Xét học bạ không có nghĩa là tuyển sinh hết cạnh tranh
Xét học bạ lớp 10 là phương thức tuyển sinh dùng kết quả học tập THCS, thay cho hoặc kết hợp với bài thi đầu vào, để lựa chọn học sinh vào trường THPT. Đến ngày 8/11, Huế, An Giang, Lâm Đồng và Cà Mau đã công bố định hướng xét tuyển học bạ cho phần lớn trường THPT công lập hệ đại trà năm học 2027–2028. Đây là chuyển dịch đáng chú ý, nhưng phụ huynh không nên hiểu rằng bỏ thi đồng nghĩa với hết áp lực. Khi điểm số tích lũy qua nhiều năm trở thành căn cứ xét tuyển, chất lượng kiểm tra và cách cho điểm giữa các trường có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội của học sinh. Điều cần chuẩn bị vì thế không chỉ là giữ kết quả học tập ổn định, mà còn theo dõi tiêu chí chính thức của từng địa phương, từng trường.
Quy mô cạnh tranh cũng khiến câu chuyện không thể dừng ở việc chọn thi hay xét: cả nước có khoảng 1,5 triệu học sinh tốt nghiệp THCS trong khi các trường THPT có gần 1,2 triệu suất học lớp 10, tương đương khoảng 79,3%.
Bốn địa phương giảm thi đại trà, nhưng cách làm không giống nhau
Huế và An Giang đang chuyển phần lớn trường công lập không chuyên từ thi tuyển sang xét học bạ; Lâm Đồng và Cà Mau tiếp tục duy trì hình thức xét tuyển đã áp dụng trước đó. Ở Huế, chủ trương dự kiến xét kết quả THCS theo địa bàn, hướng đến việc học gần nơi cư trú. Trong 37 trường THPT công lập của thành phố, chỉ 3 trường có phương án tuyển sinh riêng. Hai trường Hai Bà Trưng và Nguyễn Huệ dự kiến vẫn thi Toán, Ngữ văn; phương án chi tiết của THPT chuyên Quốc Học Huế chưa được công bố. An Giang dự kiến xét tuyển các trường không chuyên, còn kỳ thi vào ba trường THPT chuyên dự kiến diễn ra ngày 3–4/6/2027; các trường còn lại tiếp tục xét tuyển từ ngày 29/6/2027.
Lý do dễ thấy của hướng đi này là giảm áp lực thi cử và chi phí tổ chức tuyển sinh. Tuy nhiên, học sinh vẫn cần củng cố kiến thức đều đặn, giữ thông tin học tập chính xác và chờ hướng dẫn cụ thể về địa bàn, nguyện vọng cũng như cách tính kết quả. Đừng đặt cược vào tin truyền miệng hoặc cho rằng mọi trường trong cùng một tỉnh sẽ có cùng cách tuyển.
Thi tuyển vẫn là lựa chọn của một số nơi và trường chuyên
Xu hướng xét học bạ không đồng nghĩa thi vào lớp 10 sẽ biến mất. Hải Phòng đã công bố tiếp tục thi tuyển với cả trường THPT công lập không chuyên và trường chuyên trong năm học 2027–2028. Ở An Giang, trường chuyên dự kiến tuyển bằng kỳ thi riêng; tại Huế, hai trường công lập vẫn dự kiến tổ chức bài thi hai môn, còn phương án của trường chuyên Quốc Học Huế chưa rõ. Theo thông lệ những năm trước ở Huế, thí sinh vào trường chuyên làm bài Toán, Ngữ văn và môn chuyên, nhưng gia đình cần chờ thông báo chính thức trước khi chốt kế hoạch ôn tập.
Với tuyển sinh trường chuyên, bài thi môn chuyên có thể là yêu cầu bổ sung bên cạnh các môn chung. Vì vậy, học sinh nhắm đến trường chuyên nên chuẩn bị theo yêu cầu tuyển sinh riêng, đồng thời giữ nền tảng các môn cốt lõi thay vì suy rộng phương án của trường đại trà sang trường mình muốn dự tuyển. Dự thảo quy chế của Bộ GDĐT nêu ba phương thức tuyển sinh lớp 10: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai. Đây là khung đề xuất, không phải căn cứ để kết luận phương thức cuối cùng của từng địa phương.
Công bằng phải đi cùng cơ hội có chỗ học
Mối lo của phụ huynh là có cơ sở: nếu trường THCS khác nhau về đề kiểm tra, chuẩn chấm điểm hoặc mức độ nghiêm túc, học bạ có thể không phản ánh thành tích theo một thước đo đồng đều. Khi giảm thi tuyển và tăng xét học bạ, ngành giáo dục cần kiểm soát chất lượng đánh giá giữa các trường để học sinh không chịu thiệt vì khác biệt trong cách kiểm tra, cho điểm. Huế cho biết đã dùng đề kiểm tra định kỳ chung và quản lý dữ liệu điểm số, một hướng có thể giúp tăng tính nhất quán, nhưng hiệu quả cần được bảo đảm trên thực tế.
Cơ hội có chỗ học cũng quan trọng không kém công bằng trong tuyển chọn. Chính phủ yêu cầu địa phương bảo đảm mọi học sinh trong độ tuổi được đến trường, kể cả em không đỗ công lập vẫn có thể học ở loại hình phù hợp. Hà Nội hiện chưa công bố phương án tuyển sinh lớp 10 trong các thông tin được nêu; Sở GDĐT cho biết sẽ xây dựng kế hoạch sau khi Bộ ban hành quy chế mới và trình thành phố phê duyệt. Vì vậy, học sinh và phụ huynh nên theo dõi thông báo chính thức, duy trì việc học chắc chắn và chuẩn bị phương án dự phòng. Xét học bạ có thể giảm một kỳ thi áp lực, nhưng chỉ thuyết phục khi tiêu chí minh bạch, đánh giá đáng tin cậy và mọi học sinh đều có lối đi tiếp.
