Xu hướng giảm thi tuyển đại trà đã rõ, nhưng chưa đồng nhất
Xét học bạ lớp 10 là phương thức tuyển sinh dùng kết quả học tập ở bậc THCS để lựa chọn học sinh vào lớp 10, thay cho hoặc kết hợp với bài thi tuyển sinh. Tính đến ngày 8/11, Huế, An Giang, Lâm Đồng và Cà Mau đã công bố phương án hoặc chủ trương xét tuyển cho phần lớn trường THPT công lập hệ đại trà năm học 2027–2028. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng chưa thể hiểu là kỳ thi vào lớp 10 sẽ biến mất trên diện rộng. Huế và An Giang dự kiến chuyển phần lớn trường từ thi sang xét học bạ; Lâm Đồng và Cà Mau tiếp tục cách làm đã áp dụng năm trước. Khác biệt đó cho thấy phụ huynh nên xem đây là xu hướng tuyển sinh, không phải một quy định chung đã được áp dụng giống nhau ở mọi nơi.
Học bạ có thể giảm áp lực, nhưng tiêu chí phải rõ
Điểm đáng ủng hộ của xét tuyển là học sinh không phải dồn toàn bộ cơ hội vào một kỳ thi duy nhất, đồng thời có thể được phân trường theo khu vực. Tại Huế, phương án dự kiến xét kết quả học tập THCS theo địa bàn nhằm tạo điều kiện học gần nhà, giảm áp lực thi cử và tiết kiệm kinh phí tổ chức. Tuy vậy, sự công bằng không tự động đến từ việc bỏ bài thi. Gia đình cần biết điểm của lớp nào được tính, cách quy đổi kết quả, nguyên tắc phân tuyến, thứ tự ưu tiên và cách xử lý khi số hồ sơ vượt chỉ tiêu. Huế cho biết khoảng bốn năm qua đã tổ chức kiểm tra định kỳ bằng đề chung, một nền tảng được địa phương viện dẫn để bảo đảm độ tin cậy của học bạ. Những chi tiết tương tự cần được công bố minh bạch ở từng nơi.
Trường chuyên và các địa phương khác vẫn có thể thi
Chuyển hướng xét tuyển không đồng nghĩa mọi trường đều bỏ thi. Trong 37 trường THPT công lập ở Huế, chỉ ba trường có phương án tuyển sinh riêng; học sinh đăng ký vào Hai Bà Trưng và Nguyễn Huệ dự kiến thi Toán, Ngữ văn, còn phương án của Trường THPT chuyên Quốc Học Huế chưa được công bố chi tiết. An Giang dự kiến tổ chức thi tại ba trường THPT chuyên trong hai ngày 3–4/6/2027; các trường còn lại xét tuyển, và mỗi thí sinh có thể đăng ký tối đa hai nguyện vọng. Hải Phòng đã công bố tiếp tục thi tuyển ở cả trường công lập không chuyên lẫn trường chuyên. Vì vậy, học sinh có nguyện vọng vào trường chuyên hoặc trường có mức cạnh tranh cao không nên ngừng ôn tập chỉ vì địa phương nói đến xét học bạ.
Điều cần theo dõi trước khi chốt kế hoạch
Phương án của từng địa phương vẫn đang được định hình trong lúc Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến dự thảo quy chế tuyển sinh đầu cấp, trong đó nêu ba lựa chọn: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai. Thành phố Hồ Chí Minh đang nghiên cứu kết hợp linh hoạt; Hà Nội chưa công bố phương án và cho biết sẽ xây dựng kế hoạch sau khi quy chế chính thức được ban hành. Quy mô chỗ học cũng khiến lựa chọn tuyển sinh có tác động lớn: năm học vừa qua cả nước có khoảng 1,5 triệu học sinh tốt nghiệp THCS và gần 1,2 triệu suất học lớp 10 ở các trường THPT. Phụ huynh nên chờ thông báo chính thức về chỉ tiêu, điều kiện xét, nguyện vọng, địa bàn và lịch tuyển sinh; tránh lập kế hoạch theo tin chưa kiểm chứng. Dù không đỗ công lập, học sinh vẫn cần được bảo đảm cơ hội học ở loại hình trường phù hợp.
Kết luận: xét học bạ đang mở rộng, nhưng chưa thay thế đồng loạt thi vào lớp 10. Gia đình nên chuẩn bị theo hướng linh hoạt: duy trì nền nếp học tập, tìm hiểu ngoại lệ ở trường chuyên và chỉ chốt nguyện vọng khi địa phương công bố đầy đủ phương thức cùng chỉ tiêu.
