Xét học bạ đang trở thành hướng tuyển sinh chính
Xét học bạ lớp 10 là phương thức tuyển sinh dùng kết quả học tập ở bậc THCS để lựa chọn học sinh vào lớp 10, thay vì dựa chủ yếu vào một kỳ thi tuyển sinh chung. Đến ngày 9.11, Huế, An Giang, Lâm Đồng và Cà Mau đã công bố phương án hoặc chủ trương tuyển sinh lớp 10 công lập năm học 2027–2028. Điểm chung là các trường THPT không chuyên ở những địa phương này chủ yếu xét kết quả học tập, nhưng cách triển khai không giống nhau: Huế và An Giang chuyển phần lớn trường công lập từ thi sang xét, còn Lâm Đồng và Cà Mau tiếp tục cách làm đã áp dụng trước đó. Đây là thay đổi đáng chú ý, song chưa có nghĩa thi vào lớp 10 sẽ biến mất. Học sinh cần phân biệt rõ tuyển sinh đại trà với tuyển sinh trường chuyên, đồng thời không nên mặc định một phương thức sẽ áp dụng đồng loạt ở mọi trường.
Bốn địa phương, những cách thực hiện khác nhau
Tại Huế, thành phố chủ trương không thi tuyển ở phần lớn trường THPT công lập; học sinh dự kiến được xét theo kết quả THCS và khu vực. Trong 37 trường công lập, ba trường có phương án riêng: thí sinh vào THPT Hai Bà Trưng và THPT Nguyễn Huệ phải thi Toán, Ngữ văn, còn phương án chi tiết của trường chuyên Quốc Học Huế chưa được công bố. An Giang dự kiến xét học bạ vào cuối tháng 6, mỗi thí sinh được đăng ký tối đa hai nguyện vọng; kỳ thi vào trường chuyên dự kiến diễn ra ngày 3–4.6.2027. Ở Lâm Đồng, UBND tỉnh thống nhất phương thức tuyển sinh cho năm học 2027–2028 từ ngày 26.10. Cà Mau cũng tiếp tục xét học bạ cho hệ đại trà, trong khi trường chuyên vẫn thi tuyển. Như vậy, cụm từ “xét học bạ” không đồng nghĩa mọi trường đều bỏ thi.
Xét tuyển giảm áp lực, nhưng đòi hỏi điểm số đáng tin
Lợi ích dễ thấy của xét tuyển là giảm gánh nặng ôn thi và tổ chức kỳ thi đại trà; tại Huế, xét theo khu vực còn tạo điều kiện để học sinh học gần nhà. Tuy nhiên, khi kết quả học tập trở thành căn cứ tuyển sinh, độ công bằng và độ tin cậy của học bạ càng quan trọng. Huế cho biết việc kiểm tra định kỳ bằng đề chung, học bạ điện tử và quản lý dữ liệu điểm số giúp hạn chế việc tùy tiện điều chỉnh kết quả để “làm đẹp” học bạ. Bối cảnh rộng hơn cũng góp phần thúc đẩy thay đổi: tỷ lệ học sinh sau lớp 9 vào lớp 10 trong một năm tăng từ 75% lên trên 80%; một số tỉnh đạt 95%, thậm chí 97%. Dù vậy, xét tuyển không tự bảo đảm công bằng nếu cách đánh giá giữa các trường thiếu nhất quán. Chất lượng dữ liệu học tập vì thế phải đi cùng việc giảm áp lực thi cử.
Nhiều nơi còn chờ, trường chuyên vẫn là câu chuyện riêng
Dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất ba cách tuyển sinh lớp 10: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai; nếu thi, học sinh làm bài Toán và Ngữ văn. Thành phố Hồ Chí Minh đang nghiên cứu cách kết hợp linh hoạt nhưng chưa công bố phương án chi tiết. Hà Nội cho biết sẽ xây dựng kế hoạch sau khi Bộ ban hành thông tư chính thức; trong năm học 2026–2027, thành phố dự kiến khảo sát, đánh giá một số khối lớp và môn học theo hướng thống nhất. Vì vậy, phương án của bốn địa phương chưa thể xem là khuôn mẫu cho cả nước. Học sinh cũng không nên bỏ chuẩn bị thi nếu có nguyện vọng vào trường chuyên: tuyển sinh trường chuyên vẫn được tổ chức bằng thi tuyển, và thí sinh vào Quốc Học Huế theo thông lệ làm bài Toán, Ngữ văn cùng môn chuyên. Kết luận thực tế là hãy theo dõi thông báo chính thức của địa phương trước khi chốt kế hoạch ôn tập.
