Chống lạm thu học phí, dạy thêm trái phép: chủ trương không chỉ để “làm đẹp báo cáo”
Chính sách giáo dục TP.HCM hiện đặt trọng tâm vào việc khắc phục triệt để tình trạng lạm thu học phí, kiểm soát chặt dạy thêm trái phép và các chương trình liên kết không đúng quy định, đồng thời chuyển hướng quản lý sang “quản trị phát triển giáo dục” nhằm bảo vệ quyền lợi học sinh và giảm gánh nặng cho phụ huynh. Đây không phải một khẩu hiệu mới, mà là bước xoay trục trong tư duy điều hành: từ thói quen quản lý hành chính sang cách tiếp cận coi chất lượng học tập, công bằng cơ hội và kết quả đầu ra là thước đo chính. Chỉ thị của Chủ tịch UBND TP yêu cầu Giám đốc Sở GD-ĐT và lãnh đạo địa phương “đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức quản lý giáo dục”, xử lý triệt để tình trạng lạm thu, dạy thêm, học thêm và liên kết giáo dục không đúng quy định. Quan điểm này đặt câu hỏi trực diện: nếu không bảo vệ được học sinh trước các khoản thu mập mờ và dịch vụ dạy thêm nửa chính thức, hệ thống giáo dục có còn đáng tin với phụ huynh?
Minh bạch thu chi, siết chương trình liên kết: tiền phụ huynh phải đi đúng vào lớp học
Điểm đáng chú ý nhất trong loạt chính sách giáo dục TP.HCM là yêu cầu minh bạch các khoản thu và kiểm soát chặt chẽ hoạt động liên kết giáo dục, dạy thêm, học thêm với cam kết xử lý nghiêm các vi phạm. Nói thẳng: đây là đòn đánh trực diện vào các mô hình lạm thu học phí núp bóng "tự nguyện", các lớp học thêm tổ chức ngay trong trường nhưng ngoài khung quy định, và những chương trình liên kết khiến phụ huynh trả thêm nhiều khoản nhưng chất lượng không rõ ràng. Khi mọi khoản thu phải công khai, phụ huynh có công cụ để đặt câu hỏi: lớp nào là bắt buộc, lớp nào là dịch vụ, lợi ích học sinh cụ thể là gì. Song song, thành phố đã triển khai thu học phí không tiền mặt tại 100% cơ sở giáo dục công lập, giúp phụ huynh dễ kiểm soát dòng tiền và buộc nhà trường phải có hệ thống chứng từ rõ ràng. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "100% cơ sở giáo dục công lập đã thực hiện thu học phí không dùng tiền mặt". Nếu được giám sát nghiêm túc, sự kết hợp giữa minh bạch và số hóa sẽ khiến lạm thu khó còn đất sống.
Giảm áp lực cho giáo viên, tăng phòng học: chất lượng không còn chỉ là khẩu hiệu
Không chống lạm thu học phí và dạy thêm trái phép thành công nếu giáo viên vẫn thiếu phòng học, thiếu thời gian và bị đè nặng bởi sổ sách. TP.HCM yêu cầu cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi, hồ sơ, sổ sách và báo cáo không cần thiết để giáo viên tập trung cho chuyên môn, đồng thời giao Sở Nội vụ tham mưu phân bổ biên chế theo hướng tăng giáo viên trực tiếp giảng dạy, giảm biên chế quản lý và nhân viên hỗ trợ giáo dục. Trên thực tế, ngành giáo dục thành phố đã cắt 161 thủ tục hành chính, tiết kiệm hơn 11,1 triệu giờ làm việc, với 97,9% hồ sơ được xử lý trước hạn và không có hồ sơ trễ hạn. Cùng lúc, chiến dịch 150 ngày hoàn thành 1.000 phòng học đã giúp đưa vào sử dụng 930 phòng mới từ 49/53 dự án, bảo đảm không cơ sở nào bị gián đoạn hoạt động dạy học trong quá trình sắp xếp bộ máy. Nếu các con số này tiếp tục được duy trì, việc dạy thêm trái phép để “bù” cho sĩ số quá tải sẽ mất đi một phần lý do tồn tại.
Chiến lược dài hạn: từ chống lạm thu đến xây lại hệ sinh thái học đường
Điểm còn quan trọng hơn việc xử lý lạm thu học phí và dạy thêm trái phép là bức tranh dài hạn của chính sách giáo dục TP.HCM. Thành phố đặt mục tiêu toàn hệ thống chuyển từ "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục", với các chỉ tiêu rõ ràng về chuyển đổi số: đến năm học 2026-2027, 100% cơ sở giáo dục phải đạt chuẩn số, tỷ lệ thiếu hạ tầng số giảm từ 46,5% xuống dưới 20%, xóa bỏ hồ sơ trùng lặp và cắt ít nhất 30% giấy tờ và báo cáo của giáo viên. Lộ trình giáo dục bắt buộc cấp THCS, dạy học 2 buổi/ngày, tăng cường STEM/STEAM, tích hợp trí tuệ nhân tạo và vi mạch bán dẫn từ cấp THCS, cùng đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025–2035, cho thấy thành phố không chỉ muốn "làm sạch" bề mặt thu chi mà còn dựng lại hệ sinh thái học đường theo chuẩn mới. Mặt tích cực: khi chương trình chính khóa đủ chất lượng, cơ sở vật chất được cải thiện và tri thức mới được đưa vào lớp, nhu cầu "mua" thêm giờ học bên ngoài sẽ giảm tự nhiên, chứ không phải giảm bằng mệnh lệnh hành chính.
Phụ huynh, học sinh được gì – và cần làm gì để chính sách không “chết đứng” trên giấy?
Nếu các chính sách giáo dục TP.HCM được thực thi đúng tinh thần, lợi ích của phụ huynh và học sinh là rõ ràng: giảm đáng kể nguy cơ lạm thu học phí, hạn chế dạy thêm trái phép và chương trình liên kết mập mờ khiến gia đình bị áp lực tài chính; lớp học rộng hơn nhờ thêm phòng học, giáo viên ít bị hành chính đè nặng nên có thời gian chăm lo nội dung giảng dạy; thủ tục tuyển sinh, đóng học phí, xác nhận hồ sơ đều số hóa, phụ huynh không phải xếp hàng nộp lại những giấy tờ hệ thống đã có. Tuy nhiên, để các biện pháp này không "chết đứng" trên giấy, cần có sự tham gia của chính phụ huynh: yêu cầu nhà trường công khai thu chi, không chấp nhận những khoản thu không rõ căn cứ; phản ánh các lớp dạy thêm trái phép, chương trình liên kết thiếu minh bạch; đồng thời ủng hộ giáo viên khi họ từ chối tham gia dạy thêm ngoài quy định. Chốt lại, cuộc chiến chống lạm thu và dạy thêm trái phép là phép thử xem liệu chúng ta có dám coi quyền lợi học sinh là trung tâm, thay vì "thỏa hiệp" với những tiện lợi ngắn hạn.
