Kè biển: từ công trình phòng hộ sang chiến lược sinh tồn
Dự án kè biển Việt Nam là tập hợp các công trình kè, đê và hạ tầng chống lũ lụt xây dựng dọc sông, ven biển nhằm phòng chống sạt lở ven biển, bảo vệ dân cư, hạ tầng kinh tế và thích ứng với biến đổi khí hậu Đông Nam Á trong bối cảnh mưa lũ cực đoan và nước biển dâng ngày càng gia tăng. Đây không còn là những hạng mục đơn lẻ mà đang trở thành một chiến lược sinh tồn mới cho các địa phương ven biển. Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc, khi nhiều tỉnh đồng loạt khởi công, đẩy nhanh tiến độ và dồn nguồn lực cho các tuyến kè trọng yếu, cho thấy ưu tiên rõ ràng: chấp nhận chi lớn hôm nay để tránh trả giá đắt hơn trong tương lai.
Tuy Hòa, Cà Mau, An Lương: ba lát cắt cho thấy mức độ khẩn cấp
Ở Tuy Hòa, tuyến kè Bạch Đằng dài 1,13km vừa được khởi công sửa chữa, nâng cấp sau nhiều năm xuống cấp và sạt lở, ảnh hưởng sinh hoạt, sản xuất và nơi neo đậu tàu thuyền của người dân ven sông. Công trình sử dụng 135 tỷ đồng ngân sách tỉnh và dự kiến hoàn thành vào tháng 11/2027. Việc một dự án từng bị chậm vì thiếu vốn nay được đưa vào thi công cho thấy quyết tâm không kéo dài rủi ro thêm nữa. Ở Cà Mau, tuyến đê Biển Đông dài 2.157m, mặt đê rộng 9m, cao trình đỉnh đê +4,5m đang được khẩn trương thi công với tổng kinh phí gần 100 tỷ đồng. Tại An Lương (Đà Nẵng), sau trận mưa lũ năm 2025 làm hư hỏng gần 1.500m kè, ảnh hưởng khoảng 500 hộ dân với 1.200 nhân khẩu, dự án khắc phục khẩn cấp đang được thúc ép hoàn thành trước mùa mưa bão. Ba điểm nóng này là minh chứng rõ ràng: sạt lở và lũ lụt đã vượt ngưỡng chịu đựng của cộng đồng ven biển.
Hạ tầng chống lũ lụt: tuyến phòng thủ đầu tiên trước khí hậu cực đoan
Các dự án kè và đê hiện nay không chỉ để “chắn sóng” mà đang được thiết kế như tuyến phòng thủ tổng hợp. Ở Tuy Hòa, kè mới được thiết kế dạng kè đứng, chân kè gia cố bằng bê tông cốt thép và hệ thống ống buy liên kết để tăng khả năng chống chịu sóng lớn, triều cường. Tại Cà Mau, tuyến đê Biển Đông được xác định trước mắt tập trung khôi phục, sửa chữa mái đê và gia cố các đoạn xung yếu nhằm ngăn chặn tình trạng sạt lở bờ biển. Khi đưa vào khai thác, tuyến đường trên đê sẽ phục vụ di dời, sơ tán người dân trong các tình huống khẩn cấp, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản và củng cố quốc phòng, an ninh. Ở An Lương, mục tiêu là hoàn thiện tuyến kè bảo vệ sông Thu Bồn và khắc phục xói lở bờ biển Hội An, tạo một vành đai an toàn hơn cho khu dân cư ven sông, ven biển. Đây là hạ tầng chống lũ lụt theo nghĩa đầy đủ: vừa chắn nước, vừa bảo đảm đường thoát hiểm và không gian sống an toàn.
Tăng tốc thi công: dấu hiệu của một cuộc chạy đua với thời tiết
Điểm chung đáng chú ý của các dự án kè biển Việt Nam là nhịp độ thi công dồn dập, bất chấp thời tiết bất lợi. Ở Cà Mau, dù mưa lớn thường xuyên gây khó cho thi công, các lực lượng vẫn bám sát công trường, tranh thủ thời điểm thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ. Chủ đầu tư yêu cầu nhà thầu chuẩn bị đầy đủ nhân lực, máy móc, sẵn sàng thi công khi trời nắng ráo để bảo đảm tiến độ. Tại An Lương, các đơn vị thi công được yêu cầu khẩn cấp hoàn thành trước mùa mưa bão năm nay, hàng trăm công nhân, hàng chục phương tiện được huy động, chia thành nhiều mũi thi công song song. Đây là cuộc chạy đua với thời tiết, nơi mỗi tháng chậm trễ có thể đổi bằng thêm một đoạn bờ sông, bờ biển bị cuốn trôi. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Chúng tôi đang yêu cầu các đơn vị thi công khẩn cấp hoàn thành trước mùa mưa bão năm nay”.
Từ công trình cứng đến chiến lược thích ứng dài hạn
Dù tập trung vào bê tông, đá hộc và máy móc, các dự án này đang mở ra câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để thích ứng với biến đổi khí hậu Đông Nam Á trong dài hạn. Ở Cà Mau, tuyến đê Biển Đông được kỳ vọng tạo tiền đề quy hoạch hệ thống giao thông ven biển đồng bộ với quy hoạch chung của tỉnh, nâng cao khả năng thích ứng trước các kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng đến năm 2100. Điều đó cho thấy kè và đê không chỉ là “lá chắn” mà còn là khung xương cho phát triển kinh tế – xã hội, du lịch sinh thái và bảo vệ môi trường ven biển. Tại An Lương, khi kè hoàn thành, người dân không còn sống trong nỗi lo sạt lở thường trực, có thể yên tâm làm ăn, kinh doanh lâu dài. Ở Tuy Hòa, tuyến kè được sửa chữa giúp khôi phục nơi neo đậu tàu thuyền, bảo đảm sinh kế cho cộng đồng ven sông. Nếu coi nước biển dâng là hiện thực không thể đảo ngược, thì chiến lược hợp lý nhất là biến các công trình phòng chống sạt lở ven biển thành nền tảng cho một mô hình phát triển mới, nơi an toàn và tăng trưởng phải đi cùng nhau.
