Đường sắt nhẹ Phú Quốc là gì và vì sao chạy đua tiến độ trước APEC 2027?
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến giao thông công cộng khối lượng trung bình, sử dụng tàu chạy trên hệ thống ray riêng biệt, kết nối sân bay với các khu vực trọng điểm của đảo, nhằm giảm áp lực xe cá nhân, rút ngắn thời gian di chuyển và tạo trục phát triển đô thị – du lịch mới cho Phú Quốc. Tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc (LRT Phú Quốc) giai đoạn 1 dài khoảng 17,5km, nối trực tiếp Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm quốc tế APEC ở phía Nam đảo. Mục tiêu không chỉ là thêm một tuyến tàu hiện đại, mà là ghép một mảnh hạ tầng then chốt vào bức tranh phục vụ APEC 2027, nơi Phú Quốc sẽ đón các nhà lãnh đạo kinh tế hàng đầu khu vực.
Từ cuối 2025, dự án được triển khai với nhịp thi công ba ca liên tục, giải ngân đã đạt 1.800 tỷ đồng, tương đương 28,7% tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng. Một câu nói đáng nhớ từ phía chủ đầu tư là: “Chúng tôi phải chạy đua từng ngày để kịp chạy thử nghiệm 2027 và khai thác thương mại tháng 8”, bởi sau lưng họ không chỉ là hợp đồng BOT, mà là uy tín hạ tầng quốc gia trước APEC 2027.
Tiến độ chi tiết: Chạy thử nghiệm 2027 có thực sự khả thi?
Theo kế hoạch hiện tại, mốc kỹ thuật quan trọng đầu tiên là lắp đặt đường ray trên mặt đất vào cuối tháng 8, sau đó lắp ray trên cao và trong hầm vào tháng 10/2026. Nếu giữ được nhịp này, công trình sẽ hoàn thiện cơ bản và chạy thử nghiệm hệ thống vào tháng 6/2027, trước khi chính thức khai thác thương mại tháng 8 để kịp phục vụ tuần lễ cấp cao APEC 2027. Đây là một lịch trình đầy tham vọng, vì chỉ cần vài tháng trễ, toàn bộ bài toán vận chuyển khách APEC sẽ phải quay về xe buýt và ô tô, kéo theo nguy cơ tắc nghẽn quanh sân bay và Nam đảo.
Hiện tại, bệ trụ đã hoàn thành khoảng 63%, thân trụ đạt 56%, nền đường đào khuôn và đào nền đã ở mức 97%, đắp cát 97% và đắp đất 79%. Những con số này cho thấy phần “xương sống” của tuyến đã hình thành, nhưng phần “não bộ” – hệ thống ray, điện, tín hiệu, thiết bị vận hành – mới là thách thức lớn trong khoảng thời gian rất ngắn trước mốc chạy thử nghiệm 2027. Nếu không có một cơ chế giám sát độc lập, sát sao, nguy cơ “chạy cho kịp APEC” thay vì “chạy cho an toàn” là điều không thể xem nhẹ.
Địa chất, thời tiết và hạ tầng chằng chịt: Những rủi ro không thể lơ là
Tiến độ ấn tượng không che lấp được một thực tế: đường sắt nhẹ Phú Quốc đang được thi công trên nền địa chất và thời tiết khó đoán nhất nhì trong hệ thống hạ tầng giao thông Phú Quốc. Mùa mưa làm nhiều đoạn nền đường – nhất là ở dải phân cách giữa – ngập úng, cản trở thoát nước và thi công. Ở hầm 1 và hầm 2, lớp đất đá quá cứng khiến phương án cừ thép bảo vệ không thể triển khai, buộc nhà thầu phải chuyển sang đào mở. Giải pháp này đẩy rủi ro sạt lở hai bên vách hầm lên cao, cộng với nước mưa đọng, buộc công nhân phải bơm hút nước và xử lý sạt lở liên tục để giữ tiến độ.
Không chỉ thiên nhiên gây khó, đường sắt nhẹ Phú Quốc còn cắt qua nhiều hạ tầng kỹ thuật hiện hữu như đường điện, đường ống cấp nước chính của thành phố, lại đồng thời thi công chung với dự án nâng cấp đường tỉnh ĐT.975 khi hệ thống thoát nước chung vẫn chưa hoàn thiện. Dưới áp lực APEC 2027, nguy cơ chồng chéo, xung đột mặt bằng, thậm chí tai nạn hạ tầng là rất rõ. Nếu không có một quy hoạch tổ chức thi công hợp nhất và chia pha từng bước, việc “vừa làm vừa di dời” sẽ biến thành “vừa sửa lỗi vừa chạy kịp mốc thời gian”, một kịch bản đầy rủi ro.
Kết nối sân bay – Nam đảo: Lợi ích thực tế cho người dân và du khách
Ở góc độ người dùng, lợi ích của đường sắt nhẹ Phú Quốc khá rõ ràng: tuyến này sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Sân bay Phú Quốc tới Nam đảo xuống khoảng 20 phút, đồng thời bổ sung một lựa chọn giao thông công cộng mới cho cư dân và du khách. Trong bối cảnh lưu lượng khách tăng mạnh khi APEC 2027 diễn ra, đây là “van xả” quan trọng cho mạng lưới đường bộ vốn dễ bị quá tải. Hơn nữa, kết hợp với đường tỉnh ĐT.975 và Đại lộ APEC đang được đẩy nhanh để hoàn thành trước 30/4/2027, một trục giao thông xanh – sạch – hiện đại đang dần hình thành quanh sân bay, trung tâm hội nghị và các khu nghỉ dưỡng Nam đảo.
Tuy vậy, lợi ích không tự động xuất hiện nếu khâu tổ chức vận hành thiếu tầm nhìn. Một tuyến LRT đắt đỏ nhưng rỗng khách sau APEC sẽ là gánh nặng tài chính hơn là biểu tượng phát triển. Chính sách giá vé, kết nối với xe buýt, taxi, bãi đỗ xe, cùng việc tích hợp quy hoạch đô thị hai bên tuyến phải được chuẩn bị song song ngay từ giai đoạn chạy thử nghiệm 2027. Nếu coi LRT chỉ là “dự án APEC”, Phú Quốc sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng một khung hạ tầng bền vững cho nhiều thập kỷ.
Bài kiểm tra APEC và lời kết: Chọn tốc độ hay chất lượng?
Đường sắt nhẹ Phú Quốc không đơn thuần là một dự án BOT gần 9.000 tỷ đồng; nó là phép thử cho Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển, lấy hạ tầng hiện đại làm đột phá. Nếu kịp chạy thử nghiệm tháng 6/2027 và khai thác thương mại tháng 8 như kế hoạch, LRT sẽ là “bằng chứng sống” cho năng lực triển khai các công trình phức tạp trong thời gian ngắn, dưới áp lực sự kiện quốc tế như APEC 2027. Nhưng nếu phải đánh đổi bằng chất lượng xây dựng, an toàn vận hành hoặc chi phí vận hành khó kiểm soát, bài kiểm tra này coi như thất bại.
Quan điểm cần nhấn mạnh là: APEC 2027 là mốc quan trọng, nhưng không phải đích cuối. Đích cuối là một hạ tầng giao thông Phú Quốc an toàn, đáng tin cậy, hỗ trợ tăng trưởng du lịch mà không phá vỡ môi trường và không biến thành gánh nợ cho thế hệ sau. Muốn vậy, các bên liên quan cần chấp nhận: nếu có khâu chưa đạt chuẩn, sẵn sàng điều chỉnh tiến độ thay vì “đánh cược” với thời gian. Một tuyến đường sắt nhẹ khai thác thương mại từ tháng 8 nhưng phải đóng cửa sửa chữa liên tục sẽ gây tổn hại hình ảnh nhiều hơn là việc chậm vài tháng. Cuộc chơi hạ tầng không kết thúc sau APEC; nó mới chỉ bắt đầu.
