Từ thủ phủ lọc hóa dầu đến tham vọng trung tâm logistics khu vực
Dung Quất logistics là quá trình tái định vị Khu kinh tế Dung Quất từ một trung tâm lọc hóa dầu Quảng Ngãi quy mô quốc gia thành một trung tâm logistics khu vực, tận dụng lợi thế cảng nước sâu, kết nối đa phương thức và liên kết vùng để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng Đông - Tây của miền Trung và cạnh tranh với các cảng biển hàng đầu Đông Nam Á về dịch vụ logistics giá trị gia tăng và mô hình phát triển xanh. Cột mốc 30 năm thành lập Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi không chỉ là dịp nhìn lại một vùng ven biển gian khó nay đã trở thành trung tâm công nghiệp nặng, lọc hóa dầu và năng lượng quy mô quốc gia. Đây là thời điểm Dung Quất buộc phải bước sang giai đoạn mới: từ khu kinh tế ven biển thành công sang một cực logistics chiến lược, nếu không muốn bị bỏ lại phía sau bởi các cảng đã đi trước như Singapore hay Port Klang. Theo lãnh đạo Ban Quản lý, hiện các khu kinh tế và khu công nghiệp Quảng Ngãi đã thu hút trên 440 dự án đầu tư với gần 350 dự án đi vào hoạt động, tạo việc làm cho hơn 81.000 lao động. Đây là nền tảng đủ dày để Dung Quất chuyển trọng tâm từ chỉ sản xuất công nghiệp sang tổ chức lại dòng hàng, dòng vốn và dòng dữ liệu logistics.
Ba thập kỷ bứt phá: nội lực nào để cạnh tranh với Singapore, Port Klang?
Sau ba thập kỷ, Dung Quất đã vươn mình từ một vùng đất ven biển còn nhiều khó khăn trở thành một trong những khu kinh tế ven biển thành công của cả nước. Hạt nhân tăng trưởng là Nhà máy lọc dầu Dung Quất cùng các dự án luyện kim quy mô lớn, giúp Quảng Ngãi tự cân đối ngân sách và đóng góp tích cực cho cả nước. Chính nền công nghiệp hạ nguồn này là lợi thế mà nhiều cảng logistics khu vực phải mơ ước. Nhưng để “đấu” với các trung tâm như Singapore, Port Klang, lợi thế công nghiệp thôi chưa đủ. Dung Quất logistics cần biến khối lượng hàng hóa sẵn có thành các chuỗi dịch vụ logistics sâu – từ kho bãi thông minh, phân phối khu vực tới dịch vụ giá trị gia tăng cho ngành lọc hóa dầu Quảng Ngãi và thép chất lượng cao. Điều này đòi hỏi chất lượng hạ tầng đồng bộ hơn, nguồn nhân lực được đào tạo bài bản và thể chế thông thoáng theo chuẩn cạnh tranh quốc tế, đúng yêu cầu “thoát khỏi tư duy quản lý hành chính đơn thuần” mà Phó Thủ tướng nêu ra.
Định hình cực logistics đa phương thức trên hành lang Đông – Tây
Trọng tâm chiến lược mới đã được Chính phủ vạch ra rõ ràng: phát huy lợi thế cảng biển nước sâu, đường bộ, đường sắt, hàng không và vận tải đa phương thức, xây dựng Dung Quất trở thành trung tâm logistics quốc gia và khu vực. Tham vọng này không phải khẩu hiệu; nó gắn với một không gian kinh tế rộng hơn Chu Lai – Dung Quất – Nam Giang – hành lang kinh tế Đông Tây 2, hướng tới cực tăng trưởng công nghiệp, logistics, thương mại tự do và công nghệ cao của miền Trung. Điểm đáng chú ý là sự vào cuộc của Trung ương trong tối ưu hóa kết nối liên vùng. Phó Thủ tướng đã giao Bộ Xây dựng phối hợp Đà Nẵng và Quảng Ngãi nghiên cứu hướng tuyến hạ tầng giao thông tốc độ cao, đặc biệt là kết nối trực tiếp đến Sân bay quốc tế Chu Lai. Nếu tuyến này được triển khai hiệu quả, Dung Quất logistics sẽ không chỉ là một cảng biển, mà là một nút trung chuyển đa phương thức đúng nghĩa, nối biển sâu với hàng không và mạng lưới đường bộ – đường sắt xuyên vùng, tạo ra khả năng cạnh tranh mới trước các cảng quốc tế vốn đã tối ưu chuỗi vận tải từ rất sớm.
Chuyển dịch xanh và công nghệ cao: điều kiện tiên quyết để bứt phá
Dù thành tựu ấn tượng, chính Ban Quản lý cũng thừa nhận Dung Quất phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, hạ tầng và chính sách chưa đủ hấp dẫn so với các trung tâm công nghiệp lớn trong khu vực. Để tránh trở thành một “cảng nâu” lỗi thời trước xu hướng xanh toàn cầu, Phó Thủ tướng yêu cầu Quảng Ngãi tăng tốc chuyển dịch sang mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn; nâng cấp các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường khắt khe của thị trường toàn cầu. Đi cùng chuyển dịch xanh là thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghiệp sạch, công nghệ cao, chế biến sâu và lĩnh vực giá trị gia tăng lớn. Với hệ sinh thái hạ nguồn lọc hóa dầu, hóa chất, hydrogen, LNG, thép chất lượng cao và vật liệu mới đang được định hướng, Dung Quất có cơ hội không chỉ trung chuyển hàng hóa, mà còn trở thành trung tâm logistics cho các chuỗi sản xuất xanh trong khu vực, một lợi thế mà ngay cả các cảng lâu đời như Singapore cũng đang phải chuyển mình để đáp ứng.
Từ “khu kinh tế ven biển” đến “nút năng lượng sạch” trên bản đồ logistics
Động lực logistics của Dung Quất trong giai đoạn tới sẽ không thể tách rời chiến lược năng lượng sạch. Chính phủ đã đặt yêu cầu phát triển hệ sinh thái hydrogen, LNG và công nghệ thu giữ carbon, với tầm nhìn đưa Dung Quất trở thành trung tâm năng lượng sạch quy mô toàn cầu. Đây là bước đi cho phép khu kinh tế ven biển này định vị mình khác biệt so với nhiều cảng truyền thống trong khu vực – vốn phụ thuộc nặng vào dòng hàng hóa hóa thạch. Quảng Ngãi cam kết đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu công nghiệp, phát triển hạ nguồn lọc hóa dầu, hydrogen, LNG, thép chất lượng cao; thực hiện mạnh mẽ chuyển đổi số và tối ưu hóa hạ tầng giao thông kết nối. Nếu những cam kết này được thực hiện nghiêm túc, Dung Quất logistics có thể trở thành ví dụ hiếm hoi ở Đông Nam Á về một khu kinh tế vừa là trung tâm năng lượng sạch, vừa là trung tâm logistics khu vực. Khi đó, câu hỏi không còn là Dung Quất có bắt kịp được Singapore hay Port Klang hay không, mà là liệu các cảng này có sẵn sàng cạnh tranh với một đối thủ mới đang lên, mang trong mình mô hình phát triển xanh hơn và linh hoạt hơn.
