Từ thủ phủ công nghiệp tới thành phố trực thuộc Trung ương trẻ nhất
Bắc Ninh thành phố trực thuộc là mô hình hành chính mới được thành lập trên toàn bộ diện tích và dân số của tỉnh Bắc Ninh, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 với định hướng phát triển đô thị đa cực, công nghiệp công nghệ cao và logistics, có khả năng dung nạp tới hơn 10 triệu dân trong dài hạn.
Kể từ ngày 20/9, nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh chính thức có hiệu lực, đưa địa phương này trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của cả nước, sau Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai và Quảng Ninh. Thành phố được thành lập trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên khoảng 4.700km2 với gần 4 triệu dân, gồm 99 đơn vị hành chính cấp xã. Đây không chỉ là bước thăng hạng về hành chính, mà là tín hiệu cho một tầm nhìn phát triển mới: Bắc Ninh không muốn dừng lại ở danh xưng "thủ phủ công nghiệp", mà hướng tới vai trò cực tăng trưởng của vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng.
Hạ tầng giáo dục Bắc Ninh: điểm tựa chất lượng cho đô thị 10 triệu dân
Nếu Bắc Ninh kỳ vọng trở thành đô thị dung nạp 10 triệu dân, hạ tầng giáo dục Bắc Ninh phải là trụ cột đầu tiên được soi xét. Đây là địa phương có truyền thống hiếu học, được biết đến với hệ thống giáo dục nổi bật. Điển hình là Trường THPT Chuyên Bắc Ninh – công trình gần 600 tỷ đồng, xây trên khu đất khoảng 3,9ha, từng được đánh giá đứng thứ 2 Đông Nam Á về mức độ hiện đại. Cơ sở vật chất từ phòng học, hội trường đến các khu thể chất đều được thiết kế đồng bộ, với điều hòa, hệ thống âm thanh, camera, sân bóng chuẩn FIFA, bể bơi bốn mùa và ký túc xá 12 tầng phục vụ học sinh. Ở góc nhìn chiến lược, đây không chỉ là một “ngôi trường đẹp” để quảng bá hình ảnh. Nó cho thấy Bắc Ninh đã bắt đầu đầu tư nghiêm túc vào nguồn nhân lực chất lượng cao – điều kiện tiên quyết nếu thành phố muốn đi xa với công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Một đô thị đa cực nhưng thiếu những cực giáo dục mạnh sẽ khó giữ chân người tài và khó chuyển từ gia công sang làm chủ chuỗi giá trị.
Công nghiệp công nghệ cao: từ thủ phủ FDI đến trung tâm điện tử
Bắc Ninh thành phố trực thuộc không được nâng cấp để duy trì mô hình công nghiệp giá rẻ; ngược lại, tầm nhìn rõ ràng là trung tâm công nghiệp hiện đại, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Định hướng quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh xác lập mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp điện tử với trọng tâm là bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo. Đây là bước chuyển tham vọng: từ nơi tập trung nhà máy lắp ráp sang địa chỉ nghiên cứu, sản xuất các linh kiện có giá trị gia tăng cao. Hệ sinh thái công nghiệp hiện có – gần 40 khu công nghiệp đã được phê duyệt chủ trương đầu tư cùng hệ thống giao thông, điện, cấp thoát nước ngày càng hoàn thiện – tạo nền cho bước nhảy này. Quan điểm đáng chú ý là yêu cầu "thu hút đầu tư có chọn lọc", chú trọng hấp thụ công nghệ, tri thức và năng lực quản trị, đồng thời phát triển công nghiệp hỗ trợ, kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI. Nếu Bắc Ninh kiên trì với lựa chọn này, thành phố có cơ hội thoát khỏi vòng phụ thuộc, tiến gần hơn đến danh xưng "trung tâm công nghiệp công nghệ cao" đúng nghĩa.
Phát triển đô thị Bắc Ninh đa cực gắn với siêu sân bay và logistics
Quy hoạch phát triển đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075, chọn mô hình đa cực, đa trung tâm, gắn với các hành lang kinh tế, hành lang sinh thái và hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại. Trong cấu trúc đó, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được xem là "cỗ máy mở rộng không gian" – đặt tại vùng phát triển thương mại, dịch vụ và logistics phía Nam, định hướng hình thành đô thị hàng không, thương mại quốc tế và logistics hàng không. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 196.378 tỷ đồng, quy mô cấp 4F, công suất mục tiêu 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa vào năm 2030, tăng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa vào năm 2050. Cùng với hệ thống gần 40 khu công nghiệp kết nối Bắc Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và mở ra khả năng tiếp cận cảng biển, sân bay quốc tế, cửa khẩu, logistics Bắc Ninh được định vị là logistics đa phương thức, không chỉ phục vụ sản xuất trong tỉnh. Việc các tập đoàn lớn như Vingroup, Sun Group, Phú Mỹ Hưng, T&T tham gia phát triển các khu đô thị, khu dịch vụ theo định hướng đa cực cho thấy bức tranh đô thị đã vượt khỏi phạm vi một tỉnh công nghiệp truyền thống. Vấn đề là thành phố phải quản trị được tốc độ, tránh để hạ tầng giao thông và dịch vụ công cộng tụt lại phía sau sức nóng bất động sản.
Tầm nhìn 10 triệu dân và bài toán quản trị đô thị đáng sống
Quy hoạch chung đặt mục tiêu đến năm 2050, Bắc Ninh trở thành thành phố đáng sống, đạt đẳng cấp khu vực châu Á; đến năm 2075 là đô thị lớn, thịnh vượng, phát triển bền vững, có khả năng dung nạp trên 10 triệu dân. Đó là một tuyên bố tham vọng khi xuất phát điểm là gần 4 triệu dân trên hơn 4.700km2. Để mục tiêu này không trở thành khẩu hiệu, Bắc Ninh buộc phải xây dựng mô hình đô thị hiện đại, giàu bản sắc, cân bằng giữa công nghiệp, dịch vụ, sinh thái và chất lượng sống, được quy hoạch như một chỉnh thể thống nhất, kết nối hài hòa công nghiệp, đô thị, dịch vụ, nông nghiệp, sinh thái và văn hóa. Điểm sáng là thành phố đã sớm nhận thức tầm quan trọng của nội lực: kinh tế, công nghệ, giáo dục và văn hóa. Điều còn thiếu là những cam kết cụ thể về quản trị đô thị – từ nhà ở, giao thông công cộng đến môi trường – tương xứng với quy mô 10 triệu dân. Bắc Ninh thành phố trực thuộc sẽ chỉ thực sự là bước ngoặt nếu cấp chính quyền mới dám đặt chất lượng sống của người dân ngang hàng với tốc độ tăng trưởng. Một đô thị công nghiệp công nghệ cao không thể dựa vào nhà máy và sân bay, mà phải được đo bằng lớp học, công viên, hệ thống y tế và khả năng tạo cơ hội công bằng cho thế hệ trẻ.
