Đồng bằng sông Cửu Long nâng cấp hành lang đường thủy để bứt phá logistics

Nâng cấp hạ tầng Đồng bằng sông: không chỉ là xây thêm đường

Chiến lược nâng cấp hạ tầng Đồng bằng sông Cửu Long là quá trình đầu tư đồng bộ vào đường thủy và đường bộ nhằm xóa các điểm nghẽn vận tải, tăng kết nối liên vùng và nâng cao năng lực logistics Mekong Delta, đồng thời giúp vùng thích ứng tốt hơn với tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu thông qua tối ưu luồng hàng, giảm chi phí và rủi ro thiên tai. Đây không phải câu chuyện thêm vài cây cầu hay vài tuyến quốc lộ, mà là tái thiết toàn bộ hành lang vận tải của vùng. Chính vì thế, những dự án hiện nay cần được nhìn như một bước ngoặt chiến lược, chứ không phải những công trình đơn lẻ. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, Đồng bằng có nguy cơ tiếp tục “tụt hậu logistics” dù là vựa nông sản của cả nước.

9.288,55 tỷ đồng cho 3 tuyến Quốc lộ: trục xương sống đường bộ mới của vùng

Việc đầu tư khoảng 9.288,55 tỷ đồng cho ba tuyến Quốc lộ 53, 62 và 91B để kết nối vùng và thích ứng biến đổi khí hậu không chỉ là mở rộng mặt đường. Đây là bước định hình lại trục xương sống đường bộ cho logistics Mekong Delta. Cả ba tuyến đều được nâng cấp lên tiêu chuẩn đường cấp III đồng bằng, tốc độ thiết kế 80km/h, mặt cắt ngang nền đường rộng 12m, mặt đường 11m. Quốc lộ 53 tại Vĩnh Long được đầu tư khoảng 41km, bao gồm 17,3km tuyến tránh mới; Quốc lộ 62 được nâng cấp khoảng 69km, có 8km tuyến tránh mới trên địa bàn Tây Ninh; Quốc lộ 91B kéo dài khoảng 141km qua Cần Thơ và Cà Mau, trở thành tuyến Nam Sông Hậu được gia cố năng lực chịu tải và lưu thông. Việc sử dụng vốn vay Ngân hàng Thế giới, đã được Thủ tướng phê duyệt đề xuất tại Quyết định 646/QĐ-TTg và chủ trương đầu tư tại Quyết định 1445/QĐ-TTg, cho thấy đây là dự án có tầm nhìn dài hạn chứ không chỉ giải quyết nhu cầu giao thông trước mắt. Quốc lộ 91B dự kiến khởi công cuối tháng 12, sau khi hoàn tất phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công cho đoạn từ Km2-Km26 và xử lý dứt điểm những tồn tại về giải phóng mặt bằng. Nếu triển khai đúng tiến độ, trục đường bộ này sẽ là nền tảng để giảm đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa ra các cảng và trung tâm tiêu thụ.

Nâng cấp đường sông Mang Thít, kênh Chợ Lách: hành lang logistics trên mặt nước

Trong bức tranh logistics Mekong Delta, nâng cấp đường sông mới là mảnh ghép quyết định. Dự án phát triển các hành lang đường thủy và logistics khu vực phía Nam tại Vĩnh Long sử dụng vốn vay Ngân hàng Thế giới, tổng mức đầu tư hơn 3.899 tỷ đồng. Trọng tâm là nâng cấp tuyến luồng sông Mang Thít dài gần 47km và kênh Chợ Lách. Các hạng mục chính gồm nạo vét tuyến luồng, xây dựng kè tại những đoạn mở rộng, xây dựng cầu Chợ Lách 2 và hoàn trả đường dân sinh dọc tuyến. Dự án hướng tới xóa điểm nghẽn trên hành lang đường thủy Đông – Tây từ sông Hậu (Cần Thơ) đến sông Soài Rạp (TP.HCM), đáp ứng khai thác tàu tự hành 600–1.500 tấn và tàu container 3 lớp. Đồng thời, nó cải tạo các đoạn bị hạn chế trên hành lang Bắc – Nam từ sông Đồng Nai đến cụm cảng Cái Mép – Thị Vải, cho phép khai thác tàu tự hành đến 5.000 tấn và tàu container 4 lớp. Mục tiêu khởi công vào tháng 12/2026 là tham vọng rõ ràng: biến đường sông thành tuyến vận tải khối lượng lớn, cạnh tranh trực tiếp với đường bộ về chi phí và khả năng chịu tác động khí hậu. Điều này chỉ khả thi nếu công tác đo đạc, kiểm đếm, bồi thường và tái định cư được các xã như Hòa Bình, Tân Long Hội, Ngãi Tứ, Phú Phụng, Tam Bình, Trà Côn và Chợ Lách hoàn thành đúng tiến độ được giao.

Kết nối liên vùng và thích ứng khí hậu: khi đường sông và đường bộ phải đi cùng nhau

Điểm đáng nói trong làn sóng nâng cấp hạ tầng Đồng bằng sông lần này là cách đường bộ và đường thủy được thiết kế như một mạng lưới, không phải hai hệ thống rời rạc. Các tuyến Quốc lộ 53, 62, 91B được định vị là hành lang đường bộ kết nối vùng và hỗ trợ thích ứng biến đổi khí hậu, giúp chia sẻ lưu lượng khi một số khu vực bị ảnh hưởng ngập lụt hoặc xâm nhập mặn. Song song, sông Mang Thít và kênh Chợ Lách được nâng cấp để đảm bảo dòng chảy hàng hóa khối lượng lớn khi nước biển dâng hoặc thời tiết cực đoan khiến chi phí đường bộ tăng. Nếu triển khai tốt, vùng sẽ sở hữu cấu trúc hạ tầng có tính “đa kênh”, nơi hàng hóa có thể linh hoạt dịch chuyển giữa đường sông và đường bộ tùy theo mùa vụ, mực nước và giá cước. Tuy nhiên, một điểm yếu cố hữu vẫn còn: giải phóng mặt bằng chậm. Việc hơn 255 hộ dân trên tuyến Quốc lộ 91B phải tháo dỡ, di dời công trình và hoàn trả mặt bằng, cùng nhu cầu di dời hạ tầng kỹ thuật như hệ thống điện cao thế, trung thế trên các tuyến đường sông, đang là bài test thực tế cho năng lực điều phối của chính quyền địa phương. Nếu không giải quyết dứt điểm, lợi thế chiến lược về logistics sẽ bị bào mòn bởi chính sự trì hoãn ngay trên mặt đất.

Chiến lược logistics cho Mekong Delta: từ công trình sang năng lực cạnh tranh

Nhìn tổng thể, các dự án nâng cấp đường sông và đường bộ ở Đồng bằng sông Cửu Long đang mở đường cho một chiến lược logistics mới: coi hạ tầng như năng lực cạnh tranh, không chỉ là công trình. Khi hành lang đường thủy Đông – Tây và Bắc – Nam được nạo vét, kè hóa và nối với hệ thống cảng lớn, hàng hóa nông sản, thủy sản của vùng sẽ có đường ra biển và đến các trung tâm kinh tế mà không phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ dễ tắc nghẽn. Khi đó, ba tuyến Quốc lộ 53, 62, 91B không chỉ là đường đi lại của người dân, mà là mạng lưới gom hàng, kết nối các vùng sản xuất vào “xương sống” logistics của vùng. Câu hỏi lớn không còn là “có nên đầu tư hay không”, mà là “có dám điều hành quyết liệt để giữ đúng tiến độ giải phóng mặt bằng và thi công hay không”. Nếu câu trả lời là có, Đồng bằng sông Cửu Long có cơ hội chuyển từ vị thế vùng sản xuất nhiều nhưng xuất hàng chậm, sang vùng có hạ tầng logistics đủ sức cạnh tranh trong chuỗi cung ứng khu vực.