Từ quản lý giáo dục sang quản trị cuộc sống học đường
Chính sách giáo dục mới của Bộ GD-ĐT và UBND TP.HCM trong năm học 2026-2027 là tập hợp các biện pháp giảm áp lực thi cử, cắt giảm cuộc thi và hồ sơ hành chính, đồng thời kiểm soát dạy thêm, học thêm để giáo viên tập trung chuyên môn và học sinh có môi trường học lành mạnh, cân bằng hơn giữa trường lớp và đời sống gia đình. Đây không phải những động thái kỹ thuật thuần túy, mà là sự điều chỉnh ưu tiên: từ chạy theo thành tích, thi cử và giấy tờ sang chăm lo chất lượng nuôi dưỡng, giáo dục và sức khỏe tinh thần của trẻ. Quan điểm “giảm để tăng” mà TP.HCM đặt ra – giảm thi, giảm sổ sách để tăng chất lượng dạy học – nếu thực thi đúng, sẽ chạm trực tiếp vào nỗi lo lâu nay của phụ huynh: con phải học quá nhiều nhưng lại thiếu thời gian nghỉ ngơi, trải nghiệm và gắn kết với gia đình.
Cắt giảm cuộc thi, hồ sơ: lợi cho giáo viên mầm non và phụ huynh nhỏ tuổi
Ở bậc mầm non, Bộ GD-ĐT yêu cầu các Sở GD-ĐT triển khai nhiệm vụ cắt giảm triệt để hồ sơ, sổ sách, báo cáo trùng lặp, hình thức; từ học kỳ I năm học 2026-2027 tuyệt đối không phát sinh hồ sơ ngoài quy định của Bộ. Đồng thời, Bộ nhấn mạnh phải “cắt giảm triệt để các cuộc thi và yêu cầu hồ sơ, báo cáo hành chính không cần thiết nhằm giảm áp lực cho giáo viên và nhà trường”. Đây là bước đi đúng hướng: khi cô giáo mầm non bớt thời gian làm giấy tờ, bớt chạy theo phong trào và bệnh thành tích, họ có thể tập trung vào điều mà phụ huynh quan tâm nhất – an toàn, dinh dưỡng, kỹ năng sống và sự phát triển cảm xúc của trẻ. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, quản trị dựa trên dữ liệu về trẻ, phổ cập mầm non, cơ sở vật chất, tình trạng dinh dưỡng… giúp nhận diện sớm rủi ro, thay vì chờ đến khi từng gia đình phải tự phát hiện qua những dấu hiệu muộn.
Giảm áp lực thi cử ở TP.HCM: thời gian trả lại cho học sinh
Chỉ thị mới của UBND TP.HCM yêu cầu ngành giáo dục chuyển từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”, với nguyên tắc “giảm để tăng” và phương thức quản lý theo hướng “6 rõ”. Một trong những yêu cầu đáng chú ý là đổi mới kiểm tra, đánh giá, thi cử và tuyển sinh theo hướng giảm áp lực, bảo đảm công bằng, minh bạch, khách quan; thành phố cũng yêu cầu cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hồ sơ, sổ sách và báo cáo không cần thiết để giáo viên có thêm thời gian tập trung cho chuyên môn. Đối với học sinh và phụ huynh, giảm áp lực thi cử nghĩa là ít phải tham gia những cuộc thi không thực sự cần cho quá trình học, giảm những đợt ôn luyện căng thẳng và chi phí thời gian lẫn tâm sức của cả gia đình. Khi nhà trường dạy học hai buổi/ngày, tăng cường STEM/STEAM, tích hợp trí tuệ nhân tạo, vi mạch từ cấp THCS, học sinh có cơ hội học sâu và đa dạng ngay tại trường thay vì phụ thuộc vào các lớp học thêm bên ngoài.
Kiểm soát dạy thêm, liên kết giáo dục: nhẹ gánh tài chính và tâm lý
Chỉ thị của TP.HCM đặt vấn đề rất thẳng: các cơ sở giáo dục phải công khai, minh bạch các khoản thu; kiểm soát chặt hoạt động liên kết giáo dục, dạy thêm, học thêm và xử lý nghiêm các vi phạm. Trong bối cảnh dạy thêm đã trở thành gánh nặng lâu năm, đây là tín hiệu tích cực cho gia đình thành phố. Khi hoạt động dạy thêm được kiểm soát, học thêm không còn là “mặc định” mà là lựa chọn có lý do rõ ràng, phụ huynh bớt áp lực tâm lý sợ con “thua bạn” vì không đi học thêm, đồng thời nhẹ gánh tài chính. Việc tăng cường phân luồng sau THCS, hợp tác giữa trường phổ thông với đại học, giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho thấy hệ thống đang cố gắng mở rộng lối đi cho học sinh thay vì dồn tất cả về một lối: thi cử căng thẳng và chạy đua điểm số.
Tương lai gần: ít thi hơn, nhiều chăm sóc hơn – nhưng cần giám sát
Điểm đáng chú ý là những thay đổi này không dừng lại ở năm học 2026-2027. Sở GD-ĐT TP.HCM được giao tham mưu phương án tuyển sinh lớp 10 năm học 2027-2028 và chuẩn bị điều kiện tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027 tại thành phố. Ở cấp mầm non, Bộ GD-ĐT đã gửi văn bản hướng dẫn quản lý đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và nhân sự hỗ trợ trong quá trình triển khai các quy định mới, sắp xếp lại cơ sở giáo dục. Một số hiệu trưởng, hiệu phó sẽ quay về bục giảng, phải thích ứng với chương trình và phương pháp đã thay đổi; điều này có thể giúp lớp học có thêm giáo viên có kinh nghiệm quản lý, nếu họ được hỗ trợ đúng mức. Chính sách giáo dục mới tạo cơ hội để học sinh có môi trường an toàn, lành mạnh, giảm tình trạng chạy theo bệnh thành tích. Nhưng để giảm áp lực thi cử và kiểm soát dạy thêm thành kết quả thực tế, phụ huynh cần tiếp tục theo dõi, lên tiếng khi trường hoặc lớp đi ngược tinh thần “giảm để tăng”, và cùng nhà trường xây dựng nếp học tập lành mạnh, vừa đủ chứ không quá tải.
