Sách giáo khoa đầu năm học: câu chuyện không chỉ là in đủ
Sách giáo khoa năm học mới là tập hợp các đầu sách chính khóa được cung ứng, phân phối và điều phối giữa các địa phương để bảo đảm mỗi học sinh có đầy đủ sách trước và ngay sau khai giảng, bao gồm cả khối lượng in bổ sung, nguồn dự phòng và các hoạt động hỗ trợ vùng khó khăn. Năm học mới đã bắt đầu, nhưng nhiều phụ huynh và giáo viên vẫn phải đi khắp nơi để tìm đủ sách cho con em mình. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở việc thiếu sách trên toàn hệ thống, mà ở cách dự báo, đặt hàng và phân phối. Theo NXBGDVN phát hành, đến ngày 3/9 đã có 228 triệu bản sách giáo khoa và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo được đưa ra thị trường, vượt kế hoạch ban đầu và cao hơn 150% so với lượng đặt hàng. Con số “khủng” này đặt ra một câu hỏi: vì sao phát hành nhiều như vậy mà người dùng cuối vẫn cảm nhận thiếu?
228 triệu bản sách và cuộc chạy đua với nhu cầu tăng đột biến
Các nhà xuất bản không thể nói là thiếu nỗ lực khi nhìn vào quy mô cung ứng sách giáo khoa năm học mới. Ngay từ giữa tháng 8, đơn vị đã đưa ra thị trường hơn 220 triệu bản sách giáo khoa cùng 76 triệu bản sách bài tập và sách tham khảo. Đến ngày 3/9, tổng số sách giáo khoa phát hành đạt 228 triệu bản, kèm theo 84 triệu bản sách bài tập và tham khảo; số lượng sách giáo khoa cung ứng vượt kế hoạch ban đầu và hơn 150% lượng đặt hàng. Đây là một phát biểu có thể trích dẫn: "Đến ngày 3/9, NXBGDVN đã hoàn thành phát hành 228 triệu bản SGK và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo". Vấn đề ở chỗ, nhu cầu mua sách tập trung dồn vào một khoảng thời gian rất ngắn trước khai giảng, tạo ra các điểm thiếu cục bộ tại một số nhà sách, địa phương và từng đầu sách riêng lẻ. Khi phụ huynh cùng lúc đổ xô đi mua, bất kỳ sai số nhỏ nào trong khâu dự báo và phân bổ đều trở thành khủng hoảng ở quầy sách.
Sáu nhà máy tăng tốc và 2,5 triệu bản sách “giải cứu” khai giảng
Để bù cho những “lỗ hổng” cung ứng sách giáo khoa, hệ thống in ấn phải chuyển sang chế độ tăng tốc. Theo ghi nhận, sáu nhà máy tại khu vực miền Trung đang tăng tốc in bổ sung hàng triệu bản sách giáo khoa, trong khuôn khổ kế hoạch in bổ sung khoảng 9 triệu bản được triển khai từ cuối tháng 8 và dự kiến hoàn thành đầu tháng 9. Đây là năng lực phản ứng nhanh của chuỗi sản xuất, nhưng cũng là dấu hiệu cho thấy đơn đặt hàng ban đầu chưa phản ánh đúng nhu cầu thực tế. Cùng thời điểm, từ ngày 1 đến 6/9, NXBGDVN tiếp tục cung ứng thêm khoảng 2,5 triệu bản sách giáo khoa, tập trung phục vụ các trường đăng ký, đặt mua muộn và bổ sung cho những đầu sách còn thiếu cục bộ. Hệ thống bán lẻ tại Hà Nội, TP.HCM duy trì hoạt động xuyên suốt kỳ nghỉ Quốc khánh để phụ huynh có thể mua sách theo bộ hoặc từng cuốn. Nếu không có cuộc chạy đua này, nhiều lớp học trong lễ khai giảng đã phải bắt đầu với những bộ sách còn dang dở.
Ưu tiên vùng sâu, vùng biên giới: sách giáo khoa như một cam kết công bằng
Trong bức tranh cung ứng sách giáo khoa, vùng sâu, vùng xa và biên giới lại là nơi ít bị gián đoạn hơn so với một số đô thị. Theo thông tin, tất cả các trường học tại vùng khó khăn, biên giới và hải đảo đã nhận đủ sách giáo khoa, sách bài tập theo nhu cầu. 108 trường nội trú liên cấp khu vực biên giới cũng đã được cung ứng đầy đủ sách giáo khoa; một số trường chỉ nhận muộn đến ngày 3/9 vì cơ sở vật chất và lịch nghỉ lễ. Đáng chú ý, với những trường dân tộc nội trú chưa hoàn tất thủ tục mua sách theo diện chính sách ưu tiên, hệ thống phát hành vẫn được yêu cầu chủ động cung ứng trước để học sinh có sách ngay từ đầu năm học. Nhiều trường đặc biệt khó khăn còn được tặng toàn bộ sách giáo khoa. Ở đây, sách không chỉ là hàng hóa, mà là lời hứa về công bằng giáo dục: dù ở biên giới hay hải đảo, học sinh vẫn có quyền bước vào lớp với đủ sách trên tay.
Tháng 9 in thêm 17 triệu bản: bài học cho những mùa sách giáo khoa sau
Sau khai giảng, áp lực cung ứng sách giáo khoa chưa kết thúc. Trong tháng 9, nhà xuất bản tiếp tục in bổ sung khoảng 17 triệu bản sách giáo khoa, sách bài tập nhằm đáp ứng nhu cầu phát sinh, phát hành theo nhu cầu thực tế và tạo nguồn dự phòng cho các tình huống thiên tai, bão lũ. Một số trường đặc biệt khó khăn được hỗ trợ toàn bộ sách giáo khoa, hạn chế tình trạng học sinh thiếu sách trong những ngày đầu đến lớp. Nhà xuất bản cũng chuẩn bị nguồn sách để các lãnh đạo, tổ chức, cơ quan tặng sách giáo khoa cho các trường vùng biên giới trong dịp khai giảng năm học mới. Ở góc độ người viết, điểm mấu chốt không còn là câu hỏi “in bao nhiêu”, mà là “tổ chức như thế nào”. Việc yêu cầu các địa phương sớm phê duyệt dự báo nhu cầu sách giáo khoa cho năm học sau, đăng ký và ký hợp đồng trước các mốc 30/10 và 1/12/2026, nếu được thực hiện nghiêm túc, sẽ giảm đáng kể những cuộc chạy đua in bổ sung vào phút chót.
