Tăng trưởng trên 20%/năm: Thương mại Việt Nam – Lào bước vào giai đoạn mới
Thương mại Việt Nam Lào là hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa hai nền kinh tế láng giềng, trong đó kim ngạch thương mại song phương tăng bình quân trên 20% hàng năm giai đoạn 2021-2025, đi kèm chuyển dịch cơ cấu hàng hóa song phương từ nông sản, nhiên liệu sang các mặt hàng công nghiệp, máy móc, thiết bị và nguyên liệu thô có giá trị gia tăng cao hơn, phản ánh mức độ hợp tác kinh tế khu vực ngày càng sâu rộng và bền vững. Điểm đáng nói là mức tăng trưởng 20% hàng năm không chỉ là con số đẹp, mà cho thấy quan hệ thương mại đang thoát khỏi quỹ đạo “mua bán biên mậu” đơn thuần. Theo cơ quan quản lý thị trường nước ngoài của Bộ Công Thương, giai đoạn 2021-2025 kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – Lào duy trì đà tăng trưởng tích cực, bình quân trên 20%/năm. Đây là tốc độ mà nhiều cặp đối tác khu vực phải mơ ước, nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới đối mặt với nhiều bất ổn. Từ góc nhìn doanh nghiệp, đà tăng này là tín hiệu rằng thị trường hai bên đang mở ra nhanh chóng, hạ tầng pháp lý lẫn kết nối vật chất liên tục được cải thiện, và lợi thế địa chính trị của mỗi bên đang được chuyển hóa thành lợi thế kinh doanh cụ thể.
Chuyển dịch cơ cấu hàng hóa: Từ nông sản sang chuỗi công nghiệp bổ trợ
Nếu trước đây, thương mại Việt Nam Lào chủ yếu dựa vào nông sản và nhiên liệu, thì nay bức tranh đã khác hẳn: các mặt hàng công nghiệp, hóa chất, nguyên liệu thô, máy móc, thiết bị đang chiếm tỷ trọng lớn hơn, từng bước thay thế vai trò chủ đạo của nhóm hàng truyền thống. Sự dịch chuyển này không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh nhu cầu nâng cao chất lượng hợp tác và tăng tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Ở chiều xuất khẩu, Việt Nam tăng cường đưa sang Lào xăng dầu, sắt thép và sản phẩm từ sắt thép, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải và hàng tiêu dùng. Ngược lại, Lào cung cấp cho Việt Nam quặng, than đá, cao su, gỗ, ngô và điện – những đầu vào quan trọng cho sản xuất trong nước. Đây là cơ cấu hàng hóa song phương thể hiện rõ logic “mỗi bên phát huy thế mạnh, bổ khuyết điểm yếu của nhau” thay vì cạnh tranh trực diện. Theo bà Trần Thị Tú Anh, cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu giữa hai nước ngày càng thể hiện tính bổ trợ, cho thấy thương mại không chỉ tăng về lượng mà đã bước sang giai đoạn phát triển về chất. Điều này tạo nền tảng để doanh nghiệp hai nước xây dựng chuỗi giá trị chung thay vì chỉ bán hàng đơn lẻ.
Từ mua bán sang liên kết chuỗi: Doanh nghiệp hưởng lợi gì?
Sự thay đổi quan trọng nhất với doanh nghiệp không chỉ nằm ở danh mục hàng hóa, mà ở cách hai bên tổ chức thương mại. Việc triển khai Bản ghi nhớ về phát triển và kết nối hạ tầng thương mại biên giới, cùng với nâng cấp, hoàn thiện cơ chế tại các cửa khẩu, đã rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp. Nghĩa là mọi giao dịch đều trở nên ít rủi ro hơn, dễ dự báo hơn và ít “chi phí vô hình” hơn. Doanh nghiệp Việt Nam và Lào ngày càng ít dừng ở việc mua bán chuyến lẻ, mà từng bước tăng cường liên kết chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng, mở rộng mạng lưới phân phối tại thị trường của nhau. Khi nhà cung cấp, nhà vận tải và nhà phân phối hai bên cùng thiết kế chuỗi chung, chi phí sẽ được chia sẻ, hợp đồng ổn định hơn và khả năng đáp ứng đơn hàng quy mô lớn cho thị trường thứ ba cũng tăng lên. Điều này đặc biệt quan trọng với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn trước đây khó chạm vào thị trường khu vực vì hạn chế về vốn và thông tin. Với biên mậu thuận lợi, hạ tầng logistics đang hoàn thiện và chuỗi phân phối được kết nối, họ có cơ hội “nhảy từ sân nhà ra sân khu vực” nhanh hơn nhiều so với trước.
Dư địa mở rộng hợp tác: Tầm nhìn 10 tỷ USD là mục tiêu có cơ sở
Mục tiêu hướng tới kim ngạch thương mại song phương 10 tỷ USD trong các năm tiếp theo được đánh giá là đầy thách thức, nhưng không phải là mơ mộng. Về phía chính sách, hai Chính phủ đang tiếp tục rà soát, tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện cơ chế thực thi Hiệp định Thương mại song phương và Hiệp định Thương mại biên giới, tạo thuận lợi cho hàng hóa hai nước lưu thông thông suốt hơn. Dư địa hợp tác kinh tế khu vực còn rất lớn khi cả Việt Nam và Lào đều mở rộng nhu cầu tiêu dùng, sản xuất và xuất khẩu, trong khi chuỗi cung ứng mới đang hình thành. Việc tăng cường kết nối hạ tầng giao thông và logistics – gồm đường bộ, đường sắt và cảng biển – được kỳ vọng sẽ khơi thông dòng chảy hàng hóa và mở rộng quy mô thương mại. Bản đồ khu vực cho thấy Lào nằm ở trung tâm bán đảo Đông Dương, đang chuyển từ quốc gia không giáp biển thành trung tâm kết nối đất liền (land-linked), với các hành lang kinh tế Đông – Tây, tuyến cao tốc Hà Nội – Vientiane và hệ thống cảng biển của Việt Nam, trong đó có cảng Vũng Áng, là “đường cao tốc” cho hàng hóa. Các dự án đầu tư quy mô lớn của Việt Nam tại Lào trong lĩnh vực năng lượng, khoáng sản, nông nghiệp công nghệ cao khi vận hành ổn định cũng sẽ tạo thêm nguồn hàng xuất khẩu về Việt Nam và sang nước thứ ba. Trên nền tảng quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện, tiềm năng và dư địa hợp tác giữa hai nước còn rất lớn.
Doanh nghiệp cần làm gì để không bỏ lỡ làn sóng tăng trưởng?
Thương mại Việt Nam Lào đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, cơ cấu hàng hóa song phương chuyển dịch tích cực và hợp tác kinh tế khu vực mở rộng; câu hỏi không còn là “có cơ hội hay không”, mà là “ai nắm được cơ hội”. Theo Tham tán Thương mại Việt Nam tại Lào, để hiện thực hóa các mục tiêu thương mại tham vọng, cần nỗ lực từ cả hai phía trong cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số trong thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Với doanh nghiệp Việt Nam, bước đi cần thiết là nhìn Lào không chỉ như thị trường tiêu thụ, mà như đối tác trong chuỗi cung ứng – nơi cung cấp nguyên liệu, năng lượng, nông sản và đồng thời là cửa ngõ vào các thị trường lân cận. Doanh nghiệp Lào, ngược lại, có cơ hội sử dụng năng lực sản xuất, hạ tầng và hệ thống cảng biển của Việt Nam để đi xa hơn ASEAN. Kết luận ở đây khá rõ: tốc độ tăng trưởng 20% hàng năm là “tín hiệu xanh” cho những ai dám đầu tư bài bản vào quan hệ song phương. Ai chậm chân sẽ phải nhìn người khác biến lợi thế địa lý và chính trị thành lợi nhuận, còn ai chuẩn bị sớm sẽ có chỗ đứng vững trong một trục thương mại đang lớn nhanh giữa hai nền kinh tế láng giềng.
