Nâng cấp kè sông: tuyến phòng thủ đầu tiên trước lũ lụt cực đoan
Nâng cấp kè sông là quá trình gia cố, sửa chữa và xây mới hệ thống bảo vệ bờ sông nhằm chống sạt lở, triều cường và lũ lụt, qua đó bảo vệ nhà cửa, đất sản xuất, hạ tầng ven sông và nơi neo đậu tàu thuyền, đồng thời giảm thiểu thiệt hại kinh tế – xã hội cho cộng đồng sống dọc các dòng sông. Trong bối cảnh mưa lũ ngày càng cực đoan, đây không còn là hạng mục phụ mà là tuyến phòng thủ đầu tiên của các đô thị và vùng dân cư ven sông. Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới: thay vì chờ thiên tai rồi khắc phục, nhiều địa phương chủ động tăng tốc nâng cấp kè sông để bảo vệ lũ lụt ngay từ bây giờ.
Điểm đáng nói là các dự án từ An Lương đến Tuy Hòa cho thấy một xu hướng chung: đầu tư tập trung vào những đoạn bờ sông đã xuống cấp, từng bị tàn phá bởi mưa lũ lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm hộ dân. Khi các tuyến kè này được hoàn thiện, lợi ích không chỉ là vài trăm mét bờ sông được gia cố, mà là sự an tâm sống, sản xuất và neo đậu tàu thuyền của cả cộng đồng. Chính quyền không thể tiếp tục coi kè sông là công trình “chữa cháy” sau thiên tai; chúng đang trở thành hạ tầng an ninh môi trường thiết yếu.
An Lương: từ đêm chống sạt lở đến công trường khẩn cấp
Kè An Lương ở xã Duy Nghĩa, TP Đà Nẵng là ví dụ điển hình cho việc trả giá vì chậm đầu tư nâng cấp kè sông. Cuối năm 2025, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ và người dân đã phải xuyên đêm chống sạt lở nghiêm trọng, khi triều cường và mưa lũ tấn công đoạn bờ sông Thu Bồn này. Trước đó, tuyến kè từng được xây dựng nhưng trận mưa lũ lớn đã làm hư hỏng gần 1.500m, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 500 hộ dân với 1.200 nhân khẩu. Khi thiên tai buộc cả hệ thống phải “cứu hỏa” bằng sức người, câu hỏi đặt ra là: tại sao những hạ tầng thủy lợi quan trọng như kè sông lại không được gia cố sớm hơn?
Hiện nay, không khí trên công trường thi công kè An Lương được ghi nhận là khẩn trương, với hàng chục phương tiện, máy móc và hàng trăm công nhân được huy động để hoàn thiện những hạng mục cuối cùng. Dự án khắc phục khẩn cấp tuyến kè bảo vệ sông Thu Bồn khu vực An Lương và xói lở bờ biển Hội An có tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng, trong đó riêng hạng mục kè bảo vệ bờ sông Thu Bồn tại An Lương được bố trí khoảng 210 tỷ đồng. Đây là một phát biểu có thể trích dẫn: “Dự án khắc phục khẩn cấp tuyến kè bảo vệ sông Thu Bồn khu vực An Lương… với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng, trong đó hạng mục kè bảo vệ bờ sông Thu Bồn tại An Lương được bố trí khoảng 210 tỷ đồng”. Việc yêu cầu nhà thầu hoàn thành trước mùa mưa bão năm nay cho thấy sự chuyển hướng từ phản ứng bị động sang hành động chủ động.
Tiếng nói người dân: an cư mới dám tính chuyện làm ăn
Không ai hiểu giá trị của việc bảo vệ lũ lụt bằng kè sông hơn những hộ dân sống sát bờ nước. Ở thôn An Lương, nỗi lo sạt lở từng là ám ảnh thường trực mỗi mùa mưa bão. Người dân kể rằng trước đây, dù đã có kè, trận lũ lớn vẫn phá hỏng nhiều đoạn, khiến nhà cửa, đất đai bị đe dọa. Khi tuyến kè mới được đầu tư khắc phục, kỳ vọng không chỉ là bờ sông vững chắc hơn, mà là cảm giác an cư để dám tính chuyện sản xuất, kinh doanh lâu dài.
Những chia sẻ như của bà Đỗ Thị Huệ – gia đình sống ngay khu vực bờ kè – rất đáng suy ngẫm: công trình hoàn thành không chỉ bảo vệ nhà cửa, tài sản mà còn giúp ổn định cuộc sống, yên tâm làm ăn. Khi người dân sẵn sàng chấp nhận ảnh hưởng tạm thời đến sinh hoạt để tạo điều kiện cho thi công, đó là tín hiệu cho thấy xã hội đã nhận thức rõ tầm quan trọng của nâng cấp kè sông. Chính quyền xã Duy Nghĩa cũng chủ động tuyên truyền, vận động, giải phóng mặt bằng để dự án sớm hoàn thành. Bài học ở đây rất rõ: muốn hạ tầng thủy lợi phát huy hiệu quả, phải có sự đồng thuận và tham gia thực chất của cộng đồng.
An Lương – Tuy Hòa: cùng một bài toán an ninh ven sông
Nếu An Lương là câu chuyện khẩn cấp sau một trận lũ lớn, thì tuyến kè Bạch Đằng ở phường Tuy Hòa lại là minh chứng cho hậu quả của việc để công trình xuống cấp quá lâu. Tuyến kè này đã sạt lở nhiều năm, ảnh hưởng sinh hoạt, sản xuất và nơi neo đậu tàu thuyền của người dân ven sông. Dự án sửa chữa, nâng cấp tuyến kè dài 1,13 km từ cầu Hùng Vương đến cảng cá phường 6 cũ vừa được khởi công, sử dụng 135 tỷ đồng ngân sách tỉnh và dự kiến hoàn thành vào tháng 11/2027. Trước đó, chủ trương đầu tư đã được chấp thuận từ tháng 12/2024 nhưng chậm triển khai vì chưa bố trí được vốn. Câu chuyện An Lương – Tuy Hòa cho thấy cùng một bài toán: nếu chậm nâng cấp kè sông, cái giá phải trả luôn là sinh kế và an toàn của người dân.
Thiết kế mới của kè Bạch Đằng gồm kè đứng, chân kè được gia cố bằng bê tông cốt thép và hệ thống ống buy liên kết để tăng khả năng chống chịu sóng lớn, triều cường. Đây không chỉ là nâng cấp kỹ thuật, mà là nâng cấp tư duy: coi kè sông như một cấu phần của hạ tầng thủy lợi hiện đại, đủ sức chống chịu trước biến động khí hậu. Việc nhà thầu khẩn trương làm đường công vụ, huy động máy xúc, máy đào và nhân lực ngay sau khi nhận mặt bằng cho thấy địa phương đã rút kinh nghiệm từ giai đoạn chậm trễ trước đó. Khi các dự án An Lương Tuy Hòa cùng tăng tốc, chúng gửi đi tín hiệu rằng bảo vệ lũ lụt đang được đặt đúng vị trí ưu tiên.
Kè sông không chỉ là bê tông: cần một chiến lược dài hạn
Nhìn từ An Lương và Bạch Đằng Tuy Hòa, có thể thấy Việt Nam đang bước vào một đợt tăng tốc nâng cấp kè sông để bảo vệ cộng đồng trước lũ lụt cực đoan. Tuy nhiên, nếu chỉ coi đây là những dự án đơn lẻ, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng một chiến lược dài hạn cho hạ tầng ven sông. Kè sông phải được quy hoạch như một mạng lưới liên hoàn, gắn với quy hoạch đô thị, giao thông, nơi neo đậu tàu thuyền và vùng sản xuất. Mỗi đoạn kè xuống cấp, mỗi mét bờ sông bị sạt lở là một mắt xích yếu trong hệ thống bảo vệ lũ lụt tổng thể.
Điều đáng mừng là các dự án hiện nay đã cho thấy sự phối hợp giữa chính quyền, chủ đầu tư, nhà thầu và người dân. Nhưng để đi xa hơn, cần một cơ chế giám sát chất lượng, bảo trì định kỳ và cập nhật thiết kế theo thực tế biến đổi khí hậu. Kè sông không thể chỉ là khối bê tông chống sạt lở; chúng phải là phần của một tầm nhìn bảo vệ con người, tài sản và sinh kế ven sông trong nhiều thập kỷ. Khi nâng cấp kè sông được nhìn nhận như một khoản đầu tư vào an ninh môi trường và phát triển kinh tế – xã hội, những công trường khẩn cấp hôm nay sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho tương lai.
