cận đổ về thành phố mua sách, mua hộ hoặc mua để bán lại, càng làm lộ rõ việc quản lý phân phối còn lỏng lẻo.
Chiến lược tạm thời: mượn sách thư viện học sinh và sách cũ
Điểm sáng trong bức tranh thiếu sách giáo khoa TP.HCM là phản ứng khá linh hoạt của các trường. Sở yêu cầu cơ sở giáo dục khai thác tối đa nguồn sách thư viện, tổ chức cho học sinh mượn sách thư viện học sinh thuộc nhiều thế hệ. Đây không chỉ là giải pháp chữa cháy, mà còn nhắc lại vai trò của thư viện trường học vốn lâu nay bị xem nhẹ. Các trường được vận động phụ huynh đã mua hai bộ sách cho con chia sẻ một bộ cho những học sinh chưa kịp mua. Học sinh lớp trên được kêu gọi tặng sách cũ cho đàn em sử dụng tạm thời trong thời gian chờ sách mới. Các giải pháp này biến bài toán thiếu sách giáo khoa thành cơ hội xây dựng văn hóa chia sẻ trong trường học, thay vì ngồi chờ nguồn cung từ bên ngoài.
Sách giáo khoa điện tử và bài giảng số: bước chuyển không nên chỉ coi là tạm bợ
Song song với sách giấy, Sở đang đẩy mạnh sách giáo khoa điện tử như một kênh hỗ trợ sách học sinh bền vững hơn. Phụ huynh và học sinh có thiết bị kết nối internet được hướng dẫn sử dụng miễn phí sách giáo khoa điện tử, bản PDF, trên nền tảng chính thức taphuan.nxbgd.vn. Trong lớp, giáo viên chuẩn bị bài giảng điện tử, phiếu học tập, bản tóm tắt kiến thức để bảo đảm học sinh vẫn theo kịp chương trình dù chưa có sách in trên bàn. Đây không nên bị coi là giải pháp “chống cháy” ngắn hạn; nếu được tổ chức bài bản, sách giáo khoa điện tử và bài giảng số có thể giúp giảm phụ thuộc vào khâu in ấn, vận chuyển, đồng thời tạo thói quen học tập linh hoạt hơn cho học sinh đô thị.
Từ chữa cháy đến cải tổ quản lý: điều TP.HCM cần làm tiếp theo
Tính đến nay, 100% trường đã rà soát lại nhu cầu lần hai, đăng ký mua bổ sung sách còn thiếu và hoàn tất quy trình đặt sách. Sách đang được vận chuyển trực tiếp về trường, nhà xuất bản cam kết giao đủ theo tiến độ đã thống nhất. Khi sách tới, trường sẽ thông báo cụ thể thời gian, cách nhận cho phụ huynh và học sinh. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc giao đủ sách, nghịch lý cung vượt cầu vẫn sẽ lặp lại. TP.HCM cần chuyển từ tư duy “điều chuyển khi thiếu” sang quản lý tồn kho và nhu cầu theo thời gian thực, hạn chế tình trạng mua hộ, mua thừa và gom hàng. Đồng thời, việc khuyến khích mượn sách thư viện học sinh, sử dụng sách giáo khoa điện tử nên được duy trì lâu dài, để quyền học tập của mỗi em không còn phụ thuộc hoàn toàn vào một bộ sách giấy đến chậm vài tuần.
