Từ cực công nghiệp nặng đến tham vọng trung tâm logistics Dung Quất
Trung tâm logistics Dung Quất là định hướng phát triển mới của Khu kinh tế ven biển đã hình thành hệ sinh thái công nghiệp nặng, lọc hóa dầu, năng lượng và logistics quy mô quốc gia, dựa trên cảng biển nước sâu cùng hệ thống kết nối đường bộ, đường sắt, hàng không và vận tải đa phương thức, nhằm nâng Dung Quất từ vai trò hạt nhân công nghiệp của Quảng Ngãi lên vị trí trung tâm logistics quốc gia và khu vực trong chuỗi cung ứng miền Trung và hành lang Đông – Tây. Ngày 15/8, Quảng Ngãi kỷ niệm 30 năm thành lập Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp, một cột mốc được Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhìn nhận là kết quả của quyết định mang tính “đột phá, tầm nhìn chiến lược dài hạn” khi lập KCN Dung Quất cách đây ba thập kỷ. Trong 30 năm, từ vùng ven biển cát trắng hoang sơ, Dung Quất đã trở thành một trong những khu kinh tế ven biển thành công nhất cả nước, là hạt nhân công nghiệp, lọc hóa dầu, năng lượng và logistics của Quảng Ngãi.
Lợi thế vận tải đa phương thức và vị trí cảng biển Quảng Ngãi
Không phải ngẫu nhiên Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Quảng Ngãi “phát huy lợi thế cảng nước sâu, đường bộ, đường sắt, hàng không và vận tải đa phương thức để xây dựng Dung Quất trở thành trung tâm logistics quốc gia, khu vực”. Chính năng lực kết nối đó là vũ khí cạnh tranh lớn nhất của Dung Quất trước các cực logistics lân cận như Đà Nẵng, Chu Lai hay Vân Phong. Hệ thống cảng biển Quảng Ngãi gắn với Khu kinh tế Dung Quất đã được đầu tư tương đối đồng bộ, phục vụ khối lượng lớn hàng hóa lọc hóa dầu, thép, năng lượng và công nghiệp hỗ trợ. Nếu biết nâng cấp hạ tầng sau cảng, kho bãi thông minh, trung tâm phân phối và dịch vụ giá trị gia tăng, Dung Quất hoàn toàn có thể chuyển từ mô hình “cảng phục vụ nhà máy” sang “cảng dẫn dắt chuỗi cung ứng”. Vận tải đa phương thức sẽ là nền tảng để hình thành các tuyến logistics trục Đông – Tây, kết nối Dung Quất – Chu Lai – Nam Giang – Bờ Y và sâu hơn vào thị trường nội địa cũng như khu vực.
Ba thập kỷ tăng trưởng ấn tượng nhưng chưa xứng tiềm năng
Sau 30 năm, các khu kinh tế và khu công nghiệp Quảng Ngãi đã thu hút hơn 440 dự án với vốn đăng ký gần 20 tỷ USD, vốn thực hiện hơn 14 tỷ USD; trong đó 63 dự án FDI đến từ nhiều quốc gia châu Á và châu Âu, tạo việc làm cho khoảng 81.000 lao động. Dung Quất hiện là trung tâm công nghiệp nặng, lọc hóa dầu, năng lượng, logistics quy mô quốc gia, với các hạt nhân như Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và hai Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát. Thành tựu lớn nhưng không đồng nghĩa đã “chạm trần” tiềm năng. Chính Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất thừa nhận phát triển hiện nay chưa tương xứng với lợi thế; cơ chế, chính sách chưa đủ hấp dẫn so với các trung tâm công nghiệp lớn trong khu vực, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, quỹ đất sạch cho dự án quy mô lớn còn hạn chế, đô thị – dịch vụ và hạ tầng xã hội chưa theo kịp tốc độ công nghiệp hóa. Nói cách khác, Dung Quất hiện mạnh về quy mô sản xuất, nhưng yếu về chiều sâu dịch vụ và chất lượng nền tảng cho một trung tâm logistics tầm khu vực.
Chiến lược chuyển dịch xanh và công nghệ cao: điều kiện để thắng cuộc đua khu vực
Muốn trở thành trung tâm logistics quốc gia chứ không chỉ là khu công nghiệp ven biển lớn, Dung Quất buộc phải chuyển dịch mô hình tăng trưởng. Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu khu kinh tế này “lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh làm động lực”, đồng thời chuyển mạnh sang kinh tế xanh, tuần hoàn và nâng cấp các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái. Đây không chỉ là yêu cầu chính trị mà là điều kiện thị trường: các chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc và mức phát thải. Quảng Ngãi cũng được yêu cầu thay đổi tư duy thu hút đầu tư, ưu tiên dự án công nghiệp sạch, công nghệ cao, chế biến sâu, giá trị gia tăng lớn, tạo tăng trưởng nhanh và nhiều việc làm. Nếu Dung Quất tiếp tục dựa quá nhiều vào ngành nặng truyền thống mà chậm đa dạng hóa sang công nghiệp hỗ trợ, vật liệu mới, hydrogen, LNG và dịch vụ logistics chất lượng cao, lợi thế cảng biển và vận tải đa phương thức sẽ không được khai thác hết và rất dễ bị vượt mặt bởi các trung tâm đã đi trước trên đường đua xanh – số.
Cạnh tranh với các cảng khu vực: Dung Quất cần bước đi chiến lược khác biệt
Trong cuộc cạnh tranh với các cảng khu vực, Dung Quất không thể thắng bằng “hạ tầng bê tông” đơn thuần. Hầu hết các cảng miền Trung đều đang mở rộng cầu bến, kho bãi, nên khác biệt phải nằm ở mô hình trung tâm logistics: dịch vụ tích hợp, năng lực số hóa, tiêu chuẩn xanh và tốc độ xử lý chuỗi cung ứng. Quảng Ngãi đã được định hướng phát huy vận tải đa phương thức, kết nối Dung Quất với Chu Lai – Nam Giang – Bờ Y và hành lang kinh tế Đông – Tây 2, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý giao thông, cảng biển, năng lượng và dịch vụ công. Nếu thực sự biến Dung Quất thành “bộ não logistics” miền Trung – Tây Nguyên, chứ không chỉ là điểm xuất – nhập hàng cho các tổ hợp công nghiệp, khu kinh tế ven biển này có thể nâng vị thế lên tầm quốc gia. Tuy nhiên, để tham vọng không dừng ở khẩu hiệu, tỉnh cần sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù, giải bài toán hạ tầng xã hội, nhân lực chất lượng cao và thu hút nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực logistics, công nghệ cao. Đó là những mắt xích còn yếu nhưng quyết định việc Dung Quất sẽ trở thành trung tâm logistics Dung Quất đúng nghĩa hay tiếp tục chỉ là đại công trường công nghiệp ven biển.
