Thanh toán QR xuyên biên giới: định nghĩa và bước ngoặt VietQRGlobal
Thanh toán QR xuyên biên giới là hình thức để người dùng ở một quốc gia sử dụng ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử quen thuộc quét mã QR tại quốc gia khác để chi trả, dựa trên hạ tầng kết nối giữa các hệ thống thanh toán, ngân hàng và tổ chức chuyển mạch nhằm xử lý giao dịch, bảo mật dữ liệu và đối soát xuyên biên giới một cách an toàn và tức thời. VietQRGlobal chính là bước đi của Việt Nam trong cuộc chơi này. Sau Thái Lan, Lào, Singapore, Campuchia, Hàn Quốc và Trung Quốc, hệ thống thanh toán QR xuyên biên giới của Việt Nam đang được mở rộng sang Nhật Bản, Ấn Độ và Malaysia. Khung câu chuyện không còn là “có kết nối hay chưa”, mà là kết nối đó mang lại bao nhiêu giao dịch thực, bao nhiêu giá trị kinh tế cho du lịch, bán lẻ và thương mại dịch vụ.
Số liệu tăng trưởng ấn tượng: hạ tầng đã sẵn sàng cho cuộc chơi lớn hơn
Động lực cho VietQRGlobal đến từ nền tảng thanh toán không dùng tiền mặt đang tăng nhanh. Trong 8 tháng đầu năm, giao dịch không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị; qua internet tăng 46,57% về số lượng, qua điện thoại di động tăng 35,33% về số lượng. Riêng QR code đạt 311 triệu giao dịch với giá trị 274.200 tỷ đồng, tăng 6,66% về số lượng và 25,85% về giá trị. Một quotable statement rõ ràng là: “Số lượng giao dịch của du khách Thái Lan, Lào và Campuchia tại Việt Nam trong 8 tháng đầu năm tăng gấp 8 lần, giá trị tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm 2025”. Ở chiều ngược lại, khách Việt chi tiêu tại ba nước này tăng 5 lần về số giao dịch và 4 lần về giá trị. Thanh toán QR xuyên biên giới với khách Trung Quốc dùng UPI, Alipay tăng gấp 3 lần về số lượng và gấp 4 lần về giá trị chỉ trong 4 tháng. Những con số này cho thấy hạ tầng đã đủ “chịu tải”; câu hỏi bây giờ là làm sao biến tiềm năng thành dòng tiền rộng khắp.
Kết nối hạ tầng chưa đủ: phải chuyển thành kết nối kinh tế và trải nghiệm
Điểm dễ sa vào là coi VietQRGlobal mở rộng sang thêm thị trường như Nhật Bản, Ấn Độ, Malaysia là đích đến, trong khi đó mới chỉ là vạch xuất phát. Một đường kết nối kỹ thuật tạo ra khả năng, nhưng bản thân nó không làm du lịch bùng nổ hay doanh thu bán lẻ tăng nếu người dùng không quét mã và người bán không phát sinh giao dịch. Theo định hướng của cơ quan quản lý, thanh toán QR xuyên biên giới cần được nhìn từ kết nối hạ tầng đến kết nối người dân, doanh nghiệp, hỗ trợ dòng chảy của du lịch và thương mại. Nói cách khác, kết nối hạ tầng là điểm khởi đầu, còn kết nối kinh tế mới là mục tiêu. QR đã trở thành thói quen thanh toán phổ biến trong nước; người dùng đã quen quét mã để chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, mua hàng. Bài toán hiện nay là mở rộng thói quen đó vượt biên giới mà không buộc khách hàng phải “học lại” cách thanh toán mỗi khi ra nước ngoài.
Độ phủ điểm chấp nhận: nơi cuộc đua thật sự diễn ra
Một kết nối quốc tế dù trơn tru đến đâu cũng ít ý nghĩa nếu du khách không tìm thấy nơi để quét mã. Việt Nam hiện có hơn 2 triệu đơn vị chấp nhận thanh toán, nhưng mới khoảng 154.000 đơn vị tham gia mạng lưới thanh toán QR xuyên biên giới, tỷ lệ còn rất thấp so với tiềm năng. Điều này phơi bày sự thật: cuộc đua của thanh toán QR xuyên biên giới không nằm trên bản đồ các đường kết nối, mà nằm trong cuộc sống hàng ngày – ở khách sạn, nhà hàng, quán cà phê, chuỗi bán lẻ, hộ kinh doanh, làng nghề, điểm du lịch. Một điểm bán có mã VietQRGlobal nhưng không phát sinh giao dịch thì chưa tạo ra giá trị. Ngược lại, khi du khách dùng ứng dụng quen thuộc thanh toán tại một hộ kinh doanh nhỏ, dòng tiền quốc tế đã chảy đến những nơi trước đây chỉ nhận tiền mặt. NAPAS cùng ngân hàng đang chuyển đổi, nâng cấp điểm QR hiện hữu sang VietQR Pay và VietQRGlobal để mở rộng độ phủ điểm chấp nhận, nhưng việc đặt mã ở đâu và thuyết phục người bán sử dụng mới là đoạn khó.
Từ số lượng kết nối đến hiệu quả giao dịch: hướng đi cần thiết cho VietQRGlobal
Nếu chỉ đếm số quốc gia VietQRGlobal đã kết nối, Việt Nam dễ rơi vào ảo giác thành công. Một quốc gia được kết nối nhưng ít người dùng chưa thể gọi là thị trường thanh toán. Theo quan điểm được nêu tại hội thảo, cần chuyển từ đo lường số lượng kết nối sang đo hiệu quả kết nối – tức số giao dịch, giá trị, mức độ hài lòng của người dùng và người bán. Thanh toán QR xuyên biên giới được kỳ vọng giảm chi phí giao dịch, giảm yêu cầu đầu tư thiết bị so với phương thức truyền thống, qua đó khuyến khích nhiều đơn vị chấp nhận tham gia. Nhưng để điều đó xảy ra, ngân hàng phải đưa QR đến đúng nơi dòng tiền đi qua, thay vì rải mã một cách cơ học. Kết luận hợp lý là: VietQRGlobal chỉ thật sự thành công khi việc quét mã xuyên biên giới trở nên tự nhiên như thanh toán QR nội địa – người dùng không phải bận tâm họ đang ở đâu, còn người bán nhìn thấy doanh thu tăng lên chứ không chỉ thêm một miếng giấy dán trên quầy thu ngân.
