Thư viện thân thiện: nơi học sinh đọc, khám phá và chia sẻ
Thư viện thân thiện là mô hình thư viện trường học tổ chức sách và hoạt động đọc theo hướng mở, để học sinh tự chọn tài liệu, khám phá nội dung, giao lưu và chia sẻ điều mình học được. Đây là bước chuyển đáng giá: thư viện không còn chỉ là nơi cất sách và làm thủ tục mượn trả, mà trở thành một phần sống động trong trải nghiệm học tập hằng ngày. Từ ngày 3 đến 5/11/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng phối hợp với Tổ chức Room to Read tập huấn cho cán bộ quản lý, nhân viên thư viện của 26 trường phổ thông có cấp tiểu học tham gia dự án nhân rộng mô hình năm 2026. Quy mô này cho thấy địa phương đang đầu tư vào cách tổ chức việc đọc, chứ không chỉ dừng ở bổ sung sách hay sửa phòng thư viện.
Đọc theo sở thích, học bằng trải nghiệm
Điểm khác biệt của mô hình nằm ở quyền chủ động của học sinh. Các em được chọn sách theo sở thích, nhu cầu và khả năng đọc; sau đó có thể tham gia giới thiệu sách, kể chuyện, giao lưu đọc và trao đổi về nội dung. Khi việc đọc được nối tiếp bằng trò chuyện và chia sẻ, cuốn sách không còn là một nhiệm vụ đơn lẻ mà trở thành điểm khởi đầu cho sự tò mò và kết nối. Cách tổ chức ấy cũng làm cho không gian đọc gần gũi hơn với nhiều nhóm học sinh: mục tiêu là tạo môi trường an toàn, bình đẳng để các em đều có cơ hội tiếp cận sách và hoạt động phù hợp. Đó là nền tảng thực tế để nuôi dưỡng văn hóa đọc học sinh: không ép các em yêu sách bằng khẩu hiệu, mà tạo điều kiện để niềm vui khám phá xuất hiện từ lựa chọn của chính các em.
“Không chỉ đọc sách, học sinh còn được khám phá, chia sẻ và trải nghiệm tri thức theo sở thích.”
Thói quen đọc là con đường đến năng lực tự học
Ý nghĩa của đổi mới càng rõ trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực người học. Với học sinh ở những khu vực còn khó khăn về điều kiện kinh tế - xã hội, cơ hội tiếp cận tài liệu học tập ngoài giờ không phải lúc nào cũng sẵn có. Vì vậy, thư viện trường học cần làm tốt vai trò kết nối học sinh với tri thức, thay vì chỉ bảo quản sách. Việc thường xuyên đọc và tham gia hoạt động phù hợp lứa tuổi có thể bồi dưỡng ngôn ngữ, giao tiếp, tư duy sáng tạo, kỹ năng tự học và khả năng chủ động khám phá. Đây là lý do thư viện nên được nhìn nhận như một không gian hỗ trợ việc học độc lập: các em có thể tự tìm điều mình muốn biết, theo đuổi một chủ đề và chia sẻ cách hiểu của mình. Đọc sách từ niềm thích thú vì thế có sức bền hơn việc đọc chỉ để hoàn thành yêu cầu.
Muốn mô hình bền vững, cần đầu tư cả hoạt động lẫn con người
Một căn phòng đẹp chưa đủ tạo nên thư viện thân thiện. Tập huấn tại Lâm Đồng chú trọng cả cách sắp xếp sách dễ tìm, đổi mới quy trình đọc và mượn trả, xây dựng kế hoạch phù hợp điều kiện từng trường, cũng như phối hợp với giáo viên để hoạt động đọc diễn ra thường xuyên. Những kỹ năng vận hành này quyết định liệu thư viện có trở thành nếp sinh hoạt học đường hay chỉ là một không gian ít được sử dụng. Thời gian tới, ngành giáo dục định hướng các trường áp dụng kiến thức tập huấn vào thực tế, đồng thời tiếp tục khuyến khích củng cố cơ sở vật chất, bổ sung sách và đa dạng hình thức khuyến đọc. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào sự quan tâm liên tục của nhà trường và sự phối hợp giữa cán bộ thư viện, giáo viên, gia đình và cộng đồng.
Nhân rộng mô hình tại 26 trường là một khởi đầu có ý nghĩa, không phải đích đến. Khi thư viện được duy trì như nơi học sinh có thể lựa chọn, trải nghiệm và chia sẻ, việc đọc mới có cơ hội trở thành thói quen tự thân. Đó cũng là lúc thư viện trường học thực hiện trọn vẹn vai trò: mở lối đến tri thức và giúp các em biết cách tự học lâu dài.
