Tăng tốc nâng cấp sân bay Việt Nam: bước ngoặt chiến lược
Chiến lược nâng cấp sân bay Việt Nam là chương trình đầu tư đồng bộ nhằm cải tạo, mở rộng và hiện đại hóa mạng lưới cảng hàng không từ các cửa ngõ lớn đến sân bay khu vực, qua đó tăng công suất, cải thiện kết nối hàng không khu vực và nâng vị thế cạnh tranh trong chuỗi hàng không châu Á - Thái Bình Dương.
Điểm đáng chú ý là Việt Nam không chỉ tập trung vào ba đầu mối lớn mà đang chuyển sang mô hình đa sân bay, trong đó các dự án nâng cấp sân bay Cam Ranh, Liên Khương, Vân Đồn và Phú Quốc được xem như những “vệ tinh chiến lược” của mạng lưới quốc gia. Bộ Xây dựng đã phát đi văn bản yêu cầu các doanh nghiệp cảng hàng không lập kế hoạch cải tạo, nâng cấp, mở rộng theo quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt, biến quy hoạch thành kế hoạch đầu tư cụ thể trong thời hạn 180 ngày kể từ khi quy hoạch chi tiết được thông qua. Đây không còn là các đề xuất rời rạc, mà là một chiến lược hạ tầng hàng không toàn quốc được đẩy nhanh, với mục tiêu rõ ràng về kết nối khu vực.
Ba cửa ngõ Nội Bài – Tân Sơn Nhất – Đà Nẵng: nền tảng để bật lên
Muốn biết chiến lược đa sân bay có khả thi hay không, phải nhìn vào những gì ba sân bay chính đã làm được. Báo cáo Chỉ số Kết nối hàng không khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho thấy kết nối hàng không tăng 10% trong năm 2025, trong khi tính chung cả châu Á - Thái Bình Dương và Trung Đông tăng 11%, riêng Trung Đông lên tới 21%.
Trong bức tranh đó, Nội Bài và Tân Sơn Nhất được xếp vào nhóm sân bay có mức cải thiện kết nối nổi bật ở phân khúc 25–40 triệu hành khách/năm, còn Đà Nẵng dẫn đầu về cải thiện trong phân khúc 5–15 triệu hành khách/năm. Không phải ngẫu nhiên mà cả ba cùng xuất hiện trong nhóm dẫn đầu: đây là kết quả của quá trình đầu tư hạ tầng, gia tăng tần suất và đa dạng hóa mạng đường bay. Khi 74% trong tổng số 315 sân bay được đánh giá ghi nhận tăng trưởng kết nối, việc Việt Nam kịp bám vào nhóm cải thiện nhanh cho thấy nền tảng để mở rộng ra các sân bay khu vực đã sẵn sàng.
Cam Ranh, Liên Khương, Vân Đồn, Phú Quốc: những cực tăng trưởng mới
Nếu Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng là “trụ cột”, thì các dự án mở rộng cảng hàng không tại Cam Ranh, Liên Khương, Vân Đồn, Phú Quốc chính là những “cực tăng trưởng” mới của kết nối hàng không khu vực. Bộ Xây dựng đã giao Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam lập kế hoạch đầu tư xây dựng cải tạo, nâng cấp, mở rộng đối với các cảng Cam Ranh và Liên Khương, trong khi nhà đầu tư tư nhân chịu trách nhiệm lập kế hoạch với Vân Đồn và Phú Quốc khi điều chỉnh quy hoạch chi tiết được phê duyệt.
Việc mở rộng các cảng này không chỉ là bổ sung thêm vài nhà ga hay đường băng. Đó là bước đi nhằm phân bố lại dòng khách, giảm tải cho các sân bay lớn và tạo ra những điểm trung chuyển khu vực phục vụ các tuyến bay tầm trung. Chính sách cho phép mỗi sân bay phải cụ thể hóa quy hoạch thành kế hoạch đầu tư trong vòng 180 ngày kể từ khi quy hoạch chi tiết được phê duyệt là một thông điệp mạnh: Việt Nam không muốn lỡ nhịp trong cuộc cạnh tranh trở thành điểm kết nối trong khu vực.
Chiến lược hạ tầng toàn quốc: từ quy hoạch giấy đến mạng lưới thực tế
Điều làm nên sự khác biệt lần này là các dự án nâng cấp sân bay được gắn chặt với quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Thay vì những quyết định mang tính cục bộ, Bộ Xây dựng buộc doanh nghiệp cảng và nhà đầu tư phải bám đúng quy hoạch chi tiết, gửi hồ sơ kế hoạch đầu tư để thẩm định theo Nghị định 205 về cảng hàng không và bãi cất, hạ cánh.
Mạng lưới do ACV quản lý sẽ không chỉ dừng lại ở hiện trạng. Khi Cảng hàng không quốc tế Long Thành dự kiến đi vào hoạt động cuối năm 2026, mạng lưới này có thêm một cửa ngõ quốc tế mới, mở ra dư địa lớn để nâng tầm vị thế kết nối hàng không trong khu vực. Nói cách khác, quy hoạch không còn là bản vẽ treo tường mà đang được “cài” vào cơ chế pháp lý, thời hạn và trách nhiệm cụ thể. Nếu các doanh nghiệp cảng hàng không chậm tay, họ sẽ tự đánh mất cơ hội trong chính sân chơi nội địa.
Việt Nam đang định hình lại thế trận cạnh tranh hàng không khu vực
Khi kết nối hàng không khu vực châu Á - Thái Bình Dương tăng trưởng chậm lại, từ 14% xuống 10%, cuộc chơi đang dịch từ giai đoạn phục hồi sang giai đoạn sàng lọc. Ai có hạ tầng và mạng lưới tốt hơn sẽ giữ được vị trí. Việt Nam, với ba cửa ngõ đang cải thiện mạnh mẽ và chiến lược mở rộng cảng hàng không hướng đến các sân bay Cam Ranh, Liên Khương, Vân Đồn, Phú Quốc, đang đi theo một hướng khác: không đặt cược tất cả vào một siêu hub, mà tạo mạng lưới nhiều điểm kết nối.
Quan điểm ở đây khá rõ: nâng cấp sân bay Việt Nam không phải để chạy đua về quy mô một sân bay đơn lẻ, mà để dựng nên một hệ sinh thái kết nối hàng không khu vực, nơi mỗi sân bay đóng một vai trò riêng. Nếu các kế hoạch mở rộng cảng hàng không được triển khai đúng nhịp, Việt Nam có cơ hội chuyển từ vị thế “đuổi theo” sang “đồng hành” với các trung tâm hàng không lớn của châu Á - Thái Bình Dương. Vấn đề còn lại không nằm ở ý tưởng, mà ở tốc độ thực thi và kỷ luật kế hoạch mà Bộ Xây dựng đang cố gắng áp đặt.
