Xét học bạ đang trở thành một hướng tuyển sinh đáng chú ý
Xét học bạ lớp 10 là phương thức tuyển sinh dùng kết quả học tập ở bậc THCS để lựa chọn học sinh vào lớp 10, thay cho kỳ thi đại trà hoặc kết hợp với thi tuyển tùy quy định địa phương. Với năm học 2027–2028, đây không còn là phương án riêng lẻ: đến ngày 8/11, Huế, An Giang, Lâm Đồng và Cà Mau đã công bố phương án hoặc định hướng xét tuyển tại phần lớn trường THPT công lập hệ đại trà. Đây là chuyển động phụ huynh nên theo dõi, nhưng chưa phải tín hiệu rằng thi vào lớp 10 sẽ biến mất trên diện rộng. Mỗi địa phương vẫn có thể chọn cách riêng, còn trường chuyên và một số trường có yêu cầu đặc thù vẫn có thể tổ chức thi. Vì vậy, gia đình không nên đổi kế hoạch ôn tập chỉ dựa trên một tiêu đề hoặc thông tin truyền miệng.
Bối cảnh chính sách cũng đang thay đổi: Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, trong đó đề xuất ba phương thức cho lớp 10 là xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai. Dự thảo quy định việc chọn cách nào cần căn cứ vào quy mô học sinh, nhu cầu học tập, chỉ tiêu, mạng lưới trường lớp và khả năng tiếp nhận của từng cơ sở; kế hoạch dự kiến được công bố công khai trước ngày 31/3 hằng năm.
Bốn địa phương giảm thi đại trà, nhưng ngoại lệ vẫn quan trọng
Huế dự kiến xét tuyển dựa trên kết quả học tập THCS và địa bàn cư trú nhằm giảm áp lực thi cử, tạo điều kiện cho học sinh học gần nhà. Trong 37 trường THPT công lập của thành phố, chỉ 3 trường có phương án tuyển sinh riêng; học sinh đăng ký vào Hai Bà Trưng và Nguyễn Huệ vẫn phải thi Toán, Ngữ văn, còn chi tiết tuyển sinh của trường chuyên Quốc Học chưa được công bố. An Giang dự kiến chỉ thi tuyển vào trường chuyên, còn các trường không chuyên xét học bạ; Lâm Đồng và Cà Mau tiếp tục xét tuyển hệ THPT đại trà như năm học trước.
Không nên hiểu xu hướng này là các tỉnh, thành đang cùng áp dụng một công thức. Hải Phòng đã công bố tiếp tục thi tuyển ở cả trường công lập không chuyên và trường chuyên trong năm học 2027–2028. Thành phố Hồ Chí Minh đang nghiên cứu kết hợp thi với xét tuyển ở một số trường có điều kiện đặc thù, còn Hà Nội chưa công bố phương án và sẽ xây dựng kế hoạch sau khi quy chế mới được ban hành. Khác biệt ấy khiến thông tin của địa phương khác chỉ có giá trị tham khảo, không thể dùng thay cho hướng dẫn nơi học sinh dự tuyển.
Đổi phương thức tuyển sinh, đổi cách chuẩn bị
Nếu nơi dự tuyển xét học bạ, việc học đều trong suốt bậc THCS và tìm hiểu cách tính kết quả sẽ quan trọng hơn việc chỉ dồn sức cho một kỳ thi. Gia đình nên theo dõi tiêu chí cụ thể, phạm vi điểm được xét, điều kiện về địa bàn cư trú, chỉ tiêu, số lượng và cách sắp xếp nguyện vọng khi địa phương công bố. Không nên tự suy đoán rằng mọi môn học, mọi năm học hay mọi trường đều được tính giống nhau nếu thông báo chính thức chưa nói rõ. Học sinh cũng cần chuẩn bị giấy tờ theo hướng dẫn và kiểm tra hạn nộp, thay vì chờ đến sát thời điểm xét tuyển.
Với trường chuyên hoặc trường còn thi tuyển, thí sinh vẫn cần giữ nhịp ôn tập phù hợp. Theo dự thảo quy chế, nếu địa phương chọn thi tuyển hoặc kết hợp thi với xét tuyển vào trường THPT không chuyên, hai môn bắt buộc dự kiến là Toán và Ngữ văn; học sinh thi trường chuyên làm thêm môn chuyên tương ứng. Cách chuẩn bị hợp lý lúc này không phải bỏ ôn thi, mà là cân đối thời gian: duy trì nền tảng các môn, đồng thời ưu tiên hồ sơ và tiêu chí xét tuyển khi đã có hướng dẫn chính thức. Việc công bố sớm giúp học sinh, phụ huynh lập kế hoạch và tránh chạy theo tin chưa kiểm chứng.
Theo dõi thông báo chính thức trước khi chốt kế hoạch
Xu hướng xét học bạ có thể giúp giảm áp lực thi cử ở nhiều nơi, nhưng không tự động bảo đảm mọi học sinh được vào trường mong muốn. Năm học vừa qua, cả nước có khoảng 1,5 triệu học sinh tốt nghiệp THCS trong khi hệ thống trường THPT có gần 1,2 triệu suất học lớp 10. Chênh lệch ấy cho thấy chỉ tiêu và năng lực tiếp nhận vẫn là vấn đề thực tế, dù phương thức tuyển sinh thay đổi. Phụ huynh nên kiểm tra thông tin từ sở giáo dục và đào tạo, trường dự tuyển và văn bản được phê duyệt; chỉ sau đó mới quyết định phân bổ thời gian ôn thi, chọn nguyện vọng và hoàn thiện hồ sơ.
Kết luận: gia đình nên chuẩn bị song song cho học tập liên tục và khả năng phải thi, đồng thời không mặc định rằng phương án của năm trước sẽ giữ nguyên. Khi kế hoạch tuyển sinh THPT công lập được công bố, hãy đọc kỹ tiêu chí, mốc thời gian và ngoại lệ dành cho trường chuyên hoặc trường tuyển sinh riêng. Cách thận trọng này giúp học sinh không bỏ lỡ cơ hội xét tuyển, cũng không bị động nếu địa phương vẫn tổ chức thi vào lớp 10.
