Đường sắt nhẹ Phú Quốc: mảnh ghép then chốt của hạ tầng APEC
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến giao thông công cộng trên ray dài 17,59km, kết nối trực tiếp sân bay quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm quốc tế APEC, được thiết kế như trục xương sống của hạ tầng giao thông đảo trong giai đoạn mới, vừa phục vụ Hội nghị cấp cao APEC vừa tạo nền cho mô hình phát triển đô thị xanh và thông minh tương lai.
Điểm đáng nói của dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc không chỉ nằm ở quy mô gần 9.000 tỷ đồng, mà ở nhịp độ thi công “ba ca liên tục” hướng tới mục tiêu hoàn thiện cơ bản và chạy thử nghiệm vào tháng 6/2027. Theo báo cáo của chủ đầu tư Sun Group, đến đầu tháng 8, dự án đã giải ngân 1.800 tỷ đồng, tương đương 28,7% tổng mức đầu tư – một con số cho thấy quyết tâm không để lỡ cơ hội APEC trên Đảo Ngọc. Ở góc nhìn hạ tầng giao thông, việc lựa chọn đường sắt nhẹ làm trục chính cho thấy Phú Quốc đang dứt khoát rời khỏi quỹ đạo phát triển dựa vào đường bộ và xe cá nhân, chuyển sang ưu tiên vận tải công cộng khối lượng lớn ngay từ đầu.
Tiến độ xây dựng tăng tốc: từ móng trụ đến lắp ray
Sau khoảng 7 tháng thi công, tiến độ xây dựng đường sắt nhẹ Phú Quốc đang được đẩy lên mức “thần tốc” với khoảng 600 kỹ sư, giám sát và công nhân triển khai song song các hạng mục cầu, hầm và nền đường. Đây là lựa chọn có tính rủi ro cao nhưng cần thiết nếu muốn kịp mốc chạy thử nghiệm 2027, bởi bất cứ nút thắt nào ở một cấu phần đều có thể làm chậm toàn tuyến.
Các con số tại công trường cho thấy một bức tranh khá rõ: bệ trụ cầu đã đạt khoảng 63% khối lượng, thân trụ chạm mốc 56%; phần hầm hoàn thành 97% khối lượng cọc và 42% đào móng; nền đường gần về đích với 97% khối lượng đào nền, đào khuôn và đắp cát, cùng 79% khối lượng đắp đất. Theo chủ đầu tư, mốc lắp đặt đường ray trên mặt đất sẽ diễn ra vào cuối tháng 8, trước khi lắp ray các đoạn trên cao và trong hầm vào tháng 10/2026 – đây là hai cột mốc mang tính “đảo trạng thái”, đánh dấu bước chuyển từ xây dựng thô sang hoàn thiện hệ thống kỹ thuật.
Thách thức địa chất và thời tiết: phép thử cho năng lực thi công
Nếu nhìn từ bên ngoài, nhịp độ thi công của đường sắt nhẹ Phú Quốc dễ tạo cảm giác mọi thứ đang “trơn tru”, nhưng thực tế công trường là chuỗi thách thức về địa chất và thời tiết. Mùa mưa trên đảo kéo dài gây ngập úng, cản trở thoát nước ở khu vực nền đường dải phân cách giữa, khiến việc duy trì mặt bằng khô ráo gần như là cuộc chiến ngày nào cũng lặp lại.
Phức tạp hơn, tại hai phân đoạn hầm 1 và hầm 2, lớp đất đá quá cứng khiến phương án đóng, ép cừ thép bảo vệ theo thiết kế ban đầu không thể triển khai. Nhà thầu buộc phải chuyển sang phương án đào mở, chấp nhận nguy cơ sạt lở hai bên vách hầm và nước đọng mỗi khi mưa lớn. Công trường vì thế phải liên tục bơm hút nước, múc đất sạt lở để giữ tiến độ. Đây là kiểu tình huống cho thấy năng lực thi công hạ tầng giao thông của Việt Nam không còn nằm ở việc có làm được hay không, mà ở mức độ linh hoạt và khả năng kiểm soát rủi ro kỹ thuật ngay trong điều kiện đảo xa, hạ tầng hiện hữu còn hạn chế.
Đường sắt nhẹ Phú Quốc và bức tranh giao thông xanh mới
Điểm thú vị ở dự án này là nó không đứng một mình: đường sắt nhẹ Phú Quốc đang được triển khai song song với Đường tỉnh ĐT.975 và Đại lộ APEC – hai tuyến đường bộ huyết mạch đặt mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/4/2027. Khi ba dự án cùng cán đích, Phú Quốc sẽ có một “bộ khung” giao thông mới, nơi đường sắt nhẹ giữ vai trò xương sống, đường bộ là mạch nối, tạo nên diện mạo giao thông xanh và đa phương tiện hiếm thấy ở các đô thị du lịch biển hiện nay.
Từ góc độ người dân và du khách, tác động thực tế dễ hình dung nhất là thời gian di chuyển từ sân bay Phú Quốc xuống Nam Đảo chỉ còn khoảng 20 phút khi đường sắt nhẹ đi vào khai thác. Nếu khai thác thương mại đúng kế hoạch vào tháng 8/2027, tuyến LRT sẽ trở thành lời đáp cho bài toán ùn tắc mùa cao điểm, đồng thời là biểu tượng cho cách Việt Nam dùng các dự án hạ tầng giao thông để gửi thông điệp về năng lực kiến tạo và ưu tiên phát triển xanh tới bạn bè quốc tế trong dịp APEC.
Mốc chạy thử nghiệm 2027: tham vọng có kịp hiện thực?
Theo kế hoạch, sau khi phần thô khép lại, từ tháng 1–2/2027, những đoàn tàu đầu tiên sẽ được đưa về Phú Quốc để lắp đặt thiết bị. Công trình dự kiến hoàn thiện cơ bản và chạy thử nghiệm hệ thống vào tháng 6/2027, trước khi chính thức khai thác thương mại vào tháng 8/2027. Đây là khung thời gian dày đặc, gần như không có chỗ cho những trục trặc lớn, nhưng lại phản ánh đúng tinh thần của Nghị quyết 19-NQ/TW: lấy đổi mới thể chế và quản trị hiện đại làm đột phá, dùng các dự án hạ tầng như phép đo năng lực thực thi.
Câu hỏi đặt ra không phải là “có kịp APEC hay không”, mà là “khi kịp APEC, chất lượng vận hành sẽ ở mức nào”. Một tuyến đường sắt nhẹ chỉ thực sự có ý nghĩa khi duy trì được độ tin cậy, an toàn và trải nghiệm tốt sau thời điểm khai trương. Nếu Phú Quốc làm được điều đó với đường sắt nhẹ, kết hợp cùng các dự án giao thông khác, đảo sẽ không chỉ gây ấn tượng về tốc độ xây dựng, mà còn về khả năng đưa người dân và du khách vào trung tâm của chiến lược phát triển hạ tầng dài hạn.
