Giáo dục mầm non mới là gì và vì sao cha mẹ không thể đứng ngoài
Giáo dục mầm non mới là chương trình chú trọng phát triển năng lực trẻ em thông qua trải nghiệm, vui chơi, thực hành, với cách tổ chức học tập lấy trẻ làm trung tâm, tăng vai trò chủ động của giáo viên và gia đình trong việc hỗ trợ con phát triển toàn diện. Đây không còn là kiểu “cô dạy – trò nghe” quen thuộc, mà là một cách tiếp cận khác hẳn: trẻ được học bằng chính đôi tay, đôi mắt, cảm xúc của mình. Chương trình giáo dục mầm non mới đang được triển khai thí điểm tại 510 cơ sở trên cả nước, hướng tới phát triển năng lực, lấy trẻ làm trung tâm và tổ chức học thông qua các hoạt động vui chơi, thực hành, trải nghiệm. Nếu cha mẹ vẫn giữ kỳ vọng “học trước lớp 1” hay chỉ quan tâm đến chữ số, con sẽ rất khó thích nghi với chương trình học lấy trẻ làm trung tâm.
Những thay đổi cốt lõi của chương trình: Từ “dạy chữ” sang phát triển năng lực
Điểm quan trọng nhất của cải cách giáo dục mầm non lần này là chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực trẻ em. Chương trình theo Quyết định 388/QĐ-BGDĐT được đánh giá là “bước đột phá quan trọng” vì nhấn mạnh trải nghiệm, vui chơi, thực hành và không cho phép dạy trước chương trình lớp 1. Nói cách khác, trẻ không bị ép ngồi yên nghe giảng, mà được khám phá, thử nghiệm, đặt câu hỏi, sai rồi làm lại. Giáo viên được chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch, giảm bớt hồ sơ, sổ sách để tập trung cho hoạt động với trẻ và phối hợp với phụ huynh. Đây là thay đổi tích cực, nhưng cũng đòi hỏi cha mẹ phải điều chỉnh kỳ vọng: thay vì hỏi “hôm nay con học được mấy chữ?”, hãy hỏi “hôm nay con chơi gì, con đã tự làm được điều gì?”.
Đà Nẵng và Lào Cai: Hai bức tranh thí điểm cho thấy trẻ học tốt nhất khi được trải nghiệm
Đà Nẵng đang cho thấy một hình mẫu rõ ràng về chương trình học lấy trẻ làm trung tâm. Thành phố triển khai thí điểm giáo dục mầm non mới tại 15 trường công lập và tư thục, với định hướng tăng cường trải nghiệm và phát huy năng lực cá nhân, qua đó tạo chuyển biến tích cực trong chăm sóc và giáo dục trẻ. Các trường đầu tư phòng LEGO-STEAM, thư viện điện tử, khu vận động ngoài trời; giáo viên dùng công cụ số, video, hình ảnh để gắn bài học với trải nghiệm gần gũi. Trẻ được lựa chọn vật liệu, tự làm mô hình, thử – sai – sửa, từ đó phát triển tư duy khoa học, hợp tác và sự tự tin. Ở Lào Cai, chương trình giáo dục mầm non mới cũng được triển khai thí điểm tại 15 trường với 528 nhóm lớp và gần 13.900 trẻ, góp phần thúc đẩy đổi mới giáo dục mầm non và nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ. Điểm chung ở cả hai địa phương là trẻ hứng thú hơn, chủ động hơn khi được học qua trải nghiệm.
Cha mẹ cần thay đổi gì để hỗ trợ con trong chương trình học lấy trẻ làm trung tâm
Nếu chương trình giáo dục mầm non mới đặt trẻ ở trung tâm, thì cha mẹ phải chấp nhận rời khỏi vai trò “người kiểm soát” và trở thành “người đồng hành”. Trước hết, hãy tôn trọng nhịp phát triển của con: chương trình đã quy định không dạy trước lớp 1, nên việc ép con học chữ, làm toán nâng cao chỉ làm con căng thẳng và lệch khỏi mục tiêu phát triển năng lực. Thứ hai, hãy ưu tiên trải nghiệm: thay vì mua thêm vở luyện chữ, hãy cho con gieo hạt, làm bánh, xếp hình, cùng con kể lại trải nghiệm ở lớp. Thứ ba, tích cực trao đổi với giáo viên, bởi chương trình mới tăng cường phối hợp với phụ huynh và giáo dục hòa nhập. Khi cha mẹ hiểu cách nhà trường tổ chức hoạt động, con sẽ nhận được sự hỗ trợ thống nhất ở cả nhà và lớp.
Kết luận: Tương lai của con không nằm ở việc biết đọc sớm, mà ở năng lực sống
Cải cách giáo dục mầm non hiện nay không phải là một phong trào nhất thời, mà là bước chuyển cần thiết để chuẩn bị cho thế hệ trẻ một nền tảng năng lực vững chắc. Những lớp học thí điểm ở Lào Cai cho thấy sự hào hứng của trẻ và sự đồng thuận của phụ huynh là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả bước đầu của chương trình. Thực tiễn ở Đà Nẵng cũng chỉ ra rằng khi trẻ được trải nghiệm, đặt câu hỏi, hợp tác với bạn, các em trở nên tự tin, có trách nhiệm và biết giải quyết vấn đề. Cha mẹ có quyền lo lắng khi mọi thứ thay đổi, nhưng bám chặt vào lối học cũ chỉ khiến con tụt lại trong một thế giới đang đổi khác. Nếu chúng ta muốn con hạnh phúc, biết thích nghi và học suốt đời, thì đây là lúc cùng nhà trường ôm lấy chương trình học lấy trẻ làm trung tâm như một cơ hội, không phải rủi ro.
