Đường sắt nhẹ Phú Quốc: mảnh ghép hạ tầng quyết định cho APEC
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến vận tải công cộng bằng đường ray dài khoảng 17,5 km, kết nối trực tiếp Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm quốc tế APEC ở Nam đảo, được đầu tư theo hình thức BOT với mục tiêu hình thành trục giao thông nhanh, an toàn và thân thiện môi trường phục vụ người dân, du khách và các sự kiện quốc tế, đặc biệt là Hội nghị cấp cao APEC dự kiến diễn ra tại Phú Quốc. Nhìn vào tiến độ thi công Phú Quốc hiện nay, có thể nói tuyến đường sắt nhẹ này không chỉ là một dự án hạ tầng APEC, mà là phép thử năng lực tổ chức và điều hành các đại dự án trên đảo. Sau khoảng 7 tháng thi công, dự án đã giải ngân khoảng 1.800 tỷ đồng, tương đương 28,7% tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng, với ba hạng mục cầu, hầm và nền đường đang được triển khai đồng loạt. Đây là nhịp độ hiếm thấy đối với một công trình có nhiều yếu tố rủi ro về địa chất và thời tiết, đồng thời cho thấy quyết tâm “cán đích” chạy thử 2027 để kịp phục vụ APEC.
Tiến độ thi công: nhanh nhưng không thể chủ quan
Những con số hiện tại vừa đáng khích lệ, vừa nhắc nhở rằng vẫn còn rất ít dư địa cho sai sót. Ở hạng mục cầu, tỷ lệ hoàn thành bệ trụ đã đạt khoảng 63% khối lượng, thân trụ khoảng 56% – một bước tiến rõ ràng nếu so với thời gian khởi công cuối năm 2025. Ở phần nền đường, công tác đào nền và đào khuôn đã chạm mốc khoảng 97%, đắp cát 97% và đắp đất khoảng 79%, giúp mặt bằng từng bước sẵn sàng cho các lớp kết cấu phía trên và hệ thống kỹ thuật. Câu nói có thể trích dẫn ở thời điểm này là: “Giá trị giải ngân của dự án đạt khoảng 1.800 tỷ đồng, tương đương 28,7% tổng mức đầu tư.” Điều này chứng tỏ dòng vốn được rót khá đều, song tiền không phải là yếu tố quyết định duy nhất. Dự án đang duy trì thi công ba ca mỗi ngày, huy động gần 600 kỹ sư, giám sát và công nhân trên công trường – nhịp độ cao mà nếu không có tổ chức tốt, rất dễ chuyển từ lợi thế tiến độ thành rủi ro chất lượng.
Địa chất và thời tiết đảo ngọc: bài toán khó buộc phải sáng tạo
Điều đáng nói là tiến độ nhanh không diễn ra trong điều kiện lý tưởng. Mùa mưa trên đảo khiến nhiều vị trí thi công nền đường ở dải phân cách liên tục ngập nước, cản trở thoát nước và làm tổ chức thi công trở nên phức tạp hơn nhiều so với thiết kế trên giấy. Đặc biệt tại hai phân đoạn hầm 1 và hầm 2, lớp đất đá quá cứng khiến phương án đóng hoặc ép cừ thép bảo vệ theo thiết kế ban đầu không khả thi. Nhà thầu buộc phải chuyển sang phương án đào mở, chấp nhận nguy cơ sạt lở hai bên vách hầm và nước đọng thường xuyên trong hố đào, kèm theo việc bơm hút nước, múc đất sạt lở liên tục để giữ tiến độ. Đây là điểm cho thấy bản chất thách thức của đường sắt nhẹ Phú Quốc: không chỉ là bài toán vốn và công nghệ, mà là năng lực phản ứng linh hoạt trước điều kiện địa chất và thời tiết khắc nghiệt. Việc vừa thi công vừa xử lý giao cắt với hệ thống đường điện, tuyến cấp nước chính và dự án nâng cấp đường tỉnh ĐT.975 càng khiến bài toán phối hợp trở nên hóc búa.
Mốc chạy thử 2027 và áp lực sẵn sàng cho APEC
Kế hoạch tiến độ cho thấy tham vọng rất rõ ràng: cuối tháng 8 này, dự án bắt đầu lắp đặt đường ray trên mặt đất; đến khoảng tháng 10/2026, việc lắp ray sẽ mở rộng ra các đoạn trên cao và trong hầm. Từ tháng 1–2/2027, những đoàn tàu đầu tiên sẽ được đưa về Phú Quốc để lắp đặt thiết bị, trước khi công trình hoàn thiện cơ bản và chạy thử nghiệm vào tháng 6/2027, rồi khai thác thương mại từ tháng 8 cùng năm. Tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc rõ ràng được định vị như một dự án hạ tầng APEC trọng điểm, cùng với đường tỉnh ĐT.975 và Đại lộ APEC đang được đẩy nhanh tiến độ để kịp mốc hoàn thành trước ngày 30/4/2027. Nếu đúng kế hoạch, người tham dự Hội nghị APEC sẽ di chuyển từ sân bay tới Nam đảo chỉ khoảng 20 phút bằng tàu nhẹ – một hình ảnh giao thông xanh, hiện đại mà Việt Nam muốn gửi tới bạn bè quốc tế. Nhưng nếu mốc chạy thử 2027 trễ dù chỉ vài tháng, toàn bộ bài toán tổ chức APEC trên đảo sẽ phải điều chỉnh, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn vào dự án này.
Lợi ích dài hạn cho Phú Quốc và những điều cần canh chừng
Tác động thực tế lên người dân và du khách không nên bị thu hẹp trong vài ngày APEC. Sau khi hoàn thành, tuyến LRT sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay đến khu vực Nam đảo xuống khoảng 20 phút, bổ sung một phương thức vận tải công cộng mới, giảm phụ thuộc vào ôtô và xe máy trên các tuyến đường vốn đang chịu áp lực du lịch. Đây là cơ sở để Phú Quốc chuyển mình sang mô hình đảo du lịch có hệ thống giao thông công cộng xứng tầm, chứ không chỉ là điểm đến nghỉ dưỡng cao cấp. Tuy vậy, tốc độ thi công cao cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chất lượng, an toàn vận hành và khả năng tích hợp với mạng lưới giao thông hiện hữu. Đường sắt nhẹ Phú Quốc phải tránh kịch bản trở thành “dự án mùa APEC” phục vụ chủ yếu cho một hội nghị, rồi vận hành kém hiệu quả sau đó. Thành công thật sự chỉ đến khi tuyến này đi vào đời sống hàng ngày của cư dân đảo, với tần suất, giá vé và kết nối hợp lý, xứng đáng với kỳ vọng về một bước ngoặt hạ tầng lịch sử cho Đảo Ngọc.
