Tăng trưởng 20% mỗi năm: Thương mại Việt Nam-Lào bước vào giai đoạn tái cấu trúc
Thương mại Việt Nam Lào là tổng thể các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ giữa hai nền kinh tế láng giềng, bao gồm trao đổi nông sản, nhiên liệu, công nghiệp chế biến, máy móc, năng lượng và chuỗi dịch vụ liên quan, vận hành dựa trên hệ thống hiệp định song phương, kết nối hạ tầng biên giới và sự bổ trợ về nhu cầu thị trường, nguồn lực sản xuất của mỗi nước. Theo số liệu từ cơ quan quản lý thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, giai đoạn 2021-2025 kim ngạch thương mại song phương duy trì tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Đó không đơn thuần là một con số đẹp, mà là dấu hiệu cho thấy quan hệ hợp tác kinh tế song phương đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu hơn. Tăng trưởng này xuất phát từ cả thay đổi trong sản xuất nội địa, nhu cầu tiêu dùng lẫn nỗ lực chính trị nhằm đưa hợp tác kinh tế tiệm cận quan hệ chính trị đặc biệt giữa hai nước.
Cơ cấu hàng hóa thay đổi: Từ nông sản, nhiên liệu sang công nghiệp và nguyên liệu
Điểm đáng chú ý nhất của thương mại Việt Nam Lào hiện nay chính là cơ cấu hàng hóa thay đổi theo hướng có lợi cho cả hai bên. Các mặt hàng công nghiệp, hóa chất, nguyên liệu thô, máy móc, thiết bị ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn, từng bước thay thế vai trò chủ đạo trước đây của nhóm nông sản và nhiên liệu. Diễn biến này mang tính chiến lược: nó cho thấy hai nền kinh tế không còn đứng ở vị trí đơn thuần là "người bán" và "người mua" nguyên liệu, mà đang tìm cách bổ trợ cho nhau trong chuỗi sản xuất. Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu sang Lào xăng dầu, sắt thép và sản phẩm từ sắt thép, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải và hàng tiêu dùng; trong khi Lào cung cấp quặng, than đá, cao su, gỗ, ngô và điện cho Việt Nam. Cơ cấu này không chỉ đa dạng hơn mà còn phản ánh sự dịch chuyển từ mức độ giao thương thô sang gắn kết chuỗi giá trị.
Tuần lễ sản phẩm Việt-Lào: Từ không gian văn hóa đến động lực thương mại
Nếu chỉ nhìn vào số liệu, dễ bỏ qua một tầng quan trọng: thương mại song phương đang được nuôi dưỡng bằng các không gian giao lưu mềm, nơi sản phẩm gắn với câu chuyện văn hóa. Tuần lễ sản phẩm Việt-Lào, diễn ra từ ngày 1-4/10 với chủ đề "Hoa đẹp Chăm Pa", do Bộ Công Thương hai nước phối hợp tổ chức trong khuôn khổ chương trình "Sức sống hàng Việt" số 14, lần đầu đưa các sản phẩm đặc trưng hai nước cùng hội tụ trên không gian chung tại phố trung tâm Hà Nội. Sự hiện diện của chả cốm, bánh chả, ô mai, nước mắm, muối tôm, lạp sườn cùng các đặc sản Lào không chỉ là câu chuyện quảng bá hàng tiêu dùng. Đó là cách hai nền kinh tế thử nghiệm mức độ chấp nhận sản phẩm của nhau, mở rộng kênh phân phối và xây dựng lòng tin người tiêu dùng. Khi người dân quen thuộc với hàng hóa đối tác, kim ngạch thương mại không còn phụ thuộc đơn thuần vào các hợp đồng lớn mà được nâng đỡ bởi nền tảng thị trường bán lẻ.
Từ hiệp định đến hạ tầng kinh tế khu vực: Mở rộng dư địa hợp tác song phương
Tăng trưởng 20% hàng năm sẽ khó duy trì nếu chỉ dựa vào quán tính thị trường; nó đang được củng cố bằng các hiệp định và hạ tầng kinh tế vùng, trong đó có các khu vực thương mại biên giới như Lao Bảo-Densavan. Việc triển khai Bản ghi nhớ về phát triển và kết nối hạ tầng thương mại biên giới, cùng với nâng cấp cơ chế tại các cửa khẩu, đã rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp. Theo Tham tán Thương mại Việt Nam tại Lào, doanh nghiệp hai nước không còn dừng ở hoạt động mua bán đơn lẻ mà từng bước liên kết chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng, mở rộng mạng lưới phân phối tại thị trường của nhau. Các kế hoạch kết nối hành lang Đông-Tây, tuyến cao tốc Hà Nội-Vientiane và khai thác hệ thống cảng biển của Việt Nam được kỳ vọng biến Lào từ quốc gia không giáp biển trở thành trung tâm kết nối đất liền, mở rộng không gian thương mại dịch vụ và du lịch xuyên biên giới.
Kịch bản hướng tới mục tiêu 10 tỷ: Cơ hội lớn nhưng không ít thách thức
Điểm đáng tranh luận hiện nay là tham vọng đưa kim ngạch thương mại lên mốc 10 tỷ trong các năm tới có quá lạc quan hay không. Tham tán Thương mại Việt Nam tại Lào khẳng định đây là mục tiêu mang tính chiến lược, phản ánh quyết tâm của lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai Nhà nước. Về phía thuận lợi, dư địa từ nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng, khoáng sản và mô hình "Một hành trình - Nhiều điểm đến" trong du lịch được đánh giá rất lớn. Tuy vậy, để tăng trưởng 20% hàng năm không suy giảm, cả hai bên phải cải cách mạnh thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số trong thương mại và nâng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu những cải cách này nửa vời, cơ cấu hàng hóa thay đổi mới chỉ là vỏ bọc; nhưng nếu được thực thi nhất quán, thương mại Việt Nam-Lào có thể vượt khỏi khuôn khổ "thương mại láng giềng" và trở thành trụ cột trong chuỗi cung ứng tiểu vùng Mekong.
