Đường sắt nhẹ Phú Quốc: Tuyến nhanh nhất đang thành hình
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là một tuyến đường sắt đô thị khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, dài 17,59 km đường đôi, được thiết kế để kết nối trực tiếp Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC và khu đô thị – du lịch phía Nam đảo, trở thành một phương thức giao thông công cộng khối lượng lớn mới cho đảo Ngọc.
Điểm đáng nói nhất ở giai đoạn này là tốc độ thi công lắp đặt hệ thống ray. Chưa đầy hai tuần sau khi những lô thiết bị đầu tiên cập cảng, gần 1 km ray khổ tiêu chuẩn đã được rải xuống nền đường, chuẩn bị cố định và hoàn thiện. Với kế hoạch hoàn thành toàn bộ hệ thống ray trong khoảng 6 tháng, tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc đang nổi lên như dự án đường sắt đô thị được triển khai nhanh nhất tại Việt Nam theo đúng nghĩa – làm nhanh nhưng bám chặt tiêu chuẩn quốc tế của giao thông đô thị Việt Nam.
2.850 thanh ray và bản đồ tiến độ 6 tháng
Nếu phải chọn một con số để nói về tham vọng của dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc, đó là 2.850 thanh ray – tương đương hơn 4.200 tấn thép được đưa ra công trường. Mỗi thanh dài 25 m, nặng khoảng 1,5 tấn, đang lần lượt được lắp đặt để hình thành “dải lụa thép” chạy dọc Nam đảo. Khi hoàn tất, 17,59 km đường đôi sẽ tương đương gần 36 km đường sắt đô thị, một quy mô không hề nhỏ với một đô thị du lịch.
Nhưng điều làm tuyến đường sắt này nổi bật không chỉ là khối lượng, mà là nhịp độ. Từ cuối tháng 8/2026, nhà thầu có khoảng 6 tháng để hoàn thành toàn bộ phần ray trên nền đường, cầu và hầm – một tiến độ được chính đại diện Tập đoàn Đường sắt Việt Nam đánh giá là “ấn tượng”. Trong bối cảnh các dự án tương tự ở Trung Quốc thường cần khoảng 3 năm để thi công, có thể kéo dài tới 5 năm nếu có hạng mục ngầm, việc rút gọn xuống nửa năm lắp ray là bước phá vỡ thói quen chậm chạp vốn gắn với nhiều dự án đường sắt trước đây.
Công nghệ ray rãnh 60R2 và tiêu chuẩn đường sắt đô thị
Đường sắt nhẹ Phú Quốc không chỉ chạy đua bằng thời gian, mà còn bằng chất lượng kỹ thuật. Tuyến này sử dụng khổ ray tiêu chuẩn 1.435 mm cùng ray rãnh 60R2, những tiêu chuẩn đang được áp dụng trong lĩnh vực đường sắt đô thị và giao thông đô thị Việt Nam. Việc lựa chọn cấu hình này cho thấy mục tiêu không phải là một tuyến tàu “tạm thời phục vụ APEC”, mà là một hệ thống có thể vận hành lâu dài với chất lượng tương đồng các đô thị lớn trong khu vực.
Ưu điểm của ray rãnh 60R2 nằm ở khả năng tích hợp với cảnh quan và tiện ích đô thị: phần mặt bằng giữa và xung quanh ray có thể xử lý đồng mức, thậm chí phủ cỏ ở những khu vực phù hợp, giúp tuyến tàu hòa vào không gian du lịch của Phú Quốc thay vì chia cắt nó. Cấu tạo mặt cắt lớn, chịu tải và ổn định cao, kết hợp hệ kết cấu đường giúp giảm rung, giảm tiếng ồn và tăng độ êm khi tàu vận hành – yếu tố sống còn nếu muốn người dân và du khách chấp nhận thay đổi thói quen di chuyển.
Nhân lực, vốn và mô hình BOT: Vì sao Phú Quốc có thể đi nhanh?
Đằng sau tiến độ 6 tháng không phải là phép màu, mà là một cấu trúc tổ chức và tài chính được tính toán khá kỹ. Mỗi ngày, nhà thầu Việt Nam huy động gần 200 kỹ sư, công nhân, chia thành nhiều mũi thi công song song, thậm chí làm xuyên kỳ nghỉ Quốc khánh để giữ nhịp lắp đặt hệ thống ray. Sự góp mặt của những thợ lành nghề hơn 30 năm kinh nghiệm như ông Lê Quý Công cho thấy dự án đã “rút” được phần tinh của nhân lực ngành đường sắt về Phú Quốc.
Về tài chính, đây là một dự án đường sắt đầu tư theo hình thức BOT với tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng, trong đó vốn nhà nước chiếm 70%, phần còn lại do nhà đầu tư tư nhân đóng góp. Cấu trúc này tạo dư địa để nhà nước dẫn dắt mục tiêu hạ tầng công cộng, đồng thời buộc khu vực tư nhân phải tối ưu tiến độ, bởi mỗi ngày chậm trễ đều là chi phí. Thêm vào đó, hệ thống ngân hàng thương mại tham gia tài trợ vốn, bảo lãnh và cung cấp các sản phẩm tài chính cho nhà thầu, góp phần giữ dòng tiền thi công ổn định.
Kết nối sân bay – đô thị: Bước thử sức mới cho giao thông đô thị Việt Nam
Mục tiêu sau cùng của đường sắt nhẹ Phú Quốc không dừng ở việc phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027, mà là định hình lại cách người dân và du khách di chuyển giữa sân bay và vùng đô thị – du lịch phía Nam đảo. Trong ngắn hạn, tuyến tàu là mắt xích quan trọng của mạng lưới giao thông phục vụ APEC; về dài hạn, nó bổ sung một phương thức vận tải công cộng khối lượng lớn, thứ mà Phú Quốc trước nay còn thiếu.
Điều đáng kỳ vọng là nếu tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc hoàn thành đúng tiến độ 6 tháng lắp ray và vận hành ổn định, nó sẽ trở thành tiền lệ quan trọng cho giao thông đô thị Việt Nam: đường sắt đô thị có thể thi công nhanh, vẫn giữ được chuẩn kỹ thuật quốc tế, và gắn chặt với nhu cầu thực tế của đô thị. Khi đó, Phú Quốc không chỉ có thêm một tuyến tàu mới, mà còn có thể trở thành “phòng thí nghiệm sống” cho các dự án đường sắt đô thị sau này – nơi tốc độ, chất lượng và cảnh quan cùng được đặt trên một đường ray.
