Đường sắt nhẹ Phú Quốc: biểu tượng hạ tầng hay cuộc chạy đua nước rút?
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến LRT dài khoảng 17,5 km kết nối sân bay quốc tế với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC ở Nam đảo, được đầu tư gần 9.000 tỷ đồng theo hình thức BOT, hướng tới vận hành thử tháng 6/2027 và khai thác thương mại từ tháng 8 cùng năm để phục vụ Hội nghị APEC, mở rộng năng lực vận tải công cộng trên đảo ngọc. Về bản chất, đây không chỉ là một công trình giao thông mà là phép thử năng lực tổ chức dự án quy mô lớn dưới sức ép tiến độ và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Khi nhà đầu tư đặt mục tiêu cán đích chạy thử 2027, câu hỏi cần đặt ra không phải là có kịp hay không, mà là chúng ta chấp nhận những đánh đổi nào về cách làm, quản trị rủi ro và chất lượng dài hạn.
Sau khoảng 7 tháng thi công, dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc đã giải ngân khoảng 1.800 tỷ đồng, tương đương 28,7% tổng mức đầu tư cho các hạng mục cầu, hầm và nền đường. Con số này cho thấy tiến độ tài chính và khối lượng công việc đều đang được đẩy khá nhanh, nhưng cũng phản ánh một sự phụ thuộc lớn vào khả năng giữ nhịp thi công ba ca liên tục trên công trường. Tuyến LRT được đặt trong tổng thể các dự án phục vụ APEC như đường tỉnh ĐT.975 và Đại lộ APEC, nên mỗi ngày chậm trên đường sắt nhẹ sẽ tạo hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ cấu trúc giao thông được kỳ vọng là “bộ mặt mới” của Phú Quốc trước bạn bè quốc tế.
Tiến độ thi công LRT: những con số biết nói và mặt trái của cuộc tăng tốc
Nhìn vào tiến độ thi công LRT Phú Quốc, có thể thấy chủ đầu tư và nhà thầu đang cố gắng biến hạn chót APEC 2027 thành động lực chứ không phải áp lực thuần túy. Công trường duy trì ba ca với khoảng 600 kỹ sư, giám sát và công nhân, tập trung vào ba hạng mục chính là cầu, hầm và nền đường. Ở phần cầu, bệ trụ đã đạt khoảng 63% khối lượng, thân trụ khoảng 56%, sau khi hoàn thiện kết cấu dưới sẽ chuyển sang kết cấu nhịp và hệ thống ray, điện, tín hiệu. Ở nền đường, đào nền, đào khuôn đạt khoảng 97%, đắp cát 97%, đắp đất gần 79%, tạo tiền đề cho lớp kết cấu phía trên khi nguồn vật liệu được cung ứng ổn định.
Theo kế hoạch, cuối tháng 8 sẽ lắp đặt ray trên mặt đất, và đến tháng 10 mở rộng sang các đoạn trên cao và trong hầm; các đoàn tàu đầu tiên được đưa về đảo trong tháng 1–2/2027 để lắp đặt thiết bị, trước khi chạy thử toàn hệ thống vào tháng 6. Đây là lịch trình tham vọng, bởi nó gần như không có “đệm” cho các biến cố lớn về kỹ thuật hoặc thời tiết. Khi tiến độ thi công LRT phụ thuộc vào chiến lược tăng ca, bơm hút nước liên tục và xử lý sự cố địa chất tại chỗ, câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta đã dành đủ thời gian cho khâu kiểm tra độc lập và tinh chỉnh hệ thống vận hành – những yếu tố thường quyết định sự an toàn và ổn định của một dự án đường sắt hiện đại.
Địa chất phức tạp, thời tiết khắc nghiệt: mặt trận khó nhất của dự án
Nếu tiến độ là mặt nổi dễ thấy, thì địa chất và thời tiết trên đảo là mặt chìm khiến đường sắt nhẹ Phú Quốc trở thành bài toán khó hơn nhiều so với những dự án đô thị trên đất liền. Mùa mưa khiến khu vực thi công nền đường tại dải phân cách thường xuyên ngập, gây cản trở thoát nước và phá vỡ nhịp thi công bình thường. Nguy hiểm hơn, tại hầm 1 và hầm 2, lớp đất đá quá cứng làm cho phương án đóng hoặc ép cừ thép Larsen theo thiết kế ban đầu không khả thi; nhà thầu buộc phải chuyển sang đào mở. Đây là quyết định kỹ thuật dũng cảm nhưng cũng đầy rủi ro, bởi đào mở khiến nguy cơ sạt lở taluy hai bên hầm và nước mưa đọng trong hố đào tăng mạnh.
Việc phải bơm hút nước, múc đất sạt lở liên tục để bảo toàn tiến độ cho thấy dự án đang chiến đấu với tự nhiên từng ngày thay vì thiết kế một lộ trình thi công “tương thích” hơn với mùa mưa trên đảo. Song song với đó là bài toán giao cắt hạ tầng hiện hữu: hệ thống đường điện, tuyến cấp nước chính, cùng việc nâng cấp đồng thời đường tỉnh ĐT.975 trong bối cảnh hệ thống thoát nước chung chưa hoàn thiện. Đặt tất cả lên cùng một bàn cờ thời gian, dễ thấy nút thắt địa chất và hạ tầng không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là vấn đề phối hợp, chuẩn bị kịch bản và khả năng chấp nhận điều chỉnh thiết kế khi thực địa cho thấy những giới hạn mới.
APEC 2027 và tương lai giao thông công cộng trên đảo ngọc
Không thể tách đường sắt nhẹ Phú Quốc khỏi bối cảnh chính trị – kinh tế rộng hơn: tuyến LRT là một trong những dự án giao thông trọng điểm phục vụ Hội nghị APEC 2027 và hiện thực hóa định hướng trong Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển, đưa Việt Nam thành nước phát triển, thu nhập cao vào 2045. Khi hoàn thành, tuyến này được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay tới Nam đảo xuống khoảng 20 phút, đồng thời bổ sung một phương thức vận tải công cộng phục vụ các sự kiện quốc tế và nhu cầu đi lại thường ngày của người dân, du khách. Nói cách khác, LRT không chỉ “chạy vì APEC”, mà là phép thử cho tư duy giao thông xanh, đa phương thức ở một điểm đến du lịch đang tăng trưởng nóng.
Tuy vậy, bất kỳ hệ thống giao thông công cộng nào cũng chỉ thực sự phát huy tác dụng nếu được thiết kế gắn với mạng lưới hạ tầng liên quan và thói quen di chuyển của cư dân. Đường tỉnh ĐT.975 và Đại lộ APEC đang được thi công với mục tiêu hoàn thành trước 30/4/2027, tạo nên trục kết nối đồng bộ với LRT. Nhưng để tuyến đường sắt nhẹ không trở thành “dự án cho hội nghị”, chúng ta cần sớm bàn về chính sách giá vé, kết nối với xe buýt, bãi đỗ, cũng như cách tích hợp LRT vào quy hoạch đô thị Phú Quốc dài hạn. Đây là lúc các bên liên quan phải nhìn vượt ra khỏi hạn chót APEC, coi dự án như nền tảng cho một chiến lược vận tải bền vững trên đảo.
Giữ tiến độ nhưng không đánh đổi an toàn: điều kiện để LRT trở thành bước ngoặt hạ tầng
Công trình dự kiến hoàn thiện cơ bản và chạy thử nghiệm hệ thống vào tháng 6/2027, trước khi khai thác thương mại từ tháng 8. Về mặt biểu tượng, nếu giữ được mốc này, LRT Phú Quốc sẽ là lời khẳng định năng lực triển khai hạ tầng hiện đại dưới áp lực thời gian. Nhưng ở góc độ quản trị rủi ro, điều quan trọng hơn là bảo đảm rằng việc “chạy kịp APEC” không đi cùng sự nới lỏng tiêu chuẩn an toàn và chất lượng. Các đoạn hầm đào mở, khu vực hay ngập nước, điểm giao cắt với hạ tầng điện nước đều là những nơi đòi hỏi kiểm định kỹ lưỡng, hệ thống cảnh báo và kế hoạch bảo trì dài hạn, chứ không chỉ là nghiệm thu hình thức để kịp đưa tàu vào vận hành thử.
Đường sắt nhẹ Phú Quốc có tiềm năng trở thành bước ngoặt hạ tầng lịch sử cho đảo ngọc, nhưng chỉ khi dự án được nhìn như một công trình của vài thập kỷ tới, chứ không phải vài ngày hội nghị. Sự kết hợp giữa nhịp thi công nhanh, quyết định kỹ thuật linh hoạt và một cơ chế giám sát độc lập, minh bạch sẽ là điều kiện tiên quyết để tuyến LRT vừa kịp chạy thử 2027, vừa xứng đáng là hình mẫu cho các dự án giao thông công cộng sau này. Nếu làm được điều đó, APEC 2027 sẽ không chỉ là điểm đến, mà là cột mốc khởi đầu cho một tư duy mới về hạ tầng và phát triển đô thị ở Phú Quốc.
