Từ biểu tượng dầu khí Vietsovpetro, Rusvietpetro đến nhu cầu một bước nhảy chiến lược
Hợp tác năng lượng Việt Nam Nga là quá trình hai nước cùng xây dựng những dự án dầu khí, khí đốt và LNG gắn với chuyển dịch năng lượng, trên nền tảng liên doanh song phương và các chương trình đầu tư – công nghệ dài hạn, hướng tới hình thành chuỗi cung ứng năng lượng tích hợp phục vụ an ninh năng lượng và phát triển kinh tế bền vững. Trong quan hệ này, Vietsovpetro và Rusvietpetro không chỉ là hai cái tên mang tính biểu tượng, mà là bằng chứng sống động cho mô hình liên doanh hai chiều “hiếm có”, nơi hai bên cùng góp vốn, cùng quản trị và chia sẻ rủi ro trên lãnh thổ của cả Việt Nam và Liên bang Nga. Hợp tác năng lượng Việt Nam Nga vì thế đã trở thành một trong những điểm nhấn nổi bật trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Điểm đáng nói là trọng tâm đang dịch chuyển: từ việc khẳng định “quan hệ chính trị rất tốt” sang đòi hỏi phải có danh mục dự án năng lượng có khả năng thực thi cao, với quy mô đủ lớn để tương xứng tiềm năng và vị thế quan hệ song phương.
Nền tảng dầu khí hàng chục năm và áp lực phải làm mới mô hình hợp tác
Trong hơn ba thập niên, hợp tác dầu khí thông qua Vietsovpetro tại Việt Nam và Rusvietpetro tại Nga đã tạo ra nền tảng tin cậy cho toàn bộ hợp tác năng lượng Việt Nam Nga. Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, hai liên doanh này là những dự án đầu tư có hiệu quả thực chất, khẳng định doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tham gia các dự án dầu khí có điều kiện địa chất và công nghệ phức tạp tại Nga. Russovietpetro đã khai thác gần 40 triệu tấn dầu với kết quả kinh doanh rõ ràng, cho thấy mô hình hợp tác hai chiều này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn mang lại lợi ích kinh tế cụ thể cho phía Việt Nam. Tuy nhiên, chính sự thành công lâu dài lại đặt ra áp lực phải làm mới: các mỏ truyền thống bước vào giai đoạn suy giảm, đối tượng mới ngày càng nhỏ, sâu, xa bờ và phức tạp hơn về địa chất. Nếu chỉ “ăn mòn” trên các mỏ cũ, Vietsovpetro Rusvietpetro sẽ khó giữ vai trò trụ cột tương xứng với quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Cần chuyển từ mô hình liên doanh khai thác tài nguyên thuần túy sang đối tác năng lượng – công nghệ – đầu tư dài hạn, có không gian phát triển mới và tham vọng lớn hơn.
Mở rộng sang khí đốt, LNG và chuỗi cung ứng năng lượng chục tỉ USD
Điểm xoay chiến lược của hợp tác năng lượng Việt Nam Nga hiện nay là dịch chuyển từ trục dầu sang trục khí – LNG – điện khí, đồng thời mở rộng ra các nguồn năng lượng mới. Dự án khí Thiên Nga – Hải Âu tại Lô 12/11, với sự tham gia của Zarubezhneft và các đơn vị thuộc Petrovietnam, được kỳ vọng cung cấp khoảng 7,43 tỷ m³ khí cho khu vực Đông Nam Bộ trong giai đoạn 2026-2037, góp phần bù đắp suy giảm nguồn khí nội địa và bảo đảm nhiên liệu cho sản xuất điện, công nghiệp. Bên cạnh đó, các cuộc tiếp xúc cấp cao năm 2026 đã mở ra hướng hợp tác mới từ cung cấp dầu thô, sản phẩm dầu khí dài hạn, xây dựng kho dự trữ dầu, phát triển LNG, điện khí đến điện gió ngoài khơi và hợp tác tại nước thứ ba. Trong tháng 3/2026, Novatek đã bày tỏ quan tâm tới một số dự án LNG tại Hải Phòng, Quảng Ninh, Nam Du, Nghi Sơn và Cà Ná. TS. Nguyễn Quốc Thập nhận định: “Tôi mong rằng chuyến thăm sẽ thúc đẩy một cấu trúc hợp tác tích hợp: nguồn LNG dài hạn – kho cảng – tái hóa khí – đường ống – nhà máy điện – thị trường tiêu thụ”. Nếu được hiện thực hóa bằng liên danh đầu tư, chuỗi cung ứng năng lượng này hoàn toàn có thể đạt quy mô chục tỉ USD về giá trị hợp đồng và tài sản vận hành.
Từ các chuyến thăm cấp cao đến khuôn khổ Đối tác năng lượng chiến lược 2035–2050
Điều khiến thời điểm hiện nay trở thành “cửa sổ cơ hội” cho hợp tác năng lượng Việt Nam Nga là chuỗi tiếp xúc cấp cao dày đặc trong năm 2026. Các chuyến thăm và làm việc, đặc biệt chuyến thăm Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 7 đến 9-9, đã đưa năng lượng trở thành một điểm nhấn quan trọng trong quan hệ hai nước. Trước đó, các nghị định thư sửa đổi hiệp định liên Chính phủ đối với Vietsovpetro và Rusvietpetro đã được hoàn tất, cùng với hiệp định mở rộng khu vực thăm dò và khai thác trên thềm lục địa Việt Nam và lãnh thổ Liên bang Nga. Trong chuyến thăm Nga tháng 3-2026, doanh nghiệp hai bên đã ký những hợp đồng cụ thể để triển khai các văn kiện này, chuyển hóa ý chí chính trị thành giếng khoan, chương trình công tác và mốc sản lượng cụ thể. TS. Nguyễn Quốc Thập kỳ vọng chuyến thăm cấp Nhà nước lần này sẽ nâng hợp tác năng lượng lên thành một chương trình chiến lược dài hạn, với khuôn khổ Đối tác năng lượng chiến lược Việt Nam – Nga đến năm 2035, tầm nhìn 2050, bao trùm dầu khí, LNG, điện khí, năng lượng hạt nhân, năng lượng ngoài khơi, công nghệ và đào tạo nhân lực, cùng cơ chế đánh giá hằng năm.
Kết luận: Không thể bỏ lỡ cơ hội xây dựng trụ cột năng lượng mới cho Đối tác chiến lược toàn diện
Nhìn từ chuỗi sự kiện và văn kiện đã được ký, rõ ràng hợp tác năng lượng Việt Nam Nga đang đứng trước một ngã rẽ: hoặc tiếp tục duy trì mô hình dầu khí truyền thống, hoặc bước hẳn sang quỹ đạo đối tác năng lượng toàn diện với trọng tâm là khí đốt LNG và chuỗi cung ứng năng lượng tích hợp. Trong bối cảnh nguồn khí nội địa suy giảm, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng ngày càng cao, lựa chọn thứ hai gần như là bắt buộc nếu Việt Nam muốn biến quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện thành kết quả kinh tế – công nghệ cụ thể. Vietsovpetro Rusvietpetro vẫn là trụ cột, nhưng phải được trao “vòng đời phát triển mới”: mở rộng khu vực thăm dò, khai thác các mỏ nhỏ, mỏ cận biên, tham gia dự án tại nước thứ ba, đồng thời kéo theo cả công nghệ số hóa mỏ, nâng cao thu hồi dầu, dịch vụ kỹ thuật và đào tạo nhân lực. Nếu hai bên dám đi đến cùng trong cấu trúc “nguồn LNG dài hạn – hạ tầng – điện khí – thị trường”, hợp tác năng lượng sẽ trở thành một đột phá chiến lược, vừa đáp ứng bài toán năng lượng của Việt Nam, vừa tạo thêm trụ cột kinh tế bền vững cho quan hệ song phương trong nhiều thập kỷ tới.
