Hạ tầng biển Việt Nam bước vào giai đoạn “chạy đua với sóng”
Hạ tầng bảo vệ bờ biển và bờ sông ở Việt Nam là hệ thống công trình kè, đê, đường ven biển được xây dựng và nâng cấp nhằm chống sạt lở, giảm thiểu thiệt hại do triều cường, mưa lũ và nước biển dâng, đồng thời bảo vệ đời sống, tài sản của người dân ven biển, ven sông và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội gắn với ứng phó biến đổi khí hậu. Trong vài năm gần đây, các dự án đê, kè không còn là những hạng mục phụ mà trở thành trụ cột của chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu, với cách tiếp cận coi mỗi mét kè, mỗi tuyến đê là một “hàng rào sinh tồn” cho cộng đồng. Điều đáng chú ý là nhiều địa phương đang tăng tốc tiến độ, chấp nhận thi công trong điều kiện khó khăn để không bị tụt lại trước tốc độ xói lở ngày càng dữ dội.
Dự án đê biển Cà Mau: từ chống sạt lở đến quy hoạch dài hạn
Tại Cà Mau, dự án đê Biển Đông dài 2.157m, mặt đê rộng 9m, cao trình đỉnh đê +4,5m đang được thi công với tổng kinh phí đầu tư gần 100 tỷ đồng. Đây không chỉ là một tuyến đê đơn thuần mà là công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn cấp III kết hợp giao thông cấp IV, thuộc nhóm C, do Ban Quản lý dự án Công trình Nông nghiệp tỉnh làm chủ đầu tư. Chính quyền xã Long Điền đã bàn giao 100% mặt bằng sạch từ giữa tháng 8/2026, tạo điều kiện để nhà thầu huy động máy đào, xe ủi, xe lu đào khuôn đường, san phẳng mặt bằng, chuẩn bị bơm cát san lấp dù thời tiết mưa lớn gây cản trở. Theo quyết định phê duyệt, trước mắt dự án tập trung khôi phục, sửa chữa mái đê và gia cố các đoạn xung yếu nhằm ngăn chặn sạt lở bờ biển. Về lâu dài, tuyến đê này được kỳ vọng tạo tiền đề quy hoạch hệ thống giao thông ven biển đồng bộ với quy hoạch chung của tỉnh, nâng cao khả năng thích ứng trước các kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng đến năm 2100. Khi đưa vào khai thác, tuyến đường sẽ phục vụ di dời, sơ tán người dân trong các tình huống khẩn cấp, bảo vệ tính mạng, tài sản, đồng thời củng cố quốc phòng, an ninh và mở ra cơ hội du lịch sinh thái, thu hút đầu tư ven biển.
Sửa chữa kè Tuy Hòa: thoát khỏi vòng luẩn quẩn thiếu vốn
Ở Tuy Hòa, tuyến kè Bạch Đằng dài 1,13 km vừa được khởi công sửa chữa, nâng cấp với vốn 135 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh, do Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng phía đông tỉnh làm chủ đầu tư. Dự án từng được chấp thuận chủ trương đầu tư từ tháng 12/2024 nhưng chậm triển khai vì chưa bố trí được vốn, khiến tuyến kè xuống cấp và sạt lở nhiều năm, ảnh hưởng sinh hoạt, sản xuất và nơi neo đậu tàu thuyền của người dân ven sông. Việc công trình chính thức bước vào thi công cho thấy địa phương đã thoát khỏi vòng luẩn quẩn “chủ trương có, nguồn lực chưa tới”. Thiết kế mới gồm kè đứng, chân kè gia cố bằng bê tông cốt thép và hệ thống ống buy liên kết để tăng khả năng chống chịu sóng lớn, triều cường. Dự án dự kiến hoàn thành tháng 11/2027, nghĩa là người dân sẽ còn phải chờ thêm vài mùa mưa lũ nữa, nhưng ít nhất họ đã thấy được đường mốc thời gian rõ ràng thay vì những lời hứa chung chung. Việc ưu tiên vốn cho sửa chữa kè Tuy Hòa là tín hiệu tích cực: ngân sách đang được dịch chuyển từ xử lý hậu quả sang đầu tư phòng ngừa, dù tốc độ vẫn chưa tương xứng với tốc độ xói lở.
Kè An Lương: minh chứng cho ưu tiên bảo vệ hàng trăm hộ dân
Dự án kè An Lương tại khu vực sông Thu Bồn là ví dụ rõ ràng cho việc các dự án bảo vệ bờ sông, bờ biển được ưu tiên để ổn định cuộc sống hàng trăm hộ dân. Mưa lũ năm 2025 đã làm tuyến kè khu vực An Lương bị hư hỏng gần 1.500m, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 500 hộ dân với 1.200 nhân khẩu. Từ đó, thành phố quyết định đầu tư dự án khắc phục khẩn cấp tuyến kè bảo vệ sông Thu Bồn khu vực An Lương và khắc phục xói lở bờ biển Hội An, với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng; riêng hạng mục kè bảo vệ bờ sông Thu Bồn tại An Lương được bố trí khoảng 210 tỷ đồng. Trên công trường, hàng chục phương tiện, máy móc cùng hàng trăm công nhân đang khẩn trương hoàn thiện những hạng mục cuối cùng. Theo ghi nhận, phần kè cơ bản đã hoàn thành, nhà thầu đang tập trung vào phần đường và các hạng mục còn lại để kịp trước mùa mưa bão. Những gia đình sống sát bờ kè từng thấp thỏm lo sạt lở nay kỳ vọng công trình hoàn thành sẽ bảo vệ nhà cửa, tài sản và giúp họ yên tâm làm ăn, kinh doanh lâu dài. Kè An Lương hoàn thành sẽ bảo vệ an toàn cho hàng trăm hộ dân, biến một vùng “điểm nóng thiên tai” thành không gian sống an toàn hơn.
Từ công trình đơn lẻ đến chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu
Điểm chung của dự án đê biển Cà Mau, sửa chữa kè Tuy Hòa và kè An Lương là chúng không còn được nhìn nhận như những công trình đơn lẻ, mà như mắt xích trong chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu và chống sạt lở bờ biển. Dự án đê Biển Đông ở Cà Mau được thiết kế để vừa ngăn sạt lở, vừa tạo tiền đề quy hoạch hệ thống giao thông ven biển đồng bộ, nâng cao khả năng thích ứng trước các kịch bản nước biển dâng đến năm 2100. Tuyến kè Tuy Hòa được nâng cấp với cấu trúc chịu sóng, triều cường tốt hơn, bảo vệ không gian neo đậu tàu thuyền và sinh hoạt của người dân. Kè An Lương và các hạng mục liên quan đến bờ biển Hội An cho thấy khi thiên tai đánh thẳng vào khu dân cư, chính quyền buộc phải coi hạ tầng bảo vệ bờ biển là ưu tiên ngân sách hàng đầu. Điều còn thiếu là một cơ chế phối hợp vùng để các tỉnh không mỗi nơi làm một kiểu, mà cùng chia sẻ dữ liệu xói lở, kịch bản khí hậu và tiêu chuẩn thiết kế. Nếu không, hạ tầng biển Việt Nam sẽ giống một “tấm áo vá chằng vá đụp” thay vì một hệ thống liên hoàn đủ sức chống chịu với biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
