Dự án LNG Việt Nam: bức tranh nhiều kỳ vọng nhưng tiến độ đáng lo
Các dự án LNG Việt Nam là những công trình nhà máy điện khí sử dụng khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu, được quy hoạch như nguồn điện linh hoạt giúp bảo đảm an ninh năng lượng, hỗ trợ chuyển dịch khỏi nhiệt điện than và ổn định hệ thống trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh trên toàn quốc. Tuy nhiên, thực tế triển khai đang cho thấy khoảng cách rất lớn giữa kỳ vọng chính sách và năng lực thực thi tại dự án. Tại phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm lĩnh vực công thương và xây dựng do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì ngày 1/10, Bộ Công Thương báo cáo hiện có 18 dự án điện LNG thuộc danh mục theo dõi, nhưng chỉ dự án LNG Hiệp Phước được đánh giá có khả năng đáp ứng tiến độ đặt ra. Điều này không chỉ là một con số đáng báo động, mà còn cho thấy hệ thống pháp lý, năng lực quản trị dự án và phối hợp liên ngành cho năng lượng mới đang bị thử thách mạnh.
Vì sao 17 dự án nhà máy điện khí LNG sa lầy tiến độ?
Nếu Hiệp Phước là điểm sáng hiếm hoi, thì phần lớn các dự án LNG Việt Nam còn lại lại đang sa lầy ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư và hoàn thiện điều kiện khởi công. Nút thắt không nằm ở một khâu đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng của hàng loạt vấn đề: thủ tục đầu tư kéo dài, đất đai và giải phóng mặt bằng, thu xếp vốn, cùng hợp đồng mua bán điện (PPA) chưa chốt được cấu trúc rủi ro và chia sẻ lợi ích. Một số dự án năng lượng đang triển khai cho thấy hệ quả rõ ràng của sự chậm trễ: trong lĩnh vực xây dựng, hiện có 55 dự án với 124 dự án thành phần thuộc diện theo dõi, trong đó 19 dự án chậm tiến độ ngay cả khi đã thi công và thêm 7 dự án chậm ở khâu chuẩn bị đầu tư. Câu chuyện LNG, vì thế, không phải ngoại lệ mà là biểu hiện tập trung của tình trạng "nghẽn" thủ tục và điều phối ở các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Quảng Ninh: ví dụ điển hình tiến độ địa phương nhanh nhưng dự án vẫn tắc
Dự án nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh cho thấy một thực tế khó chấp nhận: địa phương đi rất nhanh, nhưng tiến độ xây dựng vẫn không thể khởi sắc. Thành phố báo cáo đã cơ bản hoàn thành các thủ tục pháp lý như giao đất, giao khu vực biển, thẩm định tiền thuê đất, thu tiền ký quỹ, và đặc biệt là hoàn thành 100% giải phóng mặt bằng, bàn giao mặt bằng sạch cho dự án. Nếu chỉ xét tiêu chí hành chính cấp địa phương, đây là một mẫu hình tích cực. Thế nhưng, dự án vẫn không thể triển khai đúng tiến độ đề ra do vướng mắc nằm ở tầng cao hơn: nhà đầu tư chưa thống nhất được hợp đồng mua bán điện với Tập đoàn Điện lực Việt Nam, việc đăng ký mua nguồn LNG nhập khẩu dài hạn gặp khó vì nguồn cung trên thị trường thế giới hạn chế, và việc đặt mua hai tua-bin khí cũng bị kéo dài bởi nguồn cung thiết bị toàn cầu khan hiếm. "Quảng Ninh đã làm xong phần việc của mình, nhưng dự án vẫn chậm" – thực tế này cho thấy nếu chỉ ép tiến độ ở địa phương mà không tháo gỡ các rào cản thị trường và hợp đồng, các nhà máy điện khí sẽ mãi ở trên giấy.
Chính phủ yêu cầu đường găng tiến độ và xử lý chậm trễ đến cùng
Thay vì chỉ ghi nhận thực trạng, lãnh đạo Chính phủ đã chọn cách siết trách nhiệm và tiến độ một cách trực diện. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu phân công nhiệm vụ "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả" cho từng công trình. Ông khẳng định các dự án phải có đường găng tiến độ, các vướng mắc phải được tháo gỡ, nguồn lực phải được khơi thông để nâng hiệu quả đầu tư. Đây là định hướng rõ ràng: chậm trễ không còn là chuyện nội bộ của chủ đầu tư, mà là thước đo trách nhiệm của cả hệ thống. Điểm đáng chú ý là yêu cầu giám sát tiến độ không chỉ bám vào mốc vận hành thương mại (COD) cuối cùng, mà phải theo dõi từng khâu từ chuẩn bị đầu tư, quyết định đầu tư, lựa chọn nhà thầu EPC đến thi công và nghiệm thu. Kèm theo đó là cảnh báo: những dự án có nguy cơ chậm tiến độ hoặc giải ngân thấp phải được nhận diện và xử lý sớm, các trường hợp thiếu trách nhiệm sẽ bị xử lý nghiêm, trong khi tập thể, cá nhân hoàn thành tốt nhiệm vụ phải được biểu dương. Đây là thông điệp chính trị mạnh cho toàn bộ chuỗi dự án LNG.
Tháo gỡ vướng mắc: cần bước ngoặt từ tư duy "giải pháp liên ngành"
Dù Chính phủ đã lập Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, câu hỏi then chốt vẫn là: đâu là lộ trình thực tế để 17 dự án điện LNG vượt qua tình trạng chậm tiến độ? Thứ nhất, Bộ Công Thương cần rà soát thực chất khả năng hoàn thành của từng dự án để tính toán lại phương án nguồn điện, thay vì duy trì danh mục mang tính "kỳ vọng" mà thiếu căn cứ về tiến độ. Thứ hai, các cơ chế PPA, thu xếp vốn và bảo đảm nguồn LNG nhập khẩu phải được xử lý như bài toán liên ngành – giữa năng lượng, tài chính và ngoại giao – chứ không thể trông chờ nhà đầu tư tự xoay xở. Ở cấp địa phương, ví dụ Quảng Ninh cho thấy vai trò tích cực trong việc đồng hành, hỗ trợ nhà đầu tư tập trung tháo gỡ nút thắt, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án và cam kết tạo điều kiện thuận lợi nhưng vẫn tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, Ban Chỉ đạo đã nhấn mạnh rằng hoạt động của mình không làm thay chức năng quản lý của bộ, ngành, địa phương, và mỗi cơ quan phải chủ động giải quyết vấn đề thuộc thẩm quyền, chịu trách nhiệm về kết quả. Điện LNG chỉ có thể trở thành trụ cột nhà máy điện khí mới nếu tư duy "tháo gỡ vướng mắc" được chuyển thành hành động cụ thể ở mọi mắt xích – từ trung ương đến nhà đầu tư.
